Një melodi tërheqëse ju vjen papritur në mendje – dhe nuk duket se do të ndalet. Kënga vazhdon të përsëritet në kokën tuaj, në një cikël që duket i pafund.

Diagnoza? Mund të keni një “krimb veshi” (earworm).

Psikologia Kia-Rai Prewitt, PhD, nga Cleveland Clinic, shpjegon se çfarë fshihet pas këtij fenomeni dhe çfarë mund të bëni për ta “ndalur” këngën.

Çfarë është “earworm”?

“Earworm” është termi që përdoret për një këngë ose pjesë të saj që ngec dhe përsëritet vazhdimisht në mendjen tuaj. Emri vjen nga fjala gjermane ohrwurm, e cila prej kohësh përdoret për të përshkruar këtë fenomen.

Termi lidhet gjithashtu me insektin earwig, i cili në të kaluarën është akuzuar se mund të hyjë në veshët e njerëzve dhe të endet në trurin e tyre. Në të vërtetë, këto insekte zakonisht nuk bëjnë diçka të tillë.

“Përfytyrimi i një krimbi që futet në vesh është mjaft i përshtatshëm kur mendon për këtë fenomen,” thotë Dr. Prewitt. “Këto këngë futen në kokën tuaj, në dukje pa asnjë arsye, dhe pastaj vazhdojnë të përsëriten.”

Termi më shkencor për këtë përvojë është imazheria muzikore e pavullnetshme (involuntary musical imagery – INMI).

Quhet gjithashtu edhe “sindroma e këngës së ngecur”, përsëritja e imazhit muzikor ose “melodia e ngecur”.

Shumica e “earworms” janë vetëm një pjesë e këngës dhe zgjasin rreth 15 deri në 30 sekonda. Zakonisht bëhet fjalë për pjesën më të përsëritur ose të dallueshme të këngës, si refreni që mund ta këndoni pa menduar fare për fjalët.

Pse na ngecin këngët në kokë?

Sistemi i trurit për ruajtjen dhe përpunimin e informacionit, veçanërisht një mekanizëm i njohur si laku fonologjik, krijon një mjedis të përshtatshëm që një këngë të fillojë të përsëritet në mendje.

Laku fonologjik lidh korteksin dëgjimor – pjesën e trurit që përpunon tingujt – me zona të tjera të trurit që lidhen me kujtesën dhe emocionet.

“Ka shumë kompleksitete që shpjegojnë pse ndodhin ‘earworms’, por zakonisht ekziston një shkaktar që lidh një këngë me një kujtim ose emocion,” shpjegon Dr. Prewitt. “Dhe papritur, kënga fillon të luajë në kokën tuaj.”

Nuk duhet shumë për ta nisur këtë “koncert” në mendjen tuaj. Mund të mjaftojë të dëgjoni një fjalë ose tingull të caktuar. Edhe një fotografi ose një shije mund t’ju rikthejë në një moment apo vend të caktuar dhe të aktivizojë këngën.

Megjithatë, është e vështirë të përcaktohet saktësisht se çfarë e nis një “earworm”.

“Nuk duhet vërtet shumë për ta vënë në lëvizje,” thotë Dr. Prewitt.

A kanë disa këngë më shumë gjasa të ngecin në kokë?

Po. Disa këngë janë më “ngjitëse” se të tjerat, veçanërisht kur kanë:

• Përsëritje të shpeshta.
• Një melodi të thjeshtë, por të veçantë, shpesh me një tingull që ngrihet dhe më pas bie.
• Sukses të madh në lista muzikore.

Shembuj të këngëve që mund të ngecin lehtësisht në kokë janë “Bad Romance” e Lady Gaga dhe “We Will Rock You” e Queen.

A ka njerëz që janë më të prirur për të përjetuar “earworms”?

“Earworms” janë jashtëzakonisht të zakonshme. Një studim zbuloi se pothuajse 90% e njerëzve përjetojnë një këngë të ngecur në kokë të paktën një herë në javë.

Megjithatë, disa karakteristika ose gjendje mund ta bëjnë më të mundshme që të keni një këngë që përsëritet vazhdimisht në mendje.

Të dëgjoni shumë muzikë

Sa më shumë këngë të dëgjoni, aq më shumë mundësi ka që njëra prej tyre të fillojë të luajë papritur në mendjen tuaj.

Çrregullimi obsesiv-kompulsiv (OCD)

Një studim ka gjetur se shpeshtësia e “earworms” lidhet ngushtë me 22 sjellje të lidhura me OCD-në, duke përfshirë lëvizje fizike, si trokitja e këmbës, por edhe sjellje të përsëritura mendore, si numërimi dhe shqiptimi i shkronjave.

Stresi dhe ankthi

Disa studiues besojnë se ngarkesa mendore që përjetojmë gjatë periudhave stresuese mund ta bëjë më të lehtë shfaqjen e këngëve që përsëriten në mendje.

Si ta largoni një këngë që ju ka ngecur në kokë?

Nëse një këngë vazhdon të përsëritet pa pushim, mund të provoni disa mënyra për ta ndërprerë ciklin.

Dëgjoni të gjithë këngën

“Earworms” zakonisht përbëhen vetëm nga një pjesë e shkurtër e këngës. Dëgjimi i këngës së plotë mund t’ju ndihmojë ta “çlironi” atë pjesë që ka ngecur në mendje.

“Mos i rezistoni,” këshillon Dr. Prewitt.

Vendosni një këngë tjetër

Dëgjimi i një kënge tjetër mund ta largojë melodinë e bezdisshme nga mendja. Megjithatë, bëni kujdes që të mos zëvendësoni një “earworm” me një tjetër.

Përqendrohuni në diçka tjetër

Shikoni një film, dilni për një shëtitje, telefononi dikë ose bëni një puzzle.

“Bërja e diçkaje që ju rikthen në momentin e tashëm mund të ndihmojë në largimin e këngës nga mendja,” rekomandon Dr. Prewitt.

Përtypni çamçakëz

Hulumtimet kanë zbuluar se përtypja e çamçakëzit mund të reduktojë mendimet muzikore duke ndërhyrë në kujtesën verbale.

Dhe nëse asgjë nuk funksionon?

Thjesht prisni.

“Earworms” nuk zgjasin përgjithmonë, edhe pse në moment mund të duket sikur kënga nuk do të ndalet kurrë.