Ndërsa fëmijët me autizëm rriten dhe hyjnë në adoleshencë, prindërit përballen shpesh me pyetje për të ardhmen e tyre. A do të jenë në gjendje të punojnë? A do të mund të ndjekin universitetin? Dhe mbi të gjitha, si mund t’i ndihmojnë prindërit të përgatiten për një jetë sa më të pavarur?

Përgjigjet varen pjesërisht nga nevojat dhe aftësitë individuale të secilit adoleshent. Megjithatë, me planifikim të hershëm dhe trajnim të përshtatur me aftësitë e tyre, adoleshentët me autizëm mund të zhvillojnë aftësitë e nevojshme për të gjetur një punë të përshtatshme dhe, në shumë raste, për të vazhduar edhe studimet universitare.

Terapistja e autizmit Courtney Gebura, nga Cleveland Clinic, shpjegon disa mënyra se si prindërit mund t’i ndihmojnë fëmijët e tyre të përgatiten për kalimin nga adoleshenca drejt moshës së rritur.

Përgatitja duhet të fillojë herët

Sa më herët të fillojë përgatitja, aq më shumë kohë ka një fëmijë për të zbuluar dhe zhvilluar interesat e veta.

Ashtu si çdo adoleshent tjetër, edhe një i ri me autizëm mund të mos e ketë të qartë se çfarë dëshiron të bëjë në të ardhmen. Për këtë arsye, është e rëndësishme t’i jepet mundësia të provojë aktivitete të ndryshme, të zbulojë se në çfarë është i mirë dhe, nëse është e nevojshme, të ndryshojë drejtim.

Trajnimi profesional për një fëmijë me autizëm zakonisht mund të fillojë rreth moshës 14-vjeçare. Fillimi i hershëm i këtij procesi i jep adoleshentit kohë të mjaftueshme për të zhvilluar aftësi praktike që mund t’i nevojiten më vonë në vendin e punës ose në universitet.

Përgatitja nuk duhet të përqendrohet vetëm te një profesion i caktuar. Ajo duhet të përfshijë edhe sjelljet, rutinat dhe aftësitë e përditshme që kërkohen në një mjedis pune ose akademik.

Lloji i punës varet nga aftësitë individuale

Përvoja praktike mund të jetë një nga mënyrat më të mira për një adoleshent që të kuptojë se si funksionon një vend pune.

“Përfitimet e përvojës reale në mjedisin e duhur, të përshtatur me adoleshentin, nuk mund të mbivlerësohen. Një punë me kohë të pjesshme u jep adoleshentëve mundësinë të shohin se si është jeta e punës kur prindi nuk është pranë”, thotë Gebura.

Programet profesionale për personat me autizëm mund të synojnë nivele të ndryshme të punësimit, në varësi të aftësive dhe nivelit të mbështetjes që i nevojitet individit:

• Qendrat e aktiviteteve për të rritur: Ofrojnë zhvillim të aftësive dhe trajnim profesional në një mjedis të strukturuar dhe mbështetës për personat që kanë nevojë për më shumë ndihmë.
• Punësimi i mbështetur: Përfshin vende pune ku individi mund të ketë mbështetje shtesë, për shembull një trajner pune. Ky opsion mund të jetë i përshtatshëm për persona që janë në gjendje të kryejnë detyrat e punës, por kanë nevojë për ndihmë për të punuar ose jetuar në mënyrë të pavarur.
• Punësimi konkurrues: Përfshin punë ku individi kryen detyrat në mënyrë të pavarur. Në këtë rast, ai duhet të jetë në gjendje të menaxhojë përgjegjësitë e përditshme të punës dhe, sipas rastit, transportin për në dhe nga vendi i punës.

Nuk mjaftojnë vetëm aftësitë profesionale

Përgatitja për punë nuk ka të bëjë vetëm me mësimin e detyrave konkrete të një profesioni. Po aq të rëndësishme janë edhe aftësitë sociale dhe të përditshme.

Për disa persona me autizëm, këto aftësi mund të kërkojnë më shumë kohë dhe praktikë për t’u zhvilluar. Prandaj, prindërit dhe ekipet që kujdesen për ta duhet të punojnë jo vetëm me aftësitë profesionale, por edhe me mënyrën se si adoleshenti komunikon dhe sillet në situata të ndryshme.

Aftësitë praktike, për shembull, mund të përfshijnë sistemimin e dokumenteve, organizimin e produkteve, përgatitjen e ushqimit, paketimin, regjistrimin e të dhënave, përdorimin e parave ose leximin dhe ndjekjen e një kalendari.

Ndërkohë, aftësitë sociale dhe të komunikimit mund të përfshijnë mënyrën se si kërkohet një ditë pushimi, kur duhet kërkuar ndihmë nga një mbikëqyrës, si kërkohet një pushim gjatë punës, si ndiqen rregullat e sigurisë dhe si zgjidhet një konflikt me një koleg.

Këto situata mund të duken të thjeshta, por për disa adoleshentë me autizëm ato mund të kërkojnë praktikë të drejtpërdrejtë dhe të përsëritur.

Prindërit kanë një rol të rëndësishëm

Përfshirja e prindërve është e rëndësishme gjatë gjithë procesit të përgatitjes.

Vëzhgimi i fëmijës gjatë trajnimeve mund t’i ndihmojë prindërit të kuptojnë më mirë se cilat janë aftësitë e tij, ku ka nevojë për më shumë mbështetje dhe cilat sjellje pozitive mund të përforcohen edhe në shtëpi.

Prindërit mund të ndihmojnë gjithashtu duke përdorur rrjetin e tyre të kontakteve për të gjetur mundësi të përshtatshme pune.

Për shembull, nëse një adoleshent është i aftë në sistemimin e dokumenteve ose mbajtjen e evidencave, prindi mund të pyesë bizneset lokale për mundësi pune me kohë të pjesshme. Nëse i pëlqen puna në ambient të hapur, mund të kërkohen mundësi në sektorë që përfshijnë punë jashtë.

Në rastet kur adoleshenti ka vështirësi në komunikim, një vend pune i përshtatur posaçërisht me aftësitë dhe nevojat e tij mund të jetë alternativë më e mirë.

Universiteti mund të jetë gjithashtu një mundësi

Autizmi nuk e përjashton domosdoshmërisht ndjekjen e universitetit. Shumë të rinj me autizëm mund të përshtaten mirë në një mjedis akademik të strukturuar, ndërsa shumë universitete dhe kolegje ofrojnë shërbime mbështetëse për studentët me nevoja të ndryshme.

Disa institucione mund të ofrojnë ambiente të posaçme në konvikte, këshilltarë ose staf që i ndihmon studentët të përshtaten me jetën universitare dhe kërkesat akademike.

Edhe një adoleshent që ka rezultate të mira në shkollë mund të përballet me vështirësi kur largohet nga mjedisi i njohur dhe përballet me një realitet të ri, më të pavarur dhe social.

Për këtë arsye, përgatitja për universitet duhet të fillojë përpara regjistrimit. Krahas aftësive akademike, i riu duhet të ketë mundësi të zhvillojë aftësi sociale dhe komunikuese, të kujdeset për veten, të vendosë objektiva, të menaxhojë disa detyra njëkohësisht dhe të mësojë të kërkojë ndihmë kur përballet me vështirësi.

Pavarësia është qëllimi kryesor

Kalimi nga adoleshenca në moshën e rritur është një periudhë ndryshimesh për çdo të ri. Për një adoleshent me autizëm, planifikimi dhe mbështetja e duhur mund ta bëjnë këtë proces më të menaxhueshëm.

“Fillimi herët është çelësi, pasi i jepni kohë dhe fleksibilitet adoleshentit me autizëm të vazhdojë të formojë identitetin e tij”, thotë Gebura.

Ajo pranon se mendimi për pavarësinë e fëmijës mund të jetë emocional dhe ndonjëherë dërrmues për prindërit. Megjithatë, përqendrimi te zhvillimi i aftësive praktike, sociale dhe të komunikimit mund t’i japë të riut një bazë më të fortë për të ardhmen.

Qëllimi nuk është që çdo adoleshent me autizëm të ndjekë të njëjtën rrugë. Më e rëndësishmja është që rruga drejt punës, universitetit dhe jetës së pavarur të përshtatet me aftësitë, interesat dhe nevojat individuale të secilit të ri.