Rreth 70% e grave përjetojnë të vjellat gjatë shtatzënisë. Megjithëse quhet shpesh “të vjellat e mëngjesit”, të përzierat dhe të vjellat mund të ndodhin në çdo kohë të ditës. Ndryshimet në dietë dhe stilin e jetesës mund të ndihmojnë derisa simptomat të kalojnë. Nëse të vjellat janë të rënda, obstetri juaj mund të vendosë të përdorni medikamente ose lëngje intravenoze.

Çfarë janë të vjellat gjatë shtatzënisë?

Të vjellat gjatë shtatzënisë janë ndjenja e të përzierave dhe akti i të vjellit gjatë shtatzënisë. Kjo është një gjendje e zakonshme që prek deri në 70% të grave gjatë tremujorit të parë (tre muajt e parë). Edhe pse shpesh quhet “të vjellat e mëngjesit”, ato mund të ndodhin në çdo kohë të ditës. Ka trajtime të ndryshme që mund të kryhen në shtëpi, përfshirë ndryshime në dietë dhe stilin e jetesës. Disa obstetër rekomandojnë medikamente pa recetë për të përzierat. Simptomat zakonisht përmirësohen deri në tremujorin e dytë (rreth javës së 14-të).

Sa shpejt mund të fillojnë të vjellat?

Ato mund të fillojnë që në javën e gjashtë të shtatzënisë, por koha e saktë ndryshon nga grua në grua. Shumica e grave përjetojnë shenjat para javës së nëntë të shtatzënisë.

Kur arrijnë kulmin simptomat?

Për shumicën e grave, simptomat ndihen më të forta rreth javës së tetë deri në të dhjetën të shtatzënisë. Megjithatë, kjo kohë ndryshon dhe jo të gjithë e përjetojnë kulmin në të njëjtën kohë.

Sa zgjasin ato?

Simptomat zakonisht përmirësohen ose zhduken rreth javës së 13-të të shtatzënisë (fundi i tremujorit të parë). Megjithatë, disa gra mund të përjetojnë simptoma deri në fillimin e tremujorit të dytë (javët 14 deri 27). Në raste të rralla, të vjellat mund të vazhdojnë deri në fund të shtatzënisë.

Simptomat dhe shkaqet

Cilat janë simptomat?
Shenjat më të zakonshme përfshijnë: të përzierat, humbje oreksi dhe të vjella. Disa gra e përshkruajnë ndjenjën si:

• Djegie në stomak ose refluks.
• Të përzierat gjatë lëvizjes.
• Ndjenja sikur diçka ka ngecur në fyt.
• Ndjenjë e fortë urie.

Çfarë i shkakton të vjellat?
Shkaku i saktë nuk dihet plotësisht por mjekët besojnë se është një kombinim i ndryshimeve fizike dhe hormonale. Të vjellat mund të shkaktohet nga:

• Sheqeri i ulët në gjak.
• Rritja e hormoneve të shtatzënisë si hCG ose estrogjeni.
• Fluktuacione të presionit të gjakut.
• Ndryshime në metabolizëm.

Të vjellat mund të përkeqësohen nga:

• Stresi dhe ankthi.
• Lodhja e tepërt.
• Ushqime ose aroma të caktuara.
• Lëvizja e tepërt (motion sickness).
• Nxehtësia ose moti i ngrohtë.

A mund të intensifikohen të vjellat gjatë shtatzënisë?

Po. Shumica e grave me të vjellat gjatë shtatzënisë ndihen të sëmura dhe mund të vjellin një ose dy herë në ditë. Në raste më të rënda, të përzierat mund të zgjasin disa orë dhe të vjellat mund të ndodhin më shumë se katër herë në ditë. Kjo gjendje quhet hyperemesis gravidarum.

Simptomat e hyperemesis gravidarum:

• Të vjella më shumë se tre herë në ditë.
• Dehidrim i rëndë (pak ose aspak urinim, urinë e errët dhe marramendje kur ngriheni).
• Humbje peshe rreth 4.5 kilogram ose më shumë.

Gratë me të vjellat e rënda mund të kenë nevojë të shtrihen në spital për të marrë lëngje intravenoze dhe medikamente për të lehtësuar të përzierat dhe vjelljen.

Diagnostikimi dhe testet

Si diagnostikohen?
Tregoni obstetrit tuaj nëse ndjeni simptoma. Nëse dyshon për hyperemesis gravidarum, mund të kërkohen teste gjaku ose urinë.

Menaxhimi dhe trajtimi

Çfarë mund të bëj për të ulur simptomat?
Ka disa gjëra që mund të bëni për të ndjerë lehtësim. Ndryshime të vogla në dietë dhe stilin e jetesës mund të ulin të përzierat.

Ndryshime në dietë:

• Hani disa biskota ose tost në mëngjes për të qetësuar stomakun. Mbani disa pranë shtratit dhe hani pak para se të ngriheni.
• Hani disa vakte të vogla në ditë në vend të tri vakteve të mëdha. Mos i hiqni vakte.
• Shmangni ushqimet pikante dhe të yndyrshme. Hani ushqime të thjeshta si banane, oriz, tost të thatë, patate të pjekura pa gjëra shtesë, gelatin, supë, vezë ose pure molle.
• Hani snacks të shëndetshme dhe të pasura me proteinë midis vakteve, si kos, gjalpë kikiriku mbi mollë ose selino, djathë ose arra.
• Pini shumë lëngje, sidomos ujë. Shmangni pijet me kafeinë.
• Mbani gjithmonë snacks me vete kur jeni jashtë shtëpisë.
• Përgatitni çaj me xhenxhefil të freskët ose përdorni karamele me xhenxhefil.

