Jeta juaj e përditshme mund të mbajë disa nga përgjigjet

Jeni duke fjetur qetë, kur papritur zgjoheni nga një ëndërr jashtëzakonisht e gjallë. Ndoshta ëndrra ishte aq reale sa për disa çaste e keni pasur të vështirë të kuptonit nëse ajo që përjetuat ishte e vërtetë.

Por pse disa ëndrra duken kaq reale? Çfarë mund të nënkuptojë kur ëndërroni për një person të caktuar? Po kur shihni në ëndërr se po bini? Dhe çfarë fshihet pas ëndrrave që përsëriten?

Psikologë si Sigmund Freud dhe Carl Jung kanë zhvilluar teori të ndryshme për të shpjeguar kuptimin e ëndrrave. Freud besonte se ëndrrat mund të pasqyronin përmbajtje, ide ose tema të ndrydhura. Teoria e Jungut u zhvillua pjesërisht nga idetë e Freud-it dhe përfshinte konceptin e “pavetëdijes kolektive”, pra ideja se njerëzit mund të mbartin përvoja ose modele psikologjike të trashëguara nga paraardhësit.

Megjithatë, nga këndvështrimi mjekësor dhe shkencor, interpretimi i ëndrrave mbetet ende një mister. Sipas Michelle Drerup, PsyD, DBSM, eksperte e mjekësisë së sjelljes së gjumit në Cleveland Clinic, nuk ekziston një teori shkencërisht e provuar dhe e qëndrueshme që lidh përmbajtjen specifike të një ëndrre me një kuptim të caktuar.

Çfarë janë ëndrrat?

Ëndrrat janë imazhe ose aktivitete mendore që ndodhin gjatë gjumit. Megjithëse mund të ëndërrojmë gjatë fazave të ndryshme të gjumit, ëndrrat më të gjalla zakonisht shfaqen gjatë fazës REM (Rapid Eye Movement).

Gjatë kësaj faze, truri është shumë aktiv, sytë lëvizin shpejt pas qepallave të mbyllura dhe muskujt e trupit pësojnë një ulje të përkohshme të tonusit.

Sipas Drerup, gjatë gjumit REM rritet rrahja e zemrës dhe frymëmarrja bëhet më pak e qëndrueshme krahasuar me fazat e tjera të gjumit.

Studimi i ëndrrave është i vështirë edhe për një arsye tjetër: shpesh nuk i mbajmë mend ato. Edhe gjatë një studimi të gjumit, shkencëtarët nuk mund të shohin drejtpërdrejt se çfarë po “përjeton” një person në ëndërr. Kjo është një nga arsyet pse ëndrrat vazhdojnë të jenë kaq misterioze.

Pse ëndërrojmë?

Shkencëtarët kanë disa teori për arsyen pse ëndërrojmë. Njëra prej tyre lidhet me përpunimin dhe konsolidimin e kujtimeve.

Aktiviteti i trurit gjatë ëndërrimit mund të jetë i ngjashëm me disa procese që lidhen me përpunimin e kujtimeve kur jemi zgjuar. Kjo ka bërë që studiuesit të mendojnë se ëndrrat mund të jenë të lidhura me funksione të rëndësishme njohëse.

Edhe stresi dhe ankthi mund të ndikojnë në ëndrrat tona. Kur një person është më i stresuar, mund të ketë më shumë ëndrra ose ëndrra më të ngarkuara emocionalisht. Për shembull, ëndrrat në të cilat dikush ndiqet ose ndodhet në një situatë të frikshme janë të zakonshme gjatë periudhave stresuese.

Një teori është se ëndrrat mund të ndihmojnë trurin në përpunimin dhe menaxhimin e emocioneve.

Madje, ekzistojnë të dhëna se kultura ku jeton një person mund të ndikojë në përmbajtjen e ëndrrave. Studiuesit kanë vërejtur se njerëzit në vende të ndryshme mund të raportojnë lloje të ngjashme ëndrrash, megjithëse arsyeja për këtë nuk është ende e qartë.

