Kolla, fishkëllima gjatë frymëmarrjes dhe vështirësia në frymëmarrje janë simptoma që mund të shfaqen si tek astma, ashtu edhe tek bronkiti. Për këtë arsye, shpesh është e vështirë të dallohet se cila prej këtyre gjendjeve po i shkakton simptomat. Megjithatë, edhe pse kanë ngjashmëri, astma dhe bronkiti janë dy sëmundje të ndryshme, me shkaqe, trajtim dhe ecuri të ndryshme.
Astma është një sëmundje kronike që shkakton inflamacion të rrugëve të frymëmarrjes dhe i bën ato më të ngushta, duke e vështirësuar kalimin e ajrit. Bronkiti, nga ana tjetër, është inflamacion i bronkeve. Ai mund të jetë akut, zakonisht i shkaktuar nga një infeksion viral dhe që largohet brenda pak javësh, ose kronik, kur kolla vazhdon për më shumë se tre muaj dhe zakonisht lidhet me sëmundjen pulmonare obstruktive kronike (COPD).
Sipas Dr. Vikas Sayal, specialist i sëmundjeve të mushkërive, si astma ashtu edhe bronkiti mund të shkaktojnë kollë, fishkëllimë në frymëmarrje, shtrëngim në gjoks dhe mungesë ajri. Megjithatë, një nga ndryshimet kryesore është se bronkiti zakonisht shoqërohet me kollë produktive, pra me nxjerrje të sekrecioneve ose gëlbazës, ndërsa astma zakonisht shkakton kollë të thatë.
Tek personat me astmë, simptomat përfshijnë kollë kronike ose të përsëritur, e cila zakonisht është e thatë, përkeqësim të simptomave gjatë infeksioneve virale të rrugëve të frymëmarrjes, si dhe kollë të shoqëruar me fishkëllimë ose shtrëngim në gjoks, sidomos gjatë natës.
Në bronkit, përveç kollës me sekrecione, mund të shfaqen lodhje dhe temperaturë e lehtë. Personat me astmë mund të zhvillojnë edhe bronkit, pasi janë më të prirur të preken nga infeksionet virale të frymëmarrjes.
Shkaku i saktë i astmës ende nuk dihet plotësisht. Sipas Dr. Amber Robins, mjeke e mjekësisë familjare dhe stilit të jetesës, astma është rezultat i një reagimi të sistemit imunitar që shkakton inflamacion dhe ënjtje të bronkeve. Faktorët gjenetikë, historia familjare, alergjitë, ekspozimi ndaj tymit të duhanit, ndotësve të mjedisit dhe infeksionet virale gjatë fëmijërisë konsiderohen ndër faktorët kryesorë të rrezikut.
Bronkiti akut shkaktohet zakonisht nga viruset dhe është një gjendje afatshkurtër. Ndërsa bronkiti kronik lidhet më shpesh me ekspozimin afatgjatë ndaj tymit të duhanit ose irrituesve të tjerë të rrugëve të frymëmarrjes, por mund të shoqërohet edhe me astmën, fibrozën cistike ose COPD.
Për të vendosur diagnozën, mjeku fillimisht kryen një ekzaminim fizik dhe vlerëson simptomat. Sipas Dr. Sayal, në rastin e astmës mund të përdoren teste të funksionit pulmonar me spirometër, testi i provokimit bronkial (methacholine challenge), matja e fluksit maksimal të frymënxjerrjes (Peak Expiratory Flow), si dhe teste alergjie ose analiza gjaku në raste të caktuara.
Bronkiti akut diagnostikohet kryesisht në bazë të simptomave dhe ekzaminimit fizik. Në rastet e bronkitit kronik mund të nevojiten radiografi e mushkërive, analiza e sekrecioneve ose testi i funksionit pulmonar, kryesisht për të përjashtuar sëmundje të tjera, si astma.
