Acidi folik lidhet shpesh me shtatzëninë, por rëndësia e tij për shëndetin e njeriut shkon shumë përtej kësaj periudhe. Vitamina B9, e njohur si folat kur gjendet natyrshëm në ushqime, luan rol të rëndësishëm në prodhimin e qelizave të reja, formimin e ADN-së dhe krijimin e rruazave të kuqe të gjakut.

Kur organizmi nuk merr sasi të mjaftueshme të kësaj vitamine, mund të shfaqen probleme shëndetësore që në fillim mund të ngatërrohen me lodhjen e zakonshme ose me mungesën e gjumit.

Cilat janë shenjat e mungesës së acidit folik?

Një nga pasojat kryesore të mungesës së folatit është anemia megaloblastike. Në këtë gjendje, organizmi prodhon rruaza të kuqe të gjakut më të mëdha se normalisht, të cilat nuk funksionojnë siç duhet.

Simptomat mund të përfshijnë:

• Lodhje të vazhdueshme dhe mungesë energjie.
• Dobësi fizike dhe marramendje.
• Zbehje të lëkurës.
• Frymëmarrje të vështirësuar gjatë aktivitetit fizik.
• Rrahje të shpejta të zemrës.
• Vështirësi në përqendrim.
• Gjuhë të skuqur ose të irrituar dhe plagë në gojë.

Megjithatë, këto simptoma nuk tregojnë domosdoshmërisht mungesë të acidit folik. Ato mund të shfaqen edhe për shkak të mungesës së hekurit ose vitaminës B12, si dhe problemeve të tjera shëndetësore. Për këtë arsye, përcaktimi i shkakut kërkon vlerësim mjekësor.

Pse kemi nevojë për vitaminën B9 edhe kur nuk jemi shtatzënë?

Folati është i nevojshëm për ndarjen dhe rritjen e qelizave, procese që zhvillohen vazhdimisht në organizëm. Ai ndihmon në prodhimin e qelizave të gjakut dhe në funksionimin normal të shumë proceseve biologjike.

Mungesa e tij mund të ndikojë në energjinë dhe mirëqenien e përditshme, veçanërisht kur çon në anemi. Për këtë arsye, vitamina B9 është e rëndësishme për të rriturit e të gjitha moshave, pavarësisht nëse planifikojnë të kenë fëmijë.

Folati është veçanërisht i rëndësishëm edhe gjatë shtatzënisë, sepse ndihmon në zhvillimin e hershëm të trurit dhe palcës kurrizore të fetusit. Marrja e mjaftueshme e acidit folik para konceptimit dhe gjatë javëve të para të shtatzënisë ul rrezikun e defekteve të tubit nervor.

Kush rrezikohet më shumë nga mungesa e folatit?

Mungesa e vitaminës B9 mund të shfaqet te personat që nuk konsumojnë mjaftueshëm ushqime të pasura me folat. Rreziku mund të jetë më i lartë edhe te personat që konsumojnë shumë alkool, kanë sëmundje që pengojnë përthithjen e lëndëve ushqyese, si sëmundja celiake, ose përdorin medikamente të caktuara që ndikojnë në metabolizmin e kësaj vitamine.

Në disa raste, nevoja për folat mund të rritet, përfshirë periudhën e shtatzënisë. Prandaj, një ushqyerje e larmishme dhe vlerësimi i faktorëve individualë të rrezikut janë të rëndësishëm për parandalimin e mungesës.

Në cilat ushqime gjendet acidi folik?

Folati gjendet natyrshëm në shumë ushqime, veçanërisht në perimet me gjethe të gjelbra, si spinaqi, brokoli dhe lakra. Burime të tjera janë thjerrëzat, fasulet, qiqrat, bizelet, portokajtë dhe avokadot.

Disa produkte ushqimore, si drithërat e fortifikuara, mund të përmbajnë gjithashtu acid folik të shtuar.

Një dietë e larmishme ndihmon në plotësimin e nevojave ditore, por jo çdo rast i mungesës mund të korrigjohet vetëm përmes ushqimit. Kur ekziston një problem me përthithjen ose një mungesë e theksuar, mund të nevojitet trajtim i përcaktuar nga mjeku.

Si zbulohet mungesa dhe a duhet të marrim suplemente?

Mungesa e folatit mund të zbulohet përmes analizave të gjakut. Mjeku mund të kërkojë edhe analiza të tjera, përfshirë matjen e vitaminës B12, sepse mungesa e këtyre dy vitaminave mund të shkaktojë simptoma të ngjashme.

Marrja e suplementeve pa vlerësim paraprak nuk është gjithmonë e nevojshme. Dozat e larta të acidit folik mund të përmirësojnë shenjat e anemisë të shkaktuar nga mungesa e vitaminës B12, por të mos parandalojnë dëmtimin neurologjik që mund të shkaktojë kjo e fundit. Kjo mund ta vonojë diagnostikimin e problemit.

Për këtë arsye, suplementet duhet të përdoren sipas nevojave individuale dhe këshillës së profesionistit shëndetësor.

Mungesa e acidit folik nuk është vetëm çështje e shtatzënisë. Kjo vitaminë është e rëndësishme gjatë gjithë jetës, ndërsa lodhja e vazhdueshme, zbehja dhe dobësia e pashpjegueshme janë arsye për të kërkuar vlerësim mjekësor, në vend që të fillojmë vetë përdorimin e suplementeve.