Bullizmi ka qenë prej kohësh pjesë e përvojës së fëmijërisë dhe adoleshencës. Ai mund të marrë forma të ndryshme, duke nisur nga fjalët fyese, talljet, përhapja e thashethemeve të rreme dhe përjashtimi nga grupet shoqërore, deri te kërcënimet, ngacmimet dhe dhuna fizike.

Bullizmi nuk nënkupton vetëm një akt të izoluar agresioni, por sjellje që përsëriten dhe synojnë të dëmtojnë ose frikësojnë një person tjetër.

Fëmijët që përjetojnë bullizëm mund të tërhiqen nga shoqëria, të kenë rënie në performancën shkollore, të përjetojnë ankth, probleme me gjumin dhe, nëse situata vazhdon për një kohë të gjatë, mund të zhvillojnë simptoma depresive dhe të ndihen të bllokuar.

Sot, një pjesë e madhe e bullizmit që ndodh në jetën e përditshme mund të vazhdojë edhe në internet. Bullizmi përmes ekraneve, pajisjeve teknologjike dhe platformave ku zhvillohet ndërveprimi shoqëror njihet si bullizëm kibernetik.

Çfarë është bullizmi kibernetik?

Bullizmi kibernetik mund të përfshijë:

• Shpërndarjen e fotografive ose videove të një personi pa lejen e tij, me qëllim turpërimin, dëmtimin e vetëbesimit ose hakmarrjen pas prishjes së një miqësie apo marrëdhënieje.
• Përdorimin e nofkave fyese, talljeve, përçmimit dhe përjashtimit shoqëror.
• Përhapjen e thashethemeve të rreme.
• Krijimin e llogarive të rreme në rrjetet sociale në emër të një personi dhe publikimin e deklaratave fyese ose provokuese për të.
• Shpërndarjen e mesazheve private që një person i ka dërguar në mirëbesim, me qëllim argëtimin e të tjerëve ose shkeljen e privatësisë.
• Shpërndarjen e videove të dërguara privatisht në grupe bisedash ose në një klasë për të shkaktuar turpërim dhe tallje.
• Dërgimin në mënyrë anonime të mesazheve kritikuese, ngacmuese ose kërcënuese.
• Dërgimin e imazheve eksplicite dhe të padëshiruara përmes mesazheve ose rrjeteve sociale, qofshin ato reale, të manipuluara apo të rreme.
• Publikimin e të dhënave personale, si adresa e shtëpisë ose numri i telefonit, për t’i ekspozuar personin ndaj sulmeve të mëtejshme.
• Shpërndarjen e komenteve fyese ose urrejtëse të bëra nga persona të tjerë, me qëllim dëmtimin e vetëbesimit ose krijimin e konflikteve.
• Publikimin e komenteve tallëse ose keqdashëse në llogaritë e rrjeteve sociale të një personi, me qëllim nxitjen edhe të të tjerëve për t’iu bashkuar bullizmit.

Edhe pse bullizmi kibernetik mund të duket ndryshe nga bullizmi që ndodh drejtpërdrejt, ekspertët vërejnë se të dyja format kanë shumë ngjashmëri.

“Është e njëjta lloj sjelljeje”, thotë Bridget K. Biggs, psikologe në Mayo Clinic. Sipas saj, agresioni verbal, siç janë fyerjet, agresioni në marrëdhënie, si përhapja e thashethemeve dhe përpjekja për të përjashtuar dikë nga marrëdhëniet, si dhe kërcënimet ose agresioni fizik, mund të kenë pasoja të ngjashme: humor më të ulët, vetëbesim të reduktuar dhe ankth, veçanërisht ankth social.

Një ndryshim i rëndësishëm është se bullizmi kibernetik mund të lërë gjurmë të dokumentuara. Ndryshe nga një rast bullizmi që ndodh vetëm në ambient fizik, sjelljet në internet mund të ruhen përmes mesazheve, fotografive, videove ose pamjeve të ekranit.

Kjo do të thotë se provat mund t’u paraqiten prindërve, stafit të shkollës, këshilltarëve ose, kur është e nevojshme, autoriteteve. Megjithatë, mesazhet që zhduken mund të jenë më të vështira për t’u dokumentuar nëse nuk fotografohen ose ruhen në kohë.

Sa i përhapur është bullizmi kibernetik?

Sipas të dhënave të përfshira në materialin e Mayo Clinic, Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) raportojnë se bullizmi kibernetik prek përqindjen më të lartë të fëmijëve në shkollat e mesme të ulëta, me 33%, pasuar nga shkollat e mesme të larta me 30% dhe shkollat fillore me 5%.

