Kontrollimi i vazhdueshëm i njoftimeve, kalimi nga një video te tjetra dhe lëvizja e pafundme në rrjetet sociale janë bërë pjesë e rutinës së përditshme për shumë njerëz. Telefoni na ndihmon të komunikojmë, të informohemi dhe të punojmë, por përdorimi i zgjatur dhe i pakontrolluar mund të ndikojë në përqendrimin, gjumin dhe mirëqenien tonë mendore.

Por çfarë ndodh në të vërtetë me trurin kur kalojmë orë të tëra para ekranit?

Pse e kontrollojmë telefonin vazhdimisht?

Një nga arsyet pse është e vështirë ta lëmë telefonin mënjanë lidhet me mënyrën se si truri reagon ndaj shpërblimeve dhe risive.

Një mesazh i ri, një pëlqim apo një video interesante mund të na japë një ndjenjë kënaqësie dhe të na shtyjë të kontrollojmë sërish ekranin. Dopamina, një substancë kimike që merr pjesë në proceset e motivimit, të mësimit dhe të shpërblimit, luan rol në këtë mekanizëm.

Platformat digjitale shpesh ofrojnë përmbajtje të paparashikueshme: nuk e dimë nëse postimi i radhës do të jetë interesant, argëtues apo krejt i zakonshëm. Kjo pasiguri mund të na nxisë të vazhdojmë të kërkojmë përmbajtje të reja.

Megjithatë, kjo nuk do të thotë se telefoni e bën trurin të varur në mënyrë të pashmangshme. Rëndësi kanë mënyra, kohëzgjatja dhe arsyet për të cilat e përdorim.

Përqendrimi mund të bëhet më i vështirë

Kur kalojmë vazhdimisht nga një aplikacion te tjetri, nga mesazhet te videot dhe më pas te lajmet, e ndërpresim shpesh aktivitetin që jemi duke kryer.

Çdo ndërprerje mund të kërkojë kohë për t’u rikthyer te detyra fillestare. Për shembull, nëse kontrollojmë telefonin disa herë gjatë leximit ose punës, mund të na duhet më shumë kohë për të përfunduar atë që kemi nisur.

Hulumtimet mbi shpërqendrimin digjital sugjerojnë se njoftimet dhe kalimi i shpeshtë mes detyrave mund të ndikojnë në vëmendje dhe në performancën njohëse. Megjithatë, nuk ka prova të mjaftueshme për të thënë se përdorimi i zakonshëm i telefonit shkakton domosdoshmërisht dëmtime të përhershme të trurit.

Si ndikon telefoni në kujtesë?

Kur mbështetemi vazhdimisht te telefoni për të ruajtur numra, data, udhëzime dhe informacione të tjera, mund të ushtrojmë më pak nevojën për t’i mbajtur mend vetë disa prej tyre.

Ky fenomen lidhet me atë që studiuesit e quajnë kujtesë transaktive ose mbështetje të jashtme për kujtesën: ne e dimë ku mund ta gjejmë informacionin, edhe nëse nuk e mbajmë mend vetë atë.

Kjo nuk është domosdoshmërisht diçka negative. Telefonat mund ta lehtësojnë jetën dhe të na ndihmojnë të organizohemi. Megjithatë, kur shpërqendrimet ndërhyjnë gjatë leximit, mësimit ose bisedave, mund ta kemi më të vështirë ta përpunojmë dhe ta ruajmë informacionin në kujtesën afatgjatë.

Përdorimi i telefonit para gjumit mund të prishë pushimin

Një nga ndikimet më të rëndësishme të përdorimit të telefonit lidhet me gjumin.

Përmbajtjet që shohim mund të na mbajnë mendërisht aktivë, ndërsa përdorimi i telefonit mund të na shtyjë ta vonojmë orarin e gjumit. Për më tepër, drita e ekranit, veçanërisht kur ekspozimi është i fortë dhe ndodh në orët e mbrëmjes, mund të ndikojë në ritmin biologjik dhe në çlirimin e melatoninës, hormonit që ndihmon në rregullimin e gjumit.

Gjumi i pamjaftueshëm, nga ana tjetër, mund të ndikojë në përqendrim, kujtesë, humor dhe aftësinë për të marrë vendime.

Për këtë arsye, kufizimi i përdorimit të telefonit para gjumit mund të ndihmojë në krijimin e një rutine më të shëndetshme.

A ndikon përdorimi i tepërt në shëndetin mendor?

Marrëdhënia mes përdorimit të telefonit dhe shëndetit mendor është komplekse. Disa studime kanë gjetur lidhje mes përdorimit problematik të rrjeteve sociale dhe simptomave të ankthit, depresionit ose vetmisë, veçanërisht te adoleshentët dhe të rinjtë.

Megjithatë, lidhja nuk është e njëjtë për të gjithë dhe nuk do të thotë se telefoni është domosdoshmërisht shkaku i këtyre problemeve. Përvojat online, përmbajtja që konsumojmë, krahasimi me të tjerët dhe mënyra se si përdorimi i ekranit ndikon në jetën e përditshme janë gjithashtu të rëndësishme.

Për shembull, komunikimi me miqtë dhe familjen mund të na ndihmojë të ndihemi më të lidhur, ndërsa krahasimi i vazhdueshëm me imazhe të idealizuara në rrjetet sociale mund të ndikojë negativisht te disa njerëz.

Si ta përdorim telefonin pa e lënë të kontrollojë ditën tonë?

Nuk është e nevojshme ta eliminojmë telefonin nga jeta jonë për të përfituar nga një përdorim më i shëndetshëm. Disa ndryshime të vogla mund të ndihmojnë:

• Çaktivizoni njoftimet që nuk janë të domosdoshme.
• Vendoseni telefonin larg kur punoni, studioni ose zhvilloni biseda të rëndësishme.
• Përcaktoni një kohë pa ekran para gjumit.
• Shmangni kontrollimin e telefonit sa herë që ndiheni të mërzitur ose keni një moment të lirë.
• Bëni pushime nga ekrani dhe përfshini aktivitete që nuk kërkojnë përdorimin e tij, si ecja, leximi ose takimet me miqtë.

Në fund, ndikimi i telefonit në trurin tonë nuk përcaktohet vetëm nga numri i orëve që kalojmë para ekranit, por edhe nga mënyra se si e përdorim dhe çfarë aktivitetesh zëvendëson ai. Qëllimi nuk është të heqim dorë nga teknologjia, por të sigurohemi se ajo na shërben neve, dhe jo e kundërta.