Të harrosh emrin e dikujt, të mos mbash mend se ku ke lënë çelësat apo të kesh vështirësi për të gjetur fjalën e duhur janë situata që mund t’i ndodhin kujtdo. Me kalimin e moshës, disa ndryshime në kujtesë janë të zakonshme. Por, si mund të kuptojmë nëse harresa është një pjesë normale e plakjes apo mund të jetë shenjë e hershme e demencës ose sëmundjes së Alzheimerit?

Sipas ekspertëve shëndetësorë, disa probleme të lehta me kujtesën janë pjesë normale e procesit të plakjes. Për shembull, humbja e çelësave ose vonesa për të kujtuar emrin e dikujt zakonisht nuk është domosdoshmërisht arsye për shqetësim.

Megjithatë, mjeku geriatër Ronan Factora, MD, nga Cleveland Clinic, thekson se është e rëndësishme të mos i atribuohen automatikisht të gjitha problemet me kujtesën moshës.

“Problemet me kujtesën nuk duhet të ndikojnë në aftësinë tuaj për të qenë të pavarur ose për të kryer aktivitetet e përditshme”, shpjegon Dr. Factora. Sipas tij, harresa duhet të vlerësohet nga mjeku kur fillon të ndikojë në jetën e përditshme dhe në aftësinë për të kryer detyrat që më parë bëheshin pa vështirësi.

Kur harresa duhet t’ju çojë te mjeku?

Jo gjithmonë është e lehtë të përcaktohet se kur problemet me kujtesën janë shqetësuese. Megjithatë, disa ndryshime nuk duhet të konsiderohen thjesht si pasojë e moshës.

Dr. Factora vëren se, për shembull, humbja e orientimit në kohë ose në hapësirë mund të jetë një shenjë paralajmëruese. Të mos dish se në cilën stinë ndodhesh, të harrosh se ku je ose të mos kujtosh se si ke mbërritur në një vend janë simptoma që duhet t’i diskutoni me mjekun, pasi mund të shfaqen më shpesh te personat me sëmundjen e Alzheimerit.

Gjithashtu, duhet të kërkoni këshillën e mjekut nëse shfaqen dhe vazhdojnë disa nga këto ndryshime:

• Probleme me shikimin: Disa persona me Alzheimer mund të kenë vështirësi në vlerësimin e distancës mes objekteve ose në dallimin e ngjyrave dhe kontrastit. Edhe leximi mund të bëhet më i vështirë.
• Vështirësi në planifikim dhe ndjekjen e udhëzimeve: Ndryshimet në tru mund ta bëjnë më të vështirë organizimin e një dite të ngarkuar, menaxhimin e parave, gatimin, veshjen, pagesën e faturave, drejtimin e automjetit në vende të njohura ose marrjen e ilaçeve sipas udhëzimeve. Një person mund të harrojë edhe mënyrën se si luhet një lojë që e ka luajtur prej vitesh. Kur problemet e kujtesës fillojnë të pengojnë rutinën e përditshme, ato nuk duhet të neglizhohen.
• Vështirësi në komunikim: Të mos të vijë menjëherë një fjalë në mendje është diçka që mund t’i ndodhë kujtdo. Por te Alzheimeri, problemet mund të jenë më të theksuara. Personi mund të përdorë fjalën e gabuar ose një emër të sajuar për një objekt të njohur, të humbasë fillin e mendimit, të ketë vështirësi të ndjekë një bisedë ose të përsërisë vazhdimisht të njëjtën gjë.
• Ndryshime në personalitet dhe sjellje: Një person me Alzheimer mund të tërhiqet nga miqtë dhe aktivitetet që më parë i pëlqenin. Mund të shfaqen gjithashtu depresioni, zemërimi, dyshimi ose frika. Ndryshime të shpeshta dhe të reja në sjellje duhen diskutuar me mjekun.
• Humbja ose vendosja e sendeve në vende të pazakonta: Të mos kujtosh ku ke vendosur diçka është e zakonshme. Shqetësuese bëhet situata kur kjo ndodh vazhdimisht dhe personi nuk është në gjendje të rikthejë hapat e tij për të gjetur sendin.
• Gjykim i dobët: Alzheimeri mund të shoqërohet me neglizhencë të higjienës personale ose me vendime të pazakonta lidhur me ushqimin, shpenzimin e parave dhe personat të cilëve u besohet.
• Vështirësi në punë dhe në aktivitetet shoqërore: Nëse problemet njohëse e bëjnë të vështirë vazhdimin e punës, kryerjen e detyrave profesionale, pjesëmarrjen në aktivitete shoqërore ose vazhdimin e hobive të preferuara, duhet kërkuar një vlerësim mjekësor.

Jo çdo problem me kujtesën lidhet me Alzheimerin

Demenca dhe sëmundja e Alzheimerit janë ndër shkaqet e mundshme të problemeve me kujtesën, por nuk janë të vetmet.

Sipas Dr. Factora, është e rëndësishme të mos vonohet konsultimi me mjekun, sepse disa shkaqe të problemeve me kujtesën mund të jenë të trajtueshme ose të kthyeshme. Prandaj, identifikimi i hershëm i shkakut është i rëndësishëm.

Ndër faktorët e tjerë që mund të ndikojnë në kujtesë dhe funksionet njohëse përfshihen:

• Depresioni: Mund të shkaktojë probleme me kujtesën dhe përqendrimin. Shpesh shoqërohet edhe me humbje të interesit për aktivitetet dhe hobet, ndjenja pavlefshmërie, probleme me gjumin ose ndryshime në oreks.
• Deliriumi: Një sëmundje e fundit ose qëndrimi në spital mund të shkaktojë një periudhë të përkohshme konfuzioni të njohur si delirium.
• Medikamentet: Disa barna, përfshirë ato me recetë, pa recetë dhe produkte bimore, mund të ndikojnë në funksionimin e trurit.
• Gjendje të tjera shëndetësore: Goditja në tru, problemet me tiroiden dhe mungesat e vitaminave mund të shkaktojnë probleme me kujtesën ose funksionet e tjera njohëse.

Si vlerësohet problemi me kujtesën?

Gjatë vizitës te mjeku, fillimisht vlerësohen problemet që personi ka vënë re, sa kohë kanë vazhduar dhe nëse janë shoqëruar me ndryshime në humor, sjellje ose lëvizje.

Mjeku mund të përdorë teste të funksioneve njohëse, si Folstein Mini-Mental State Examination (MMSE) ose Montreal Cognitive Assessment (MoCA), për të vlerësuar praninë dhe shkallën e problemeve njohëse.

Mund të kryhet gjithashtu një vlerësim për depresionin dhe analiza rutinë të gjakut. Në varësi të situatës, mjeku mund të rekomandojë edhe një skanim CT të trurit, për të përjashtuar shkaqe të tjera të mundshme.

Dr. Factora thekson se nëse problemet me kujtesën kanë vazhduar për më shumë se gjashtë muaj dhe po ndikojnë në cilësinë e jetës, është e rëndësishme që ato të kontrollohen.

Qëllimi i vlerësimit nuk është vetëm të përcaktohet nëse bëhet fjalë për Alzheimer apo një formë tjetër të demencës. Ai ndihmon gjithashtu në identifikimin e shkaqeve të tjera të mundshme dhe në marrjen e masave të nevojshme për të ruajtur sa më gjatë pavarësinë dhe cilësinë e jetës.