Në mesin e nxënësve të shkollave të mesme të larta në SHBA, rreth një në gjashtë ka përjetuar bullizëm kibernetik, krahasuar me një në pesë që kanë përjetuar bullizëm drejtpërdrejt. Për fëmijët që identifikohen si LGBTQ+, Cyberbullying Research Center raporton se 31% përjetojnë bullizëm kibernetik, krahasuar me 21% të nxënësve heteroseksualë.

Sipas psikologes Bridget Biggs, lajmi pozitiv është se bullizmi në përgjithësi, përfshirë atë kibernetik, priret të ulet pasi arrin kulmin në mesin e adoleshencës.

Cilat janë pasojat e bullizmit kibernetik?

Fëmijët që përjetojnë bullizëm kibernetik mund të shfaqin simptoma të ngjashme me ata që përjetojnë bullizëm drejtpërdrejt. Këto mund të përfshijnë:

• vështirësi me gjumin;
• mungesë dëshire për të shkuar në shkollë;
• rënie të performancës akademike;
• shpërqendrim në shtëpi;
• ankth;
• humor të ulët;
• vetëbesim të reduktuar;
• ndjenjë se nuk përshtaten ose nuk i përkasin një grupi.

Sa më shumë të zgjasë ose të intensifikohet bullizmi, aq më të rënda mund të bëhen pasojat. Në disa raste mund të shfaqen sjellje të vetëdëmtimit, depresion, mendime për braktisjen e shkollës, mendime vetëvrasëse dhe tentativa për vetëvrasje.

Një nga dallimet e rëndësishme të bullizmit kibernetik është se ai mund të mos përfundojë kur fëmija largohet nga shkolla.

“Me bullizmin tradicional, kur kthehesh në shtëpi, të paktën ke një pushim prej tij”, shpjegon Biggs. “Por nëse ajo lidhje shoqërore vazhdon edhe online, atëherë je ende i lidhur përmes hapësirës kibernetike edhe kur je në shtëpi.”

Në raste të rralla, bullizmi është lidhur me raste tragjike të vetëvrasjes te të rinjtë. Megjithatë, siç thekson Pacer’s National Bullying Prevention Center, vetëvrasja është një fenomen kompleks dhe zakonisht ka faktorë të shumtë që ndikojnë në të. Sipas Biggs, ekziston rritje e rrezikut për mendime ose sjellje vetëvrasëse te fëmijët që përjetojnë bullizëm, por vetëm një pjesë shumë e vogël e fëmijëve të bullizuar kryejnë vetëvrasje.

Pse njerëzit ushtrojnë bullizëm kibernetik?

Ashtu si me bullizmin që ndodh drejtpërdrejt, personat që bullizojnë të tjerët mund ta shohin këtë sjellje si një mënyrë për të fituar popullaritet dhe fuqi, për të kontrolluar miqësitë ose për të dominuar një grup.

Sipas materialit të Mayo Clinic, faktorë familjarë mund të lidhen gjithashtu me sjelljet e bullizmit. Fëmijët që dëshmojnë agresion verbal ose fizik në shtëpi mund të jenë më të prirur të shfaqin sjellje të ngjashme në marrëdhëniet shoqërore ose në shkollë.

Në rastin e bullizmit kibernetik, numri i madh i ndjekësve në rrjetet sociale mund ta përforcojë këtë sjellje, pasi pëlqimet dhe shpërndarjet mund të perceptohen si një formë miratimi ose popullariteti.

Si të ndalet një fëmijë që ushtron bullizëm kibernetik?

Prindërit mund të ndërmarrin disa hapa nëse fëmija i tyre ushtron bullizëm ndaj të tjerëve në internet:

• T’i shpjegojnë çfarë është bullizmi kibernetik, si ndikon ai te të tjerët dhe cilat mund të jenë pasojat.
• Të përcaktojnë qartë se cilat sjellje janë të papranueshme dhe të shpjegojnë se sjellja do të monitorohet.
• Të vlerësojnë dhe përforcojnë sjelljet pozitive, ndërsa të vendosin pasoja të përshtatshme nëse bullizmi përsëritet.
• Të kërkojnë një takim me drejtuesit ose stafin e shkollës nëse sjellja përkeqësohet.

A është bullizmi kibernetik i paligjshëm?

Bullizmi kibernetik, në vetvete, nuk është domosdoshmërisht i paligjshëm. Megjithatë, në varësi të sjelljes dhe ligjeve në fuqi, raste të caktuara mund të përfshihen në vepra si përndjekja, ngacmimi kriminal online ose shpërndarja e imazheve intime të të miturve.

Nëse bullizmi kibernetik çon në një sulm fizik ndaj viktimës, mund të ketë pasoja edhe sipas ligjeve që lidhen me dhunën fizike.

