Kafshimi i thonjve dhe këputja e flokëve janë sjellje që mund të shfaqen te fëmijët në mosha të ndryshme. Shpesh, prindërit i vërejnë këto veprime kur fëmija është duke parë televizor, duke mësuar, para gjumit ose gjatë situatave që i shkaktojnë stres.
Edhe pse mund të duken si zakone të padëmshme, këto sjellje ndonjëherë mund të lidhen me tensionin emocional, mërzinë ose nevojën për t’u qetësuar. Për të kuptuar pse ndodhin, është e rëndësishme të vëzhgohet kur shfaqen dhe sa ndikojnë në jetën e fëmijës.
Pse fëmijët kafshojnë thonjtë?
Kafshimi i thonjve, i njohur si onikofagia, është një sjellje e zakonshme gjatë fëmijërisë. Për disa fëmijë, ai shërben si mënyrë për të përballuar ankthin ose tensionin, ndërsa për të tjerë mund të ndodhë automatikisht, pa e kuptuar fare.
Disa nga arsyet e mundshme janë:
- Stresi dhe ankthi: ndryshimet në familje, fillimi i çerdhes ose shkollës, konfliktet apo presioni mund ta nxisin këtë sjellje.
- Mërzia: fëmija mund t’i kafshojë thonjtë kur nuk ka aktivitet ose stimulim të mjaftueshëm.
- Përqendrimi: disa fëmijë e bëjnë këtë gjatë leximit, shikimit të televizorit ose kur janë të përqendruar në një detyrë.
- Imitimi: fëmijët mund të kopjojnë sjelljen e prindërve, motrave, vëllezërve ose shokëve.
- Zakoni i pavetëdijshëm: me kalimin e kohës, veprimi mund të bëhet automatik dhe të përsëritet edhe kur nuk ka një shkak të dukshëm emocional.
Kafshimi i thonjve nuk do të thotë domosdoshmërisht se fëmija ka ankth ose ndonjë problem psikologjik. Rëndësi kanë shpeshtësia, intensiteti dhe rrethanat në të cilat shfaqet.
Pse disa fëmijë këpusin flokët?
Këputja e përsëritur e flokëve mund të ketë shkaqe të ndryshme. Disa fëmijë luajnë me flokët ose i tërheqin kur janë të lodhur, të shqetësuar apo duke u përpjekur të qetësohen.
Megjithatë, kur fëmija i këput flokët vazhdimisht dhe kjo sjell humbje të dukshme të tyre, mund të bëhet fjalë për trikotilomani. Ky është një çrregullim i karakterizuar nga tërheqja e përsëritur e flokëve, që mund të çojë në zona pa flokë dhe vështirësi emocionale.
Fëmija mund ta bëjë këtë gjatë momenteve të tensionit, por edhe kur është i qetë, duke luajtur ose duke parë televizor. Ndonjëherë, ai e kupton veprimin; herë të tjera, mund të mos e vërejë se po i këput flokët.
Është e rëndësishme të mos nxirret përfundimi se çdo fëmijë që prek ose tërheq flokët ka trikotilomani. Vlerësimi nga një profesionist është i nevojshëm kur sjellja përsëritet, është e vështirë të kontrollohet ose shkakton dëmtime.
A janë këto sjellje shenjë e stresit apo ankthit?
Në disa raste, po. Fëmijët jo gjithmonë kanë fjalët e nevojshme për të shprehur atë që i shqetëson. Në vend që të thonë se janë të frikësuar, të pasigurt ose të mbingarkuar, ata mund ta shfaqin shqetësimin përmes sjelljeve të përsëritura.
Megjithatë, këto sjellje mund të lidhen edhe me mërzinë, përqendrimin, ndjesitë fizike ose zakonet e krijuara me kalimin e kohës. Prandaj, është më e dobishme të vëzhgohet sjellja sesa të supozohet menjëherë se fëmija ka një problem emocional.
Prindërit mund t’i kushtojnë vëmendje disa pyetjeve:
- Kur filloi kjo sjellje?
- A shfaqet më shpesh në situata të caktuara?
- A ka pasur ndryshime të fundit në jetën e fëmijës?
- A duket se fëmija e bën pa vetëdije?
- A po shkakton dëmtime fizike, turp ose vështirësi në marrëdhëniet me të tjerët?
Përgjigjet mund të ndihmojnë në kuptimin e faktorëve që e nxisin sjelljen.
Si duhet të reagojnë prindërit?
Reagimi i prindërve mund të ndikojë në mënyrën se si fëmija e përjeton dhe e menaxhon këtë sjellje. Qortimi, turpërimi ose ndëshkimi mund ta rrisin tensionin dhe nuk e zgjidhin domosdoshmërisht problemin.
Në vend të kësaj, prindërit mund të provojnë disa qasje:
1. Të shmangin qortimin dhe ndëshkimin. Në vend që t’i thonë fëmijës se po bën diçka të keqe, mund ta ndihmojnë ta vërejë sjelljen pa u ndier në faj.
2. Të identifikojnë situatat që e nxisin. Nëse sjellja shfaqet para gjumit, gjatë detyrave ose në situata stresuese, mund të jetë e dobishme të shqyrtohet se çfarë e shqetëson fëmijën në ato momente.
3. T’i ofrojnë alternativa. Për shembull, një lodër e vogël për duart ose një aktivitet tjetër mund ta ndihmojë fëmijën të zëvendësojë zakonin, veçanërisht kur ai shfaqet gjatë mërzisë ose përqendrimit.
4. Të krijojnë hapësirë për biseda. Pyetje të thjeshta si “Si je ndier sot?” ose “A ka diçka që të ka shqetësuar?” mund ta ndihmojnë fëmijën të shprehë emocionet e tij, pa u ndier nën presion.
5. Të përforcojnë përparimin. Vlerësimi i përpjekjeve të fëmijës për ta kontrolluar sjelljen është më i dobishëm sesa kritikimi sa herë që ajo përsëritet.
Kur duhet të kërkohet ndihmë profesionale?
Këshillimi me pediatrin ose një psikolog për fëmijë është i rëndësishëm nëse fëmija:
- i kafshon thonjtë deri në gjakosje ose shkakton infeksione;
- këput flokët në mënyrë të përsëritur dhe krijon zona pa flokë;
- e ka të vështirë ta kontrollojë sjelljen, edhe kur dëshiron të ndalet;
- shfaq shqetësim të theksuar emocional, tërhiqet nga të tjerët ose ka vështirësi në shkollë;
- gëlltit flokët, pasi kjo mund të shkaktojë komplikime serioze në aparatin tretës.
Nëse sjellja vazhdon ose po përkeqësohet, nuk është e nevojshme të pritet derisa të shfaqen pasoja të rënda për të kërkuar ndihmë.
Në vend të përfundimit
Kafshimi i thonjve dhe këputja e flokëve nuk janë gjithmonë shenja të një problemi psikologjik. Por kur përsëriten shpesh, mund të jenë një mundësi për të kuptuar më mirë nevojat dhe emocionet e fëmijës.
Qasja më e dobishme nuk është ta detyrojmë fëmijën të ndalojë me çdo kusht, por të kuptojmë se çfarë e nxit sjelljen dhe si mund ta ndihmojmë. Vëmendja, durimi dhe mbështetja e duhur mund të bëjnë një ndryshim të rëndësishëm.