Ndryshime në stilin e jetesës:

• Merrni vitaminat prenatale me snack. Nëse vitamina përmban hekur, provoni ta merrni para gjumit. Konsultohuni me mjekun për opsione të tjera vitaminash.
• Shmangni aroma të forta, drita që pulsojnë dhe situata që nxisin të vjellat.
• Pushoni mjaftueshëm.
• Mbani dhomat të ajrosura mirë, ndizni ventilator ose dilni jashtë për ajër të freskët.
• Përdorni aroma të këndshme dhe të freskëta si limoni, portokalli ose menteja.
• Mos u shtrihni menjëherë pas ngrënies.
• Shpëlani gojën pas të vjellave për të mbrojtur dhëmbët nga acidi.

Metoda alternative:

• Shirit acupressure për kyçin e dorës që ushtrojnë presion në pika të caktuara.
• Akupunkturë me gjilpëra të holla në zona specifike të trupit.
• Mos përdorni marihuanë për trajtimin e të vjellave. Nuk është provuar e sigurt gjatë shtatzënisë.

Ushqime të rekomanduara

Një dietë e pasur me proteinë, drithëra të plota, perime dhe fruta është e dobishme për nënën dhe fetusin. Ushqimet shumë të përpunuara dhe të ëmbla mund të përkeqësojnë ndjenjat e vjelljes. Disa ushqime të rekomanduara janë:

• Ushqime të thjeshta si biskota, tost, pretzel ose pure molle.
• Smoothie frutash dhe kos.
• Ujë ose çaj (kujdes me nivelin e kafeinës).
• Fruta dhe perime të pasura me ujë si shalqi, selino ose speca. Frutat agrume gjithashtu mund të ndihmojnë.

A e dëmtojnë të vjellat fëmijën?

Të përzierat e lehta deri në mesatare zakonisht nuk janë dëmshme. Por nëse nuk mund të mbani ushqim ose lëngje, bëheni të dehidratuara dhe humbni peshë, kjo mund të ndikojë tek pesha e lindjes së fëmijës.

Parandalimi

Kush ka rrezik më të lartë për të përjetuar të vjellat e rënda?

• Shtatzëni me binjakë, trenjakë ose më shumë.
• Historia personale e të vjellave të rënda në shtatzëni të mëparshme ose të afërm biologjikë.
• Kanë pasur më parë ndjenja të përzierjes gjatë lëvizjes.
• Kanë pasur më parë sulme migrene.
• Kanë peshë trupore mbi normale.
• Sëmundja trophoblastic që shkakton rritje të qelizave jo normale në mitër.
• Stres ose ankth.
• Klimë e nxehtë.
• Punë nate ose mungesë gjumi.

Disa studime tregojnë se gratë me të vjellat e rënda shpesh lindin vajza.

Jetesa me të vjellat

Kur duhet të kontaktoni mjekun?
Mos prisni deri sa të vjellat të bëhen të rënda. Trajtimi i hershëm ndihmon të parandalohet përkeqësimi.
Kontaktoni menjëherë nëse:

• Të përziers që zgjasin gjithë ditën dhe ju pengon të hani ose pini.
• Vjell më shumë se tre herë në ditë.
• Vjell me ngjyrë kafe ose gjak.
• Humbni peshë.
• Ndiheni shumë të lodhura ose të hutuar.
• Ndiheni marramendje ose keni humbur ndjenjat.
• Zemra ju rrah shpejt.
• Kryeni pak ose aspak urinim.
• Keni dhimbje ose temperaturë.

Një arsye tjetër për të kontrolluar vjelljet e rënda mund të jenë edhe sëmundje të tjera si: ulçera, refluks, sëmundje të lidhura me ushqimin, problemet e tiroides, tëmthit, inflamacion i apendiksit, stomakut, pankreasit ose mëlçisë.

A janë të vjellat gjatë shtatzënisë një shenjë e mirë?
Disa gra besojnë se të vjellat janë një shenjë e mirë sepse tregojnë se placenta po zhvillohet. Ato gjithashtu ndihen të qeta që janë shtatzëna. Në të vërtetë, jo të gjitha gratë përjetojnë të vjellat gjatë shtatzënisë. Nëse nuk i përjetoni kurrë, jeni po aq të prirura të lindni një fëmijë të shëndetshëm sa dikush që i përjeton.

Të vjellat gjatë shtatzënisë mund ta bëjnë shtatzëninë të duket e vështirë dhe e pakëndshme. Është shumë e zakonshme të ndiheni të përziera dhe vjellje, veçanërisht gjatë tremujorit të parë. Fatmirësisht, shumica e grave e shohin që simptomat ulen kur fillon tremujori i dytë. Ndryshimet në stilin e jetesës dhe zakonet e të ushqyerit mund të sjellin lehtësim derisa simptomat të zhduken. Informoni obstetrin tuaj nëse po vjellni disa herë në ditë, nuk po hani dhe po humbni peshë. Ai do të sigurohet që po merrni ushqimin dhe lëngjet e nevojshme.