Edhe pse bëhet fjalë për dy sëmundje të ndryshme, disa trajtime janë të ngjashme. Bronkodilatatorët ndihmojnë në relaksimin e rrugëve të frymëmarrjes dhe përmirësojnë kalimin e ajrit, ndërsa kortikosteroidet ulin inflamacionin.
Qëllimi i trajtimit të astmës është të zvogëlojë shpeshtësinë dhe ashpërsinë e krizave. Dr. Robins shpjegon se shumica e pacientëve përfitojnë nga përdorimi i inhalatorëve. Inhalatorët me veprim të shpejtë, si albuteroli, përdoren gjatë krizave, ndërsa inhalatorët për përdorim të përditshëm, si budesonidi/formoteroli, ndihmojnë në kontrollin afatgjatë të sëmundjes. Në disa raste mund të përdoren edhe kortikosteroide, barna biologjike, modifikues të leukotrieneve ose stabilizues të mastociteve. Për pacientët me astmë të rëndë mund të merret në konsideratë edhe bronkotermoplastika, një procedurë që zvogëlon aktivitetin e muskujve të rrugëve të frymëmarrjes.
Bronkiti akut zakonisht kalon vetë dhe trajtimi synon lehtësimin e simptomave. Mund të përdoren qetësues të kollës, ekspektorantë, ilaçe kundër dhimbjes dhe konsumimi i lëngjeve të ngrohta. Në disa raste mjeku mund të përshkruajë një inhalator për të ulur inflamacionin gjatë shërimit. Antibiotikët përdoren vetëm kur infeksioni është bakterial. Nëse simptomat janë të rënda, mund të kërkohet një radiografi për të përjashtuar pneumoninë.
Trajtimi i bronkitit kronik është më kompleks dhe përfshin ndërprerjen e duhanit, përdorimin e inhalatorëve dhe kortikosteroideve, vaksinimin kundër infeksioneve respiratore, oksigjenoterapinë dhe rehabilitimin pulmonar, i cili kombinon aktivitetin fizik, këshillimin ushqimor dhe mbështetjen psikologjike.
Ndryshe nga bronkiti, astma nuk mund të parandalohet plotësisht, pasi shkaqet e saj nuk njihen plotësisht. Megjithatë, ekspertët rekomandojnë diagnostikimin e hershëm, vaksinimin kundër gripit, COVID-19, pneumonisë dhe RSV-së, shmangien e faktorëve që shkaktojnë krizat dhe ndjekjen e planit të trajtimit të përshkruar nga mjeku.
Bronkiti mund të parandalohet duke u vaksinuar kundër gripit, COVID-19 dhe pneumonisë, duke mbajtur një dietë të shëndetshme, duke bërë aktivitet fizik, duke larë duart rregullisht dhe duke shmangur duhanin dhe ekspozimin ndaj tymit ose irrituesve të tjerë të ajrit.
Edhe pse bronkiti akut zakonisht kalon brenda pak javësh, ndërsa astma është një sëmundje kronike që kërkon trajtim afatgjatë, të dyja gjendjet mund të shkaktojnë komplikime nëse nuk trajtohen si duhet. Sipas Dr. Sayal, duhet të kontaktoni mjekun nëse vëreni përkeqësim të mungesës së ajrit, fishkëllimë të fortë në frymëmarrje, nevojë për përdorim të inhalatorit më shumë se dy herë në ditë, gëlbazë me gjak ose qelb, sekrecione me erë të keqe, rritje të sekrecioneve të gjelbra ose të verdha, ose nëse keni nevojë gjithnjë e më shumë për oksigjenoterapi.
Gjithashtu, frymëmarrja shumë e shpejtë ose e vështirësuar, mungesa e përmirësimit pas përdorimit të inhalatorit, zgjerimi i vrimave të hundës gjatë frymëmarrjes, pamundësia për të folur, tërheqja e brinjëve gjatë frymëmarrjes ose buzët dhe thonjtë me ngjyrë blu janë shenja të mungesës së oksigjenit dhe kërkojnë kujdes urgjent mjekësor sipas artikullit SingleCare.