Sipas materialit të Mayo Clinic, shkollat gjithashtu mund të ndërhyjnë kur një nxënës përjeton bullizëm nga nxënës të tjerë.

Si mund ta parandalojnë prindërit bullizmin kibernetik?

Sipas Biggs, bullizmi kibernetik nuk mund të parandalohet plotësisht, veçanërisht në një realitet ku fëmijët dhe të rinjtë përdorin teknologjinë çdo ditë.

Megjithatë, prindërit mund t’i ndihmojnë fëmijët të ndërtojnë marrëdhënie të shëndetshme shoqërore. Mbështetja sociale mund të zbusë efektet e bullizmit. Edhe një miqësi e mirë mund të bëjë ndryshim, pasi fëmija mund të ndihet më i sigurt për t’u larguar nga një grup bisede ose një situatë që e dëmton.

Prindërit mund t’i inkurajojnë fëmijët të krijojnë miqësi dhe të marrin pjesë në aktivitete pozitive. Një pyetje e thjeshtë si “Me kë dëshiron të rrethohesh?” mund t’i ndihmojë ata të reflektojnë mbi marrëdhëniet e tyre.

Prindërit mund të ndihmojnë gjithashtu fëmijët të kuptojnë kontekstin e mesazheve që marrin. Nëse një koment që dikush e quan “shaka” i shqetëson, fëmija mund të mësojë të mos përfshihet në konflikt dhe të mos i japë personit që e provokon reagimin që kërkon.

Ekspertët rekomandojnë që bisedat për sigurinë në internet të fillojnë që kur fëmija nis të përdorë teknologjinë. Këto nuk duhet të jenë vetëm një bisedë e vetme, por një proces i vazhdueshëm që përfshin tema si mashtrimet online, personat që paraqiten si dikush tjetër, informacioni që është i sigurt për t’u ndarë dhe mundësia e sjelljeve agresive në internet.

Në të njëjtën kohë, prindërit duhet të gjejnë një ekuilibër mes mbikëqyrjes dhe pavarësisë. Sipas Biggs, fëmijët kanë më shumë gjasa ta përdorin internetin në mënyrë të sigurt kur prindërit tregojnë interes për aktivitetet e tyre online, japin udhëzime dhe vendosin kufij, por gjithashtu u lejojnë fëmijëve hapësirë për zgjedhje dhe vendimmarrje.

Çfarë mund të bëjnë fëmijët kur përballen me bullizëm kibernetik?

Fëmijët mund të ndërmarrin disa hapa për të kufizuar ekspozimin ndaj bullizmit kibernetik:

• Të mos përgjigjen menjëherë dhe, nëse është e përshtatshme, të vendosin një kufi të qartë, si “Të lutem, ndalo së thëni këto gjëra për mua”.
• Të bëjnë fotografi të ekranit të mesazheve dhe komenteve fyese për të ruajtur dëshmitë.
• T’ia tregojnë mesazhet një prindi ose të rrituri të besueshëm.
• Të bllokojnë dhe raportojnë personin që ushtron bullizëm, nëse kjo nuk pritet ta përkeqësojë situatën.
• Me mbështetjen e prindërve, të flasin me një mësues ose përfaqësues të shkollës.
• Të përdorin cilësimet e privatësisë për të mbrojtur postimet personale nga persona të panjohur.
• Të presin para se të dërgojnë fotografi, video ose informacione të ndjeshme te dikush tjetër.
• Të krijojnë periudha të përditshme pa pajisje digjitale.

Si mund të luftohet bullizmi kibernetik në të ardhmen?

Në një botë ku është pothuajse e pamundur të rritesh pa përdorur pajisje dhe internet, prindërit mund të ndihen sikur nuk kanë mënyra të mjaftueshme për ta parandaluar bullizmin kibernetik.

Megjithatë, një mënyrë që mund të ndihmojë është ndërhyrja e dëshmitarëve. Kjo nënkupton që personat që shohin një sjellje agresive të flasin dhe të tregojnë se bullizmi nuk është i pranueshëm dhe se trajtimi me respekt është sjellje e dëshirueshme.

Sipas Biggs, kur bashkëmoshatarët reagojnë kundër agresionit dhe tregojnë se ai nuk pranohet nga grupi, kjo mund të ndihmojë në reduktimin e bullizmit.

Në fund, parandalimi i bullizmit nuk lidhet vetëm me kontrollin e teknologjisë. Ai lidhet edhe me krijimin e marrëdhënieve të shëndetshme, edukimin për sigurinë online, komunikimin e hapur dhe mësimin e fëmijëve se si të reagojnë kur shohin ose përjetojnë sjellje agresive.