Me ardhjen e dimrit, ditët bëhen më të shkurtra, temperaturat ulen dhe koha që kalojmë jashtë shpesh zvogëlohet. Për shumë njerëz, kjo periudhë shoqërohet me lodhje, mungesë energjie, përgjumje dhe ndryshime në humor.

Por a mund të ndikojë vërtet mungesa e dritës së diellit në mënyrën se si ndihemi?

Hulumtimet tregojnë se ekspozimi ndaj dritës natyrore luan rol të rëndësishëm në rregullimin e ritmit biologjik të organizmit, gjumit dhe proceseve që lidhen me mirëqenien emocionale.

Si ndikon drita e diellit në trurin tonë?

Drita natyrore është një nga sinjalet kryesore që ndihmon organizmin të rregullojë orën e brendshme biologjike, të njohur si ritmi cirkadian.

Ky ritëm ndikon në ciklin e gjumit dhe zgjimit, temperaturën e trupit dhe funksione të tjera fiziologjike.

Sipas Institutit Kombëtar të Shëndetit Mendor në SHBA (NIMH), ndryshimet sezonale të dritës mund të ndikojnë në ritmet biologjike dhe në mekanizmat që lidhen me humorin.

Gjatë dimrit, kur ekspozimi ndaj dritës natyrore zvogëlohet, disa njerëz mund të përjetojnë ndryshime në energji, gjumë dhe gjendje emocionale.

Pse ndihemi më të lodhur gjatë dimrit?

Një nga arsyet lidhet me melatoninën, hormonin që ndihmon në rregullimin e gjumit.

Prodhimi i melatoninës ndikohet nga cikli i dritës dhe errësirës. Kur ditët janë më të shkurtra, ndryshimet në këtë cikël mund të ndikojnë në ndjenjën e përgjumjes dhe në ritmin e gjumit te disa persona.

Edhe qëndrimi më i gjatë në ambiente të mbyllura, aktiviteti më i kufizuar fizik dhe ndryshimet në rutinën e përditshme mund të kontribuojnë në lodhjen sezonale.

Megjithatë, lodhja e vazhdueshme nuk duhet t’i atribuohet automatikisht mungesës së diellit, pasi mund të lidhet edhe me probleme të tjera shëndetësore.

Çfarë është depresioni sezonal?

Për disa njerëz, ndryshimet e humorit gjatë dimrit mund të jenë më të theksuara sesa një rënie e zakonshme e energjisë.

Çrregullimi afektiv sezonal, i njohur edhe si depresioni sezonal, është një formë depresioni që shfaqet sipas një modeli të përsëritur sezonal.

Sipas Institutit Kombëtar të Shëndetit Mendor në SHBA, simptomat e depresionit sezonal mund të përfshijnë:

• Trishtim të vazhdueshëm ose ndjenjë boshllëku emocional.
• Humbje të interesimit për aktivitetet që më parë sillnin kënaqësi.
• Lodhje dhe mungesë energjie.
• Nevojë të shtuar për gjumë.
• Ndryshime në oreks, përfshirë dëshirën më të madhe për ushqime të pasura me karbohidrate.
• Vështirësi në përqendrim dhe tërheqje nga aktivitetet shoqërore.

Jo çdo ndryshim humori gjatë dimrit nënkupton depresion sezonal. Diagnoza kërkon vlerësim profesional dhe një model të përsëritur të simptomave.

A ka lidhje vitamina D me humorin?

Drita e diellit ndihmon organizmin të prodhojë vitaminë D, e cila është e rëndësishme për shëndetin e kockave, muskujve dhe funksionimin normal të sistemit imunitar.

Gjatë dimrit, veçanërisht në vendet ku rrezatimi diellor është më i kufizuar, prodhimi i vitaminës D në lëkurë mund të zvogëlohet.

Disa studime kanë gjetur lidhje mes niveleve të ulëta të vitaminës D dhe simptomave depresive. Megjithatë, kjo nuk dëshmon se mungesa e vitaminës D është shkaku i depresionit.

Po ashtu, suplementet e vitaminës D nuk janë provuar si trajtim i përgjithshëm për përmirësimin e humorit te personat që nuk kanë mungesë të saj.

Për këtë arsye, përdorimi i suplementeve duhet të bazohet në nevojat individuale dhe këshillën e profesionistit shëndetësor.

Si mund ta përmirësojmë humorin gjatë dimrit?

Edhe pse nuk mund ta ndryshojmë kohëzgjatjen e ditës, disa zakone mund të ndihmojnë në ruajtjen e energjisë dhe mirëqenies emocionale.

Kaloni kohë jashtë gjatë ditës. Një shëtitje në mëngjes ose gjatë pushimit të drekës mund të rrisë ekspozimin ndaj dritës natyrore, edhe kur moti është me re.

Ruani një orar të rregullt gjumi. Fjetja dhe zgjimi në orare të përafërta ndihmojnë në mbështetjen e ritmit biologjik.

Qëndroni fizikisht aktivë. Ecja, ushtrimet në shtëpi dhe aktivitetet e tjera fizike mund të ndikojnë pozitivisht në humor dhe në cilësinë e gjumit.

Mbani kontakte shoqërore. Takimet me familjarët dhe miqtë mund të ndihmojnë në zvogëlimin e ndjenjës së izolimit që disa njerëz përjetojnë gjatë dimrit.

Shfrytëzoni dritën natyrore në shtëpi. Hapja e perdeve dhe qëndrimi në ambiente të ndriçuara gjatë ditës mund të ndihmojnë në ekspozimin ndaj dritës.

Për personat me depresion sezonal, mjeku mund të rekomandojë trajtime si psikoterapia, terapia me dritë ose medikamentet, në varësi të gjendjes. Terapia me dritë nuk është e përshtatshme për të gjithë dhe kërkon kujdes të veçantë te personat me disa sëmundje të syve ose me çrregullim bipolar.

Kur duhet të kërkojmë ndihmë profesionale?

Nëse ndryshimet e humorit zgjasin për javë të tëra, ndikojnë në marrëdhëniet familjare, punën ose aktivitetet e përditshme, është e rëndësishme të konsultohemi me një profesionist të shëndetit mendor.

Ndihma profesionale është veçanërisht e rëndësishme kur trishtimi shoqërohet me humbje të theksuar të interesimit, ndjenjë dëshpërimi ose vështirësi serioze në funksionimin e përditshëm.

Në rast të mendimeve për vetëlëndim ose vetëvrasje, duhet kërkuar menjëherë ndihmë urgjente.

Edhe dimri ka nevojë për një rutinë të shëndetshme

Ndryshimet sezonale janë pjesë e natyrshme e jetës, por ndikimi i tyre në humor nuk është i njëjtë për të gjithë.

Disa njerëz e shijojnë qetësinë e dimrit, ndërsa të tjerë ndihen më të lodhur dhe më pak të motivuar.

Drita natyrore, aktiviteti fizik, gjumi i rregullt dhe lidhjet shoqërore janë faktorë të rëndësishëm që mund të ndihmojnë në ruajtjen e mirëqenies emocionale gjatë muajve të ftohtë.

Të kujdesemi për shëndetin mendor gjatë dimrit do të thotë të njohim nevojat tona, të përshtatim rutinën dhe të kërkojmë mbështetje kur ndryshimet e humorit bëhen të vështira për t’u menaxhuar.