Çfarë kuptimi kanë ëndrrat?

Kjo është ndoshta pyetja më e vështirë për t’u përgjigjur.

Sipas Drerup, kuptimi i një ëndrre është subjektiv. Në vend që të kërkojmë një interpretim universal, më e rëndësishme mund të jetë ajo që vetë personi e lidh me ëndrrën.

Dy njerëz mund të shohin të njëjtën ëndërr, por ajo mund të ketë kuptime krejtësisht të ndryshme për secilin.

Për shembull, ëndrra se nuk mund të gjeni këpucët mund të lidhet me një ndjenjë krejt tjetër për një person që sapo ka humbur punën, krahasuar me dikë që sapo ka kaluar një divorc.

Edhe ëndrrat për shtatzëninë nuk kanë domosdoshmërisht një kuptim të vetëm. Për një person që dëshiron të ketë fëmijë, ajo mund të lidhet me dëshirën për shtatzëni. Për dikë tjetër, mund të simbolizojë një fillim të ri, si një punë apo karrierë e re.

Pra, një ëndërr për “një jetë të re” mund të lidhet me shumë aspekte të ndryshme të jetës.

Edhe pse ëndrrat mund të përfshijnë elemente nga përvojat tona reale, kjo nuk do të thotë se ato duhet të jenë logjike. Mund të shohim njerëz në vende ku nuk do të ndodheshin normalisht ose situata që nuk kanë kuptim në jetën reale.

Ndonjëherë, megjithatë, edhe një ëndërr e çuditshme mund të ketë një shpjegim fizik. Për shembull, ëndrrat se dhëmbët po bien mund të lidhen me bruksizmin, pra kërcitjen ose shtrëngimin e dhëmbëve gjatë gjumit. Sipas Drerup, këto ëndrra mund të jenë gjithashtu të lidhura me stresin psikologjik.

Çfarë i shkakton makthet?

Makthet mund të jenë aq të frikshme sa të ndikojnë edhe pasi zgjohemi. Në rastin e maktheve të përsëritura, një person mund të ketë ndjesinë sikur po përjeton vazhdimisht të njëjtën histori.

Edhe mënyra se si reagojmë ndaj një makthi mund të ndikojë në përsëritjen e tij. Nëse një person e rikujton dhe e ritregon vazhdimisht të njëjtën ëndërr, ai mund të forcojë kujtesën e saj, duke e bërë më të mundshme që makthi të përsëritet.

Makthet mund të lidhen me faktorë dhe gjendje të ndryshme, përfshirë:

Çrregullimin e stresit post-traumatik (PTSD). Për njerëzit me PTSD, makthet mund të jenë pjesë e përjetimit të përsëritur të traumës.

Alkoolin. Konsumimi i tepërt i alkoolit mund të përkeqësojë makthet.

Stresin. Nivelet e larta të stresit mund të çojnë në më shumë ëndrra dhe makthe, pasi proceset emocionale gjatë gjumit mund të bëhen më intensive.

Ankthin dhe depresionin. Disa çrregullime psikologjike shoqërohen më shpesh me makthe.

Ndërprerjen e disa medikamenteve. Disa barna, përfshirë antidepresantët, ndikojnë në gjumin REM. Pas ndërprerjes së tyre mund të ndodhë ajo që njihet si “REM rebound”, pra një rritje e gjumit REM, e cila mund të shoqërohet me më shumë ëndrra ose makthe.

Apnenë e gjumit. Personat me apnea të patrajtuar mund të kenë gjumë të fragmentuar dhe zgjime të shpeshta. Kur trajtohet apnea dhe gjumi bëhet më i qëndrueshëm, personi mund të kalojë më shumë kohë në fazën REM dhe të kujtojë më shumë ëndrra.

A mund të ndikojnë çrregullimet e gjumit në ëndrra?

Po. Çrregullimet e gjumit mund të ndikojnë në mënyra të ndryshme edhe në ëndërrim.

Çrregullimi i maktheve

Për disa njerëz, makthet nuk janë thjesht një përvojë e rastësishme, por pjesë e një çrregullimi të gjumit.

