Bota po tymos më pak, por epidemia e duhanit është larg përfundimit. Një raport i ri global i OBSH-së tregon se numri i përdoruesve të duhanit ka rënë nga 1.38 miliardë në vitin 2000 në 1.2 miliardë në vitin 2024. Që nga viti 2010, numri i njerëzve që përdorin duhan ka rënë me 120 milionë – një rënie prej 27% në terma relativë. Megjithatë, duhani ende e mban të varur 1 në 5 të rritur në mbarë botën, duke shkaktuar miliona vdekje të parandalueshme çdo vit.

“Miliona njerëz po e ndalojnë përdorimin e duhanit ose nuk e fillojnë fare, falë përpjekjeve për kontrollin e tij nga shtete në mbarë botën,” u shpreh Dr Tedros Adhanom Ghebreyesus, Drejtor i Përgjithshëm i OBSH-së. “Si përgjigje ndaj këtij përparimi të fortë, industria e duhanit po kundërpërgjigjet me produkte të reja nikotine, duke i drejtuar në mënyrë agresive të rinjtë. Qeveritë duhet të veprojnë më shpejt dhe më fort në zbatimin e politikave të provuara për kontrollin e duhanit.”

Përdorimi i cigareve elektronike po rritet me shpejtësi

Për herë të parë, OBSH ka përllogaritur përdorimin global të cigareve elektronike – dhe shifrat janë alarmante: më shumë se 100 milionë njerëz në mbarë botën tashmë përdorin cigare elektronike, përfshirë:

• Të rritur: të paktën 86 milionë përdorues, kryesisht në vendet me të ardhura të larta.
  
• Adoleshentë: të paktën 15 milionë fëmijë (mosha 13–15 vjeç) tashmë përdorin cigare elektronike. Në vendet ku ka të dhëna, fëmijët kanë rreth 9 herë më shumë gjasa të përdorin cigare elektronike sesa të rriturit.

Industria e duhanit po fut vazhdimisht produkte dhe teknologji të reja me qëllim që të mbajë varësinë ndaj nikotinës përmes cigareve, cigareve elektronike, qeseve me nikotinë, produkteve me duhan të ngrohur dhe të tjera, që dëmtojnë shëndetin e njerëzve – veçanërisht të brezave të rinj.

“Cigaret elektronike po ushqejnë një valë të re varësie ndaj nikotinës,” tha Etienne Krug, Drejtor i Departamentit për Determinantët e Shëndetit, Promovimin dhe Parandalimin në OBSH. “Ato promovohen si reduktim dëmi, por në realitet po i bëjnë fëmijët të varur nga nikotina që në moshë të vogël, duke rrezikuar dekada përparim në shëndetësi.”

Më shumë gra po e lënë duhanin se burrat

Gjatë viteve 2000–2024, përdorimi i duhanit ka rënë në mënyrë të vazhdueshme për të dyja gjinitë në të gjitha grupmoshat. Megjithatë, gratë janë ato që kanë udhëhequr në ndërprerjen e duhanit. Ato e arritën objektivin global të reduktimit prej 30% për vitin 2025 pesë vite përpara kohe – në vitin 2020.

• Përdorimi i duhanit te gratë ra nga 11% në vitin 2010 në 6.6% në 2024
  
• Numri i grave që përdorin duhan ra nga 277 milionë në 2010 në 206 milionë në 2024
  

Në të kundërt, burrat nuk pritet të arrijnë objektivin para vitit 2031. Sot, më shumë se 4 në 5 përdorues të duhanit në mbarë botën janë burra – afërsisht 1 miliard meshkuj. Edhe pse përqindja e përdorimit të duhanit te burrat ka rënë nga 41.4% në 2010 në 32.5% në 2024, ritmi i rënies është shumë i ngadaltë.

Pamja rajonale

• Azia Juglindore: Ka parë rënien më të madhe – prevalenca te burrat është përgjysmuar, nga 70% në 2000 në 37% në 2024. Rajoni kontribuon në më shumë se gjysmën e rënies globale.
  
• Afrika: Ka prevalencën më të ulët me 9.5% në 2024 dhe është në rrugë për të arritur objektivin 30%. Por për shkak të rritjes së popullsisë, numri absolut i përdoruesve është ende në rritje.
  
• Amerika: Ka arritur një reduktim prej 36%, me prevalencë 14% në 2024 – megjithëse disa vende ende kanë mungesë të dhënash.
  
• Evropa: Është rajoni me prevalencën më të lartë globale – 24.1% e të rriturve përdorin duhan në 2024. Gratë në Evropë kanë prevalencën më të lartë botërore: 17.4%.
  
• Lindja e Mesme (Rajoni Mesdhetar Lindor): Prevalenca është 18%, me përdorimin e duhanit në rritje në disa vende.
  
• Paqësori Perëndimor: 22.9% e të rriturve përdorin duhan në 2024 – një rënie nga 25.8% në 2010. Gratë kanë prevalencë të ulët (2.5%), por burrat kanë më të lartën në botë: 43.3%.
  

Çfarë duhet bërë?

OBSH u bën thirrje të gjitha qeverive që të përshpejtojnë masat për kontrollin e duhanit. Kjo përfshin:

• Zbatimin dhe forcimin e paketës MPOWER dhe Konventës Kuadër të OBSH-së për Kontrollin e Duhanit
  
• Mbylljen e boshllëqeve ligjore që lejojnë industrinë e duhanit dhe nikotinës të targetojnë fëmijët
  
• Rregullimin e produkteve të reja të nikotinës, si cigaret elektronike
  
• Rritjen e taksave për duhanin
  
• Ndalimin e reklamave për produkte duhani dhe nikotine
  
• Zgjerimin e shërbimeve të ndalimit të duhanit, që miliona të kenë mundësi të heqin dorë
  

“Gati 20% e të rriturve ende përdorin duhan dhe produkte me nikotinë. Nuk mund të ndalemi tani,” tha Jeremy Farrar, Ndihmës Drejtor i Përgjithshëm i OBSH-së për Promovimin e Shëndetit dhe Parandalimin. “Bota ka bërë përparim, por veprimet më të forta dhe më të shpejta janë e vetmja rrugë për të mposhtur epideminë e duhanit.” WHO.int