Kur i kushtoni rëndësi kujdesit ndaj vetes, jeni më të përgatitur për të përballuar stresin e përditshëm. Për njerëzit që jetojnë me sklerozë multiple (SM), menaxhimi i stresit është veçanërisht i rëndësishëm, thotë psikologia klinike e shëndetit Grace Tworek, PsyD, nga Cleveland Clinic.

“Menaxhimi i stresit mund të ketë një ndikim shumë pozitiv në menaxhimin e përgjithshëm të sklerozës multiple, duke përfshirë humorin dhe cilësinë e jetës,” thotë Dr. Tworek, e cila punon posaçërisht me njerëz që jetojnë me SM.

“Nga ana tjetër, vështirësia në menaxhimin e stresit mund ta komplikojë më tej SM-në dhe madje të sjellë simptoma të reja.”

1. Identifikoni shkaktarët e stresit

A e dini se stresi mund të ndikojë në shfaqjen dhe ashpërsinë e simptomave të sklerozës multiple?

Ka prova se stresi mund të shkaktojë të ashtuquajtura “pseudo-përkeqësime”, pra simptoma të reja ose përkeqësim të simptomave ekzistuese që mund të duken sikur shkaktohen drejtpërdrejt nga sëmundja.

Në realitet, kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se SM-ja po përparon. Mund të jetë se trupi po e ka më të vështirë ta menaxhojë gjendjen kur jeni nën stres.

“Duke kuptuar ndikimin që stresi mund të ketë te simptomat tuaja, filloni të kuptoni edhe se si menaxhimi i stresit mund të ketë ndikim pozitiv,” shpjegon Dr. Tworek.

Kushtojini vëmendje simptomave dhe mënyrës se si i përjetoni ato gjatë periudhave stresuese. A përkeqësohen, për shembull, kur keni një mosmarrëveshje me partnerin ose kur përballeni me një afat të rëndësishëm në punë?

“Monitorimi i mënyrës se si ndihen simptomat në periudha të ndryshme të ditës dhe në kontekste e situata të ndryshme mund t’ju ndihmojë të kuptoni se cilët faktorë stresues duket se ndikojnë tek ju,” shton ajo.

2. Krijoni një rrjet mbështetës

Askush nuk duhet ta përballojë i vetëm një sëmundje kronike.

“Familja dhe kujdestarët luajnë një rol të madh për shumë njerëz gjatë gjithë rrugëtimit të tyre me SM,” thotë Dr. Tworek. “Është shumë e rëndësishme të ndiheni se keni njerëz me të cilët mund të jeni vetvetja, të ndani vështirësitë dhe të ndiheni të mbështetur gjatë rrugës.”

Edhe grupet mbështetëse mund të jenë një pjesë e rëndësishme e këtij rrjeti. Ato ju lidhin me njerëz të tjerë që jetojnë me sklerozë multiple dhe ju japin mundësinë të bëheni pjesë e një komuniteti me përvoja të ngjashme.

“Lidhja me njerëz të tjerë që kanë të njëjtën diagnozë dhe po kalojnë përvoja të ngjashme mund të jetë vërtet ndryshuese për jetën,” thotë ajo. “Mund të jetë një përvojë jashtëzakonisht mbështetëse dhe që ju bën të ndiheni të kuptuar.”

3. Kërkoni ndihmë me aktivitetet e përditshme

Skleroza multiple mund të ndryshojë aftësinë tuaj për t’u përballur me aktivitetet e përditshme në të njëjtën mënyrë si më parë.

“Gjërat që zakonisht bëni çdo ditë mund të duken pak më ndryshe, në varësi të fazës së rrugëtimit tuaj me SM,” pranon Dr. Tworek.

Megjithatë, ka mënyra që mund t’ju ndihmojnë:

• Merrni pjesë në terapi okupacionale. Nëpërmjet saj mund të mësoni mënyra për të përmirësuar aftësinë për të kryer detyra të përditshme, si ushqyerja, gatimi, pastrimi dhe larja.
• Përdorni mjete ndihmëse për lëvizjen. Pajisje të tilla si mbajtëset, bastuni ose karrigia me rrota mund t’ju ndihmojnë të ruani energjinë dhe të përmirësoni cilësinë e jetës.
• Kërkoni përshtatje në vendin e punës. Kjo mund të përfshijë kohë shtesë për vizitat mjekësore, pajisje ndihmëse ose zhvendosjen e hapësirës së punës në një zonë më të aksesueshme.
• Pranoni ndihmën e njerëzve të afërt. Nëse familjarët ose miqtë ofrohen t’ju ndihmojnë me punët e përditshme, si kryerja e pazareve apo detyrave të tjera, mos kini frikë ta pranoni ndihmën.
• Kërkoni burime të tjera mbështetëse. Disa organizata jofitimprurëse ofrojnë ndihmë financiare ose grante për njerëzit që jetojnë me SM, përfshirë mbështetje për transportin dhe kujdesin.

