Pneumonia është një infeksion i mushkërive që mund të shkaktohet nga viruse, baktere ose kërpudha. Gjatë pneumonisë, qeskat e vogla të ajrit në mushkëri, të njohura si alveola, mund të mbushen me lëng ose qelb. Kjo e bën frymëmarrjen më të vështirë dhe mund të kufizojë sasinë e oksigjenit që hyn në gjak. Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), pneumonia mund të shkaktojë sëmundje nga të lehta deri në gjendje kërcënuese për jetën.
Por a është pneumonia ngjitëse? Përgjigjja varet nga shkaku. Pneumonia në vetvete nuk është gjithmonë ngjitëse. Viruset dhe bakteret që mund të shkaktojnë pneumoni mund të përhapen nga një person te tjetri, ndërsa pneumonia e shkaktuar nga faktorë jo-infektivë, si aspirimi i ushqimit ose lëngjeve, nuk transmetohet në të njëjtën mënyrë. Sipas OBSH-së, mikroorganizmat që shkaktojnë pneumoni mund të përhapen përmes pikave të nxjerra gjatë kollitjes ose teshtitjes dhe përmes kontaktit të drejtpërdrejtë.
Megjithatë, të jesh pranë një personi me pneumoni nuk do të thotë domosdoshmërisht se do të zhvillosh pneumoni. Mund të infektohesh me virusin ose bakterin që e ka shkaktuar sëmundjen, ndërsa nëse do të zhvillosh pneumoni varet edhe nga gjendja e sistemit imunitar, mosha dhe faktorë të tjerë rreziku.
Simptomat e pneumonisë mund të shfaqen papritur ose gradualisht dhe mund të ngjajnë me ato të një ftohjeje ose gripi. Shenjat më të zakonshme përfshijnë kollën, temperaturën, vështirësinë në frymëmarrje, gulçimin, dhimbjen e gjoksit, lodhjen, si dhe të përzierat, të vjellat ose diarrenë. Sipas OBSH-së, te të moshuarit mund të shfaqet edhe konfuzioni.
Kolla mund të jetë e thatë ose me sekrecione. Në disa raste, personi mund të nxjerrë gëlbazë me ngjyrë të verdhë ose të gjelbër. Vështirësia në frymëmarrje dhe dhimbja e gjoksit, veçanërisht gjatë frymëmarrjes së thellë ose kollitjes, janë simptoma që duhen marrë seriozisht.
Rreziku për të zhvilluar pneumoni është më i lartë te disa grupe. Fëmijët e vegjël, veçanërisht ata nën moshën 5 vjeç, dhe personat mbi 65 vjeç janë ndër grupet më të rrezikuara. Rreziku rritet gjithashtu te njerëzit me sëmundje kronike të mushkërive, sëmundje të zemrës ose probleme të tjera shëndetësore, si dhe te personat me sistem imunitar të dobësuar.
Te fëmijët, kequshqyerja, ekspozimi ndaj tymit të duhanit, ndotja e ajrit brenda ambienteve dhe jetesa në hapësira të mbipopulluara mund të rrisin rrezikun. OBSH-ja thekson gjithashtu rëndësinë e ushqyerjes së mirë dhe të ushqyerjes ekskluzive me gji gjatë gjashtë muajve të parë të jetës për forcimin e mbrojtjes natyrore të organizmit.
Duhanpirja është gjithashtu një faktor i rëndësishëm rreziku. Ekspozimi ndaj tymit të duhanit, përfshirë duhanpirjen pasive, mund të dëmtojë shëndetin e mushkërive dhe të rrisë rrezikun e infeksioneve të frymëmarrjes. Ndotja e ajrit në ambiente të mbyllura është një tjetër faktor veçanërisht i rëndësishëm për fëmijët.
Një nga mënyrat më të rëndësishme për të parandaluar disa forma të pneumonisë është vaksinimi. Sipas OBSH-së, vaksinat kundër pneumokokut, Haemophilus influenzae tip b (Hib), fruthit, gripit dhe kollës së mirë mund të ndihmojnë në parandalimin e infeksioneve që shkaktojnë pneumoni ose mund të çojnë në të. Vaksinat pneumokoksike janë veçanërisht të rëndësishme në parandalimin e sëmundjeve të shkaktuara nga pneumokoku.
Higjiena e mirë e duarve është një tjetër masë e thjeshtë që mund të ndihmojë në kufizimin e përhapjes së mikroorganizmave që shkaktojnë infeksione të frymëmarrjes. Larja e shpeshtë e duarve me ujë dhe sapun, veçanërisht pas kollitjes ose teshtitjes dhe pas kontaktit me një person të sëmurë, mund të ulë përhapjen e mikrobeve. Është gjithashtu e rëndësishme të mbulohet goja dhe hunda gjatë kollitjes ose teshtitjes.
Shmangia e duhanit dhe e ekspozimit ndaj tymit, përmirësimi i cilësisë së ajrit në ambiente të mbyllura, ushqyerja e shëndetshme dhe aktiviteti fizik janë masa të tjera që kontribuojnë në ruajtjen e shëndetit të mushkërive dhe të sistemit imunitar.
Nëse një person ka pneumoni të shkaktuar nga bakteret, mjeku mund të përshkruajë antibiotikë. Megjithatë, antibiotikët nuk veprojnë kundër viruseve dhe nuk duhet të përdoren pa këshillën e mjekut. OBSH-ja thekson se trajtimi varet nga shkaku dhe nga ashpërsia e sëmundjes.
Kolla mund të vazhdojë për një periudhë edhe pasi infeksioni është trajtuar, ndaj vetëm prania e kollës nuk do të thotë domosdoshmërisht se personi vazhdon të jetë ngjitës. Sa kohë mund të përhapet një infeksion varet nga mikroorganizmi që e ka shkaktuar dhe nga trajtimi. Për këtë arsye, personat me simptoma të një infeksioni respirator duhet të ndjekin këshillat e mjekut dhe të shmangin kontaktin e afërt me personat më të rrezikuar.
Pneumonia mund të prekë këdo, por rreziku për komplikime është më i madh te fëmijët e vegjël, të moshuarit dhe personat me probleme shëndetësore ose sistem imunitar të dobësuar. Vaksinimi, higjiena e duarve, shmangia e duhanit dhe ndotjes së ajrit, ushqyerja e mirë dhe kërkimi në kohë i ndihmës mjekësore janë ndër mënyrat më të rëndësishme për ta parandaluar dhe trajtuar atë sipas artikullit SingleCare.
