“Na fal që po të shqetësoj”, “Më fal që po të pyes” ose “Më fal, ndoshta po e teproj”. Këto janë disa nga shprehjet që njerëzit përdorin në përditshmëri, ndonjëherë edhe në situata kur nuk kanë bërë asgjë të gabuar.

Të kërkosh falje kur ke lënduar dikë është shenjë përgjegjësie dhe empatie. Por kur kërkimfalja bëhet një reagim i vazhdueshëm, edhe për gjëra të vogla ose për nevoja krejt normale, ajo mund të lidhet me pasigurinë, frikën nga konfliktet ose nevojën për t’u pranuar nga të tjerët.

Frika nga reagimi i të tjerëve

Një nga arsyet pse disa njerëz kërkojnë vazhdimisht falje është frika se mos zemërojnë, zhgënjejnë ose shqetësojnë dikë.

Për këta njerëz, një pyetje e thjeshtë, një mendim ndryshe ose një kërkesë mund të shoqërohet me shqetësimin se po bëhen të bezdisshëm. Në vend që të shprehen lirshëm, ata përpiqen të zbusin çdo situatë duke kërkuar falje paraprakisht.

Kjo sjellje mund të shfaqet veçanërisht te personat që e kanë të vështirë të përballojnë konfliktet dhe që e lidhin mosmarrëveshjen me rrezikun e prishjes së një marrëdhënieje.

Kur kërkimi i faljes bëhet zakon që në fëmijëri

Mënyra se si mësojmë të komunikojmë gjatë fëmijërisë mund të ndikojë në sjelljen tonë si të rritur.

Një person që është rritur në një ambient ku zemërimi, kritikat ose reagimet e paparashikueshme kanë qenë të shpeshta, mund të ketë mësuar se kërkimi i faljes është një mënyrë për të shmangur tensionin.

Në disa raste, fëmijët që janë kritikuar vazhdimisht ose janë bërë përgjegjës për emocionet e të tjerëve mund të zhvillojnë prirjen për të marrë fajin edhe kur situata nuk varet prej tyre.

Megjithatë, përvojat e fëmijërisë nuk e përcaktojnë domosdoshmërisht sjelljen e një personi. Edhe përvojat e mëvonshme dhe marrëdhëniet aktuale mund të ndikojnë në këtë model komunikimi.

Vetëvlerësimi i ulët dhe nevoja për miratim

Njerëzit që dyshojnë shpesh në vlerën ose gjykimin e tyre mund të ndihen sikur duhet të justifikojnë vazhdimisht praninë, mendimet dhe nevojat e tyre.

Ata mund të kërkojnë falje kur kërkojnë ndihmë, kur shprehin pakënaqësi ose kur vendosin kufij. Në vend që ta shohin një kërkesë si pjesë normale të një marrëdhënieje, mund ta perceptojnë atë si një barrë për personin tjetër.

Në këto raste, kërkimfalja mund të shërbejë si një mënyrë për të kërkuar pranim dhe për t’u siguruar se marrëdhënia është ende e mirë.

Përpjekja për të shmangur konfliktin

Jo të gjithë njerëzit që kërkojnë falje shpesh kanë vetëbesim të ulët. Për disa, kjo është një strategji për të shmangur debatet dhe tensionet.

Ata mund të kërkojnë falje edhe kur nuk pajtohen me dikë, vetëm që biseda të përfundojë më shpejt. Në afat të shkurtër, kjo mund t’u japë lehtësim, por nëse përsëritet vazhdimisht, mund t’i pengojë të shprehin mendimet dhe nevojat e tyre.

Me kalimin e kohës, personi mund të mësohet t’i vendosë ndjenjat e të tjerëve përpara të vetave, duke e pasur gjithnjë e më të vështirë të thotë “jo” ose të mbrojë qëndrimin e tij.

Kur empatia shndërrohet në marrje të tepërt të përgjegjësisë

Empatia na ndihmon të kuptojmë ndjenjat e të tjerëve, por nuk do të thotë se jemi përgjegjës për çdo emocion që ata përjetojnë.

Një person mund të ndihet fajtor kur dikush tjetër është i mërzitur, edhe nëse nuk ka bërë asgjë për ta shkaktuar atë gjendje. Për shembull, mund të kërkojë falje sepse nuk ka mundësi të ndihmojë një mik, sepse ka nevojë për kohë vetëm ose sepse nuk pajtohet me një vendim.

Në këto raste, është e rëndësishme të bëhet dallimi mes përgjegjësisë për veprimet tona dhe përgjegjësisë për emocionet e të tjerëve. Mund të tregojmë mirëkuptim pa marrë përsipër fajin për çdo situatë.

Si mund ta ndryshojmë këtë zakon?

Hapi i parë është të vërejmë se kur dhe pse kërkojmë falje. A e bëjmë sepse kemi lënduar dikë, apo sepse kemi frikë nga reagimi i tij?

Në situatat kur nuk kemi bërë asgjë të gabuar, mund të provojmë t’i zëvendësojmë kërkimfaljet automatike me shprehje të tjera. Në vend të “Më fal që po të shqetësoj”, mund të themi “A ke pak kohë të flasim?”. Në vend të “Më fal që nuk mund të vij”, mund të themi “Faleminderit për ftesën, por këtë herë nuk mundem”.

Gjithashtu, mund të mësojmë të pranojmë se nuk do t’i kënaqim gjithmonë të gjithë dhe se një mosmarrëveshje nuk nënkupton domosdoshmërisht fundin e një marrëdhënieje.

Nëse kjo sjellje shoqërohet me ankth të vazhdueshëm, ndjenjë të fortë faji ose vështirësi për të vendosur kufij, biseda me një psikolog mund të ndihmojë në kuptimin e shkaqeve dhe zhvillimin e mënyrave më të shëndetshme të komunikimit.

Të kërkosh falje kur është e nevojshme është shenjë pjekurie emocionale. Por të kërkosh falje për çdo mendim, nevojë apo kufi personal nuk është detyrim. Të mësosh të dallosh kur ke përgjegjësi dhe kur jo, është një pjesë e rëndësishme e ndërtimit të marrëdhënieve më të shëndetshme me të tjerët dhe me veten.