4. Gjeni mënyra të reja për të bërë gjërat që doni

Kur SM-ja ndikon në lëvizshmërinë tuaj, mund të mos jeni më në gjendje t’i shijoni hobet dhe aktivitetet në të njëjtën mënyrë si më parë.

Dr. Tworek ju inkurajon të kërkoni mënyra për t’i përshtatur ato në mënyrë që të vazhdojnë t’ju sjellin kënaqësi.

Për shembull, nëse më parë ju pëlqente shumë ecja në natyrë, mendoni se çfarë ishte ajo që ju pëlqente më shumë. Ishte vetë aktiviteti? Ambienti? Shoqëria?

Më pas, kërkoni aktivitete më të përshtatshme që përmbajnë disa prej këtyre elementeve. Mund të jetë një shëtitje e lehtë në një shteg të shtruar në park ose edhe ulja në oborrin tuaj duke dëgjuar zogjtë.

“Cilat aktivitete të tjera mund t’ju japin të njëjtat ndjesi, edhe nëse duken pak më ndryshe nga më parë?” pyet Dr. Tworek. “Kur identifikoni elementet që ju sillnin gëzim në atë aktivitet, mund të gjeni mënyra për ta përshtatur atë.”

5. Praktikoni frymëmarrjen e thellë

Teknikat e frymëmarrjes mund t’ju ndihmojnë të menaxhoni stresin dhe të gjeni qetësi.

Dr. Tworek rekomandon veçanërisht frymëmarrjen diafragmatike, e njohur edhe si frymëmarrja me bark. Ajo përqendrohet në përdorimin dhe forcimin e diafragmës, një muskul në formë kubeje që ndodhet poshtë mushkërive.

Për ta praktikuar, vendosni njërën dorë në gjoks dhe tjetrën në bark, rreth zonës së kërthizës.

“Ndërsa merrni dhe nxirrni frymë, përqendrohuni te mënyra se si frymëmarrja lëviz dorën që keni vendosur mbi bark,” udhëzon ajo. “Thjesht ndjeni ajrin që hyn dhe del, ndërsa dora mbi gjoks qëndron relativisht e palëvizur.”

6. Përfshini meditimin

Meditimi mund të jetë një mjet i dobishëm për t’u çlodhur dhe për të gjetur qetësi gjatë momenteve stresuese. Hulumtimet sugjerojnë se te njerëzit me SM, meditimi mund të ndihmojë edhe në reduktimin e dhimbjes.

Ka shumë lloje meditimi, por Dr. Tworek rekomandon veçanërisht një ushtrim vizualizimi.

Mendoni për një vend ku keni qenë dhe ku jeni ndier shumë të qetë dhe në paqe. Përpiquni ta përfytyroni atë vend me sa më shumë detaje të jetë e mundur – ngjyrat, tingujt, shijet dhe aromat.

“Përpiquni ta identifikoni këtë vend me sa më shumë detaje që të jetë e mundur, në mënyrë që të mund të ktheheni mendërisht atje në momentet e stresit ose mbingarkesës,” këshillon ajo. “Sa më shumë ta praktikoni vizualizimin dhe ta vendosni veten aty, aq më e lehtë bëhet të riktheheni në atë vend kur të keni nevojë.”

7. Ndiqni një ushqyerje të ekuilibruar

Një ushqyerje e shëndetshme në përgjithësi mund t’ju ndihmojë të menaxhoni më mirë simptomat e SM-së dhe të ndikojë pozitivisht në mënyrën se si ndiheni çdo ditë.

• Përqendrohuni te ushqimet e plota dhe ushqyese. Nuk ekziston një dietë specifike për SM, por një kombinim i proteinave të dobëta, drithërave integrale, frutave dhe perimeve të freskëta mund të ndihmojë në mbajtjen nën kontroll të inflamacionit.
• Kufizoni ushqimet që mund të nxisin inflamacionin. Ushqimet ultra të përpunuara, ushqimet e skuqura, mishi i kuq dhe sheqeri mund të kontribuojnë në rritjen e inflamacionit.
• Qëndroni të hidratuar. Pirja e mjaftueshme e ujit mund të ndihmojë në lehtësimin e lodhjes dhe simptomave të tjera të lidhura me SM-në.

8. Qëndroni fizikisht aktivë

Hulumtimet sugjerojnë se aