Ndonjëherë mjafton një aromë e vetme për të na kthyer papritur në një periudhë të largët të jetës. Era e bukës së sapopjekur, parfumi i dikujt, aroma e një shtëpie, e shiut apo edhe e një produkti të vjetër mund të sjellë ndër mend një person, një vend ose një moment që nuk e kemi kujtuar prej vitesh.

Kjo ndodh sepse shqisa e nuhatjes ka një lidhje shumë të drejtpërdrejtë me pjesët e trurit që lidhen me kujtesën dhe emocionet.

Kur nuhasim diçka, sinjalet nga receptorët e nuhatjes përcillen në tru dhe lidhen me struktura si hipokampusi dhe amigdala. Hipokampusi është i rëndësishëm për formimin dhe rikujtimin e kujtimeve, ndërsa amigdala lidhet veçanërisht me përpunimin e emocioneve.

Për këtë arsye, një aromë mund të mos na sjellë vetëm një imazh në mendje, por edhe ndjesinë që kemi pasur në atë moment.

Për shembull, aroma e një parfumi mund të na kujtojë një person të caktuar, ndërsa aroma e një ushqimi mund të na çojë menjëherë në kuzhinën e shtëpisë ku jemi rritur. Nuk është vetëm aroma që kujtojmë. Bashkë me të mund të rikthehen pjesë të atmosferës, emocionet dhe detaje të tjera të asaj kohe.

Kjo lloj kujtese quhet shpesh “kujtesë e nxitur nga aroma”. Ajo mund të duket veçanërisht e fuqishme sepse aromat lidhen me përvojat në një mënyrë që është më pak e ndërgjegjshme sesa, për shembull, një fotografi apo një tekst.

Një tjetër arsye është se aromat shpesh përjetohen në kontekste të përsëritura. Nëse për vite kemi nuhatur të njëjtën aromë gjatë festave, në shtëpinë e gjyshërve ose gjatë një periudhe të rëndësishme të jetës, truri krijon lidhje mes aromës dhe atyre përvojave.

Prandaj, mund të ndodhë që një aromë të na befasojë edhe pas shumë vitesh. Për disa sekonda, duket sikur nuk po kujtojmë thjesht të kaluarën, por po kthehemi aty.

Dhe ndoshta kjo është arsyeja pse disa aroma kanë një mënyrë kaq të veçantë për të na prekur: ato nuk na kujtojnë vetëm çfarë ka ndodhur, por edhe si jemi ndier atëherë.