Telefonat, tabletët dhe televizorët janë bërë pjesë e përditshmërisë së shumë fëmijëve. Shpesh, prindërit i përdorin për t’i argëtuar gjatë ditës ose për t’i qetësuar para gjumit. Megjithatë, ekspozimi ndaj ekraneve, veçanërisht në orët e mbrëmjes, mund të ndikojë në kohën kur fëmijët i zë gjumi, në kohëzgjatjen e tij dhe në cilësinë e pushimit gjatë natës.

Gjumi është thelbësor për zhvillimin e trurit, kujtesën, të nxënit, rregullimin emocional dhe rritjen fizike të fëmijëve. Për këtë arsye, krijimi i zakoneve të shëndetshme para gjumit është veçanërisht i rëndësishëm gjatë fëmijërisë.

Pse ekranet mund ta vështirësojnë gjumin?

1. Drita blu mund të ndikojë në ritmin e gjumit

Ekranet e telefonave, tabletëve dhe televizorëve emetojnë dritë që mund të ndikojë në ritmin cirkadian, pra në orën biologjike që rregullon ciklin e gjumit dhe zgjimit.

Ekspozimi ndaj dritës në mbrëmje mund të pengojë ose të vonojë çlirimin e melatoninës, hormonit që i sinjalizon organizmit se është koha për të fjetur. Si rezultat, fëmija mund të mos ndihet i përgjumur në orarin e zakonshëm dhe ta ketë më të vështirë të flejë.

Megjithatë, ndikimi nuk varet vetëm nga drita. Kohëzgjatja e përdorimit dhe përmbajtja që fëmija shikon kanë gjithashtu rëndësi.

2. Përmbajtja mund ta mbajë trurin aktiv

Videot me ritëm të shpejtë, lojërat, filmat vizatimorë dhe përmbajtjet me shumë ngjyra e tinguj mund ta mbajnë fëmijën të përfshirë dhe të stimuluar.

Edhe kur fëmija duket i qetë fizikisht, truri mund të vazhdojë të përpunojë atë që ka parë. Kjo mund ta vështirësojë kalimin nga aktiviteti në qetësinë e nevojshme për gjumë.

3. Ekranet mund ta shtyjnë orarin e gjumit

Një nga mënyrat më të drejtpërdrejta se si ekranet ndikojnë në gjumin e fëmijëve është duke ua zënë kohën që do të duhej t’i kushtonin përgatitjes për gjumë.

Një video mund të pasohet nga një tjetër, ndërsa koha për larjen e dhëmbëve, leximin e një përralle dhe qetësimin para gjumit shkurtohet. Nëse kjo ndodh rregullisht, fëmija mund të flejë më vonë dhe të mos marrë orët e nevojshme të gjumit.

4. Mund të ndikojnë në cilësinë e gjumit

Përdorimi i shpeshtë i ekraneve, sidomos para gjumit, është shoqëruar në studime me gjumë më të shkurtër, vështirësi për të fjetur dhe orare më të çrregullta të gjumit te fëmijët.

Megjithatë, jo çdo fëmijë reagon njësoj dhe lidhja nuk do të thotë se ekranet janë gjithmonë shkaku i vetëm. Mjedisi i gjumit, rutina familjare dhe faktorë të tjerë mund të ndikojnë gjithashtu.

Sa orë gjumë u nevojiten fëmijëve?

Nevojat për gjumë ndryshojnë sipas moshës. Sipas rekomandimeve të ekspertëve të gjumit, fëmijët duhet të flenë afërsisht:

• Foshnjat 4–12 muajshe: 12–16 orë në 24 orë, përfshirë dremitjet.
• Fëmijët 1–2 vjeç: 11–14 orë në 24 orë.
• Fëmijët 3–5 vjeç: 10–13 orë në 24 orë.
• Fëmijët 6–12 vjeç: 9–12 orë në 24 orë.
• Adoleshentët 13–18 vjeç: 8–10 orë në 24 orë.

Këto kohëzgjatje përfshijnë gjumin gjatë ditës kur është i përshtatshëm për moshën. Nëse fëmija nuk fle mjaftueshëm për një periudhë të gjatë, mund të shfaqë përgjumje, nervozizëm, vështirësi në përqendrim dhe ndryshime në sjellje.

A duhet të shmangen ekranet para gjumit?

Po, kufizimi i ekraneve para gjumit është një nga mënyrat praktike për të mbrojtur rutinën e gjumit të fëmijëve.

Prindërit mund të zbatojnë disa hapa të thjeshtë:

• Ndërpritni përdorimin e ekraneve të paktën një orë para gjumit. Kjo i jep fëmijës kohë të qetësohet para se të shtrihet.
• Mbajini telefonat dhe tabletët jashtë dhomës së gjumit, kur është e mundur.
• Krijoni një rutinë të qëndrueshme. Larja, veshja e pizhameve, leximi i një përralle dhe drita e zbehtë mund ta ndihmojnë fëmijën të përgatitet për gjumë.
• Shmangni përdorimin e telefonit si mënyrë të vetme për ta qetësuar fëmijën. Përqafimet, bisedat e qeta dhe leximi mund të jenë alternativa.
• Kufizoni përmbajtjet stimuluese në mbrëmje. Edhe gjatë ditës, është e rëndësishme që koha para ekranit të mos zëvendësojë lojën aktive, aktivitetin fizik dhe ndërveprimin me të tjerët.

Për fëmijët nën dy vjeç rekomandohet veçanërisht kufizimi i ekspozimit ndaj ekraneve, me përjashtim të videotelefonatave me familjarët. Për fëmijët më të rritur, përdorimi duhet të jetë i përshtatshëm për moshën dhe të mos ndërhyjë në gjumë, aktivitet fizik apo aktivitete të tjera të rëndësishme.

Si ta kuptoni nëse ekranet po ndikojnë në gjumin e fëmijës?

Vëzhgoni nëse fëmija:

• Ka vështirësi të flejë në orarin e zakonshëm.
• Kërkon vazhdimisht telefonin ose televizorin para gjumit.
• Bëhet nervoz kur i ndërpritet përdorimi i ekranit.
• Fle më pak se zakonisht ose zgjohet i lodhur.
• Është më i përgjumur, i irrituar ose ka vështirësi të përqendrohet gjatë ditës.

Këto shenja nuk dëshmojnë domosdoshmërisht se shkaku janë ekranet, por mund të jenë arsye për të shqyrtuar rutinën e mbrëmjes dhe zakonet e gjumit.

Nëse fëmija vazhdon të ketë probleme me gjumin edhe pas ndryshimit të rutinës, ose gërhet fort, ka pauza në frymëmarrje apo përgjumje të theksuar gjatë ditës, këshillohet konsultimi me pediatrin.