Shkencëtarët amerikanë kanë krijuar për herë të parë embrione njerëzore në faza të hershme duke manipuluar ADN-në e marrë nga qelizat e lëkurës së njerëzve dhe më pas duke e fekonduar me spermë.

Kjo teknikë mund të ndihmojë në zgjidhjen e infertilitetit për shkak të moshës apo sëmundjeve duke përdorur pothuajse çdo qelizë të trupit si pikënisje për jetë.

Madje mund të lejojë që çiftet me të njëjtën gjini të kenë një fëmijë me lidhje gjenetike nga të dy partnerët.

Metoda kërkon përmirësime të mëdha që mund të zgjasin një dekadë para se klinikat e fertilitetit ta përdorin.

Ekspertët e konsiderojnë një përparim të madh por theksojnë nevojën për diskutim të hapur me publikun mbi mundësitë që sjell kjo shkencë.

Në të kaluarën riprodhimi ishte një proces i thjeshtë ku sperma e njeriut takonte vezën e gruas për të krijuar embrionin dhe pas nëntë muajsh lindte një foshnje.

Tani shkencëtarët po ndryshojnë këto rregulla. Eksperimenti fillon me lëkurën njerëzore.

Ekipi kërkimor nga Universiteti Oregon Health and Science nxjerr bërthamën e qelizës së lëkurës që përmban kodin gjenetik të plotë dhe e vendos në një vezë dhuruese nga e cila janë hequr udhëzimet gjenetike.

Teknika është e ngjashme me atë që u përdor për krijimin e Dolly-së, qengjit të parë të klonuar në botë në vitin 1996.

Por kjo vezë nuk është gati për fekondim sepse përmban tashmë një set të plotë kromozomesh.

Çdo person trashëgon 23 kromozome nga secili prind për një total prej 46, që vezë i ka tashmë.

Hapi tjetër është të bëhet që vezë të heqë gjysmën e kromozomeve në një proces që studiuesit e quajnë mitomeiozë, që është një bashkim i mitozës dhe meiozës, mënyrat në të cilat ndahen qelizat.

Studimi që u botua në revistën Nature Communications tregon se u krijuan 82 vezë funksionale. Këto vezë u fekonduan me spermë dhe disa arritën fazat e hershme të embrioneve. Asnjë embrion nuk zhvilloi më shumë se gjashtë ditë.

“Arritëm diçka që mendohej e pamundur,” tha profesori Shoukhrat Mitalipov, drejtori i qendrës për qelizat embrionale dhe terapinë gjenetike në Universitetin Oregon Health and Science.

Teknika nuk është ende perfekte sepse vezë zgjedh në mënyrë rastësore se cilat kromozome të heqë. Duhet të ketë nga një kromozom i çdo lloji prej 23 për të parandaluar sëmundjet, por shpesh ndodh që të ketë dy nga disa dhe asnjë nga të tjera.

Shkalla e suksesit është e ulët rreth 9 përqind dhe kromozomet nuk kalojnë procesin e rëndësishëm të riorganizimit të ADN-së të quajtur crossing over.

Prof Mitalipov tha se duhet ta përmirësojnë dhe mendon se kjo teknologji do të jetë e ardhmja për shumë pacientë që nuk mund të kenë fëmijë.

Kjo metodë është pjesë e një fushe në zhvillim që synon të krijojë spermë dhe vezë jashtë trupit, e njohur si gametogjenezë in vitro.

Kjo qasje është ende në fazën e zbulimit shkencor dhe jo për përdorim klinik, por synimi është të ndihmojë çiftet që nuk mund të përdorin fertilizim in vitro për shkak se nuk kanë spermë ose vezë.

Metoda mund të ndihmojë gra të moshuara që nuk kanë vezë të shëndetshme, burra që nuk prodhojnë spermë të mjaftueshme dhe persona që kanë humbur fertilitetin pas trajtimeve të kancerit.

Gjithashtu ndryshon rregullat e prindërimit sepse nuk duhet domosdoshmërisht të përdorë qelizat e lëkurës së gruas por edhe të burrit.

Kjo hap mundësinë që çiftet me të njëjtën gjini të kenë fëmijë me lidhje gjenetike nga të dy partnerët. Për shembull në çiftet mashkullore lëkura e njërës nga personat mund të përdoret për të krijuar vezën dhe sperma e partnerit për ta fekonduar.

Profesoresha Paula Amato nga Universiteti Oregon Health and Science tha se kjo metodë sjell shpresë për miliona njerëz me infertilitet për mungesë të spermës ose vezëve dhe mund të lejojë çiftet me të njëjtën gjini të kenë fëmijë me lidhje gjenetike nga të dy.

Profesor Roger Sturmey nga Universiteti Hull tha se kjo shkencë është shumë e rëndësishme dhe mbresëlënëse.

Ai shtoi se hulumtime të tilla e theksojnë nevojën për dialog të vazhdueshëm me publikun mbi përparimet në kërkimin për riprodhimin dhe nevojën për qeverisje të fortë për të garantuar përgjegjshmëri dhe për të ndërtuar besimin publik.

Profesori Richard Anderson, zëvendësdrejtor i qendrës MRC për shëndetin riprodhues në Universitetin e Edinburgut tha se aftësia për të krijuar vezë të reja do të ishte një hap i madh përpara.

Ai tha se do të ketë shqetësime serioze për sigurinë por studimi është një hap i rëndësishëm për të ndihmuar shumë gra të kenë fëmijë me lidhje gjenetike. /BBC/