Të harrojmë herë pas here ku i kemi lënë çelësat, emrin e një personi apo një takim është diçka që mund t’i ndodhë secilit. Megjithatë, kur problemet me kujtesën bëhen të shpeshta dhe fillojnë të ndikojnë në aktivitetet e përditshme, ato nuk duhet të shpërfillen.

Ndryshimet në kujtesë nuk janë gjithmonë shenjë e demencës, por disa prej tyre mund të tregojnë nevojën për një vlerësim mjekësor.

Çfarë është demenca?

Demenca është një term që përshkruan një grup simptomash që ndikojnë në kujtesë, të menduar, gjuhë, orientim dhe aftësinë për të kryer aktivitetet e përditshme.

Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), demenca shkaktohet nga sëmundje dhe dëmtime të ndryshme që prekin trurin. Sëmundja e Alzheimerit është forma më e zakonshme e saj.

Megjithëse demenca shfaqet më shpesh te personat e moshuar, ajo nuk është pjesë normale apo e pashmangshme e plakjes.

Kur harresa bëhet shqetësuese?

Harresa e zakonshme mund të përfshijë vështirësi të përkohshme për të kujtuar një emër ose vendin ku kemi lënë një send.

Ndërsa ndryshimet që kërkojnë vëmendje përfshijnë:

• Harrimin e shpeshtë të informacioneve të mësuara së fundmi.
• Përsëritjen e të njëjtave pyetje brenda një kohe të shkurtër.
• Vështirësinë për të ndjekur biseda ose për të gjetur fjalët e duhura.
• Humbjen e orientimit në vende të njohura.
• Vështirësinë për të menaxhuar pagesat, barnat apo detyrat e zakonshme.
• Ndryshime të dukshme në gjykim, sjellje ose personalitet.

Këto shenja janë veçanërisht të rëndësishme kur përfaqësojnë ndryshim nga aftësitë e mëparshme të personit dhe ndikojnë në pavarësinë e tij.

A është çdo problem me kujtesën shenjë e demencës?

Jo. Vështirësitë me kujtesën dhe përqendrimin mund të shkaktohen edhe nga faktorë të tjerë.

Mungesa e gjumit, stresi, depresioni, efektet anësore të disa barnave, mungesa e vitaminës B12 dhe problemet me gjëndrën tiroide janë disa nga shkaqet e mundshme.

Disa prej këtyre gjendjeve mund të trajtohen, prandaj është e rëndësishme të mos supozojmë automatikisht se harresa lidhet me demencën.

Një vlerësim mjekësor mund të ndihmojë në identifikimin e shkakut.

Ndryshimet që familjarët mund t’i vërejnë të parët

Shpesh, personi që përjeton ndryshime në kujtesë mund të mos jetë plotësisht i vetëdijshëm për to.

Familjarët mund të vërejnë se ai harron vazhdimisht marrëveshjet, ka vështirësi në organizimin e aktiviteteve ose nuk arrin të kryejë detyra që më parë i bënte pa problem.

Është e rëndësishme që këto shqetësime të diskutohen me mirëkuptim, pa e turpëruar apo fajësuar personin.

Mbajtja e shënimeve për ndryshimet e vërejtura, kohën kur kanë filluar dhe ndikimin e tyre në përditshmëri mund të jetë e dobishme gjatë konsultës mjekësore.

Si bëhet vlerësimi mjekësor?

Vlerësimi zakonisht fillon me një bisedë për simptomat, historinë shëndetësore dhe barnat që përdor personi.

Mjeku mund të rekomandojë teste të kujtesës dhe funksioneve njohëse, analiza të gjakut dhe, në raste të caktuara, ekzaminime të trurit.

Qëllimi është të kuptohet nëse ndryshimet lidhen me demencën, me një gjendje tjetër shëndetësore apo me faktorë që mund të trajtohen.

Diagnostikimi i hershëm mund të ndihmojë në planifikimin e kujdesit, menaxhimin e simptomave dhe marrjen e mbështetjes së nevojshme.

Kur duhet kërkuar ndihmë urgjente?

Nëse konfuzioni ose problemet me kujtesën shfaqen papritur, brenda disa orëve apo ditëve, duhet të kërkohet vlerësim urgjent mjekësor.

Konfuzioni i papritur mund të lidhet me infeksione, çrregullime metabolike, efekte të barnave ose gjendje të tjera serioze.

Nëse shoqërohet me dobësi të papritur në njërën anë të trupit, vështirësi në të folur ose ndryshime të papritura të shikimit, duhet të kërkohet menjëherë ndihmë emergjente, pasi këto mund të jenë shenja të goditjes në tru.

A mund të zvogëlohet rreziku i demencës?

Jo të gjitha rastet e demencës mund të parandalohen. Megjithatë, disa zakone të shëndetshme mund të ndihmojnë në zvogëlimin e rrezikut.

Aktiviteti fizik i rregullt, shmangia e duhanit, kontrolli i tensionit arterial dhe diabetit, ushqyerja e ekuilibruar dhe ruajtja e kontakteve shoqërore janë të rëndësishme për shëndetin e trurit.

Po ashtu, trajtimi i problemeve të dëgjimit dhe kujdesi për shëndetin e përgjithshëm mund të kontribuojnë në ruajtjen e funksioneve njohëse.

Kujtesa meriton vëmendje, jo frikë

Ndryshimet në kujtesë mund të shkaktojnë shqetësim si për personin që i përjeton, ashtu edhe për familjarët e tij.

Megjithatë, harresa nuk do të thotë domosdoshmërisht demencë. Ajo që ka rëndësi është të vërejmë nëse problemet përsëriten, përkeqësohen dhe ndikojnë në jetën e përditshme.

Kërkimi i ndihmës mjekësore në kohë mund të ndihmojë në identifikimin e shkakut, trajtimin e problemeve të mundshme dhe sigurimin e mbështetjes së duhur për personin dhe familjen.