Në çrregullimin e maktheve, makthet janë të shpeshta, përsëriten dhe shkaktojnë shqetësim të madh. Ato mund ta zgjojnë personin dhe ta bëjnë të vështirë rikthimin në gjumë. Pas zgjimit, personi mund të ndiejë panik dhe të ketë nevojë për kohë për t’u qetësuar.

Kjo mund të ndikojë edhe në jetën gjatë ditës, duke shkaktuar lodhje dhe përgjumje.

Një nga trajtimet që mund të përdoret është terapia e provave me imazhe (imagery rehearsal therapy). Gjatë saj, personi punon me një terapist për të ndryshuar përmbajtjen e makthit, duke e bërë atë më pak shqetësues, dhe më pas ushtron mendërisht versionin e ri gjatë ditës. Hulumtimet kanë treguar rezultate të rëndësishme për këtë metodë.

Çrregullimi i sjelljes gjatë gjumit REM

Një tjetër çrregullim është çrregullimi i sjelljes gjatë gjumit REM.

Normalisht, gjatë fazës REM muskujt janë pjesërisht të paralizuar, gjë që na pengon të realizojmë fizikisht atë që po ndodh në ëndërr.

Tek personat me këtë çrregullim, ky mekanizëm nuk funksionon në të njëjtën mënyrë. Si rezultat, personi mund të lëvizë, të godasë, të bërtasë ose të kryejë veprime të tjera ndërsa është duke ëndërruar.

Kjo mund të krijojë rrezik për personin ose partnerin e tij, veçanërisht nëse lëvizjet janë të forta.

Sipas Cleveland Clinic, shfaqja e hershme e çrregullimit të sjelljes gjatë gjumit REM mund të lidhet gjithashtu me një rrezik më të lartë për zhvillimin e sëmundjeve neurodegjenerative, përfshirë sëmundjen e Parkinsonit dhe demencën me trupa Lewy.

A është normale të mos ëndërrosh?

Shumica e njerëzve ëndërrojnë, edhe kur nuk i kujtojnë ëndrrat e tyre.

Fakti që një person zgjohet dhe mendon se nuk ka ëndërruar nuk do të thotë domosdoshmërisht se nuk ka ëndërruar. Në përgjithësi, ëndrrat kujtohen më lehtë kur zgjohemi drejtpërdrejt prej tyre.

Ekziston një gjendje e rrallë e quajtur sindroma Charcot-Wilbrand, në të cilën personi mund të humbasë aftësinë për të krijuar ose rikujtuar imazhe mendore në ëndrra. Kjo mund të ndodhë pas dëmtimeve të caktuara të trurit, përfshirë disa raste pas goditjes në tru.

Si t’i mbani mend më mirë ëndrrat?

Nëse dëshironi të kuptoni më mirë modelet e ëndrrave tuaja, një mënyrë e thjeshtë është t’i shënoni ato menjëherë pasi zgjoheni.

Detajet e ëndrrës mund të zhduken shumë shpejt pas zgjimit. Prandaj, mbani pranë shtratit një fletore ose përdorni telefonin për të shënuar atë që mbani mend.

Mund të regjistroni personat që shfaqen, vendet, emocionet dhe ngjarjet kryesore. Me kalimin e kohës, mund të vini re nëse disa tema përsëriten.

Në fund të fundit, shkenca ende nuk ka një fjalor universal që përcakton se çfarë do të thotë çdo ëndërr. Një ëndërr për rënien, humbjen e dhëmbëve, shtatzëninë apo një person të caktuar nuk ka domosdoshmërisht të njëjtin kuptim për të gjithë.

Nëse doni të kuptoni se çfarë mund të nënkuptojë një ëndërr për ju, një vend më i mirë për të kërkuar përgjigjen mund të jetë jeta juaj e përditshme: çfarë po përjetoni, çfarë ju shqetëson, çfarë ju emocionon dhe cilat mendime po ju shoqërojnë kohët e fundit sipas artikullit Cleveland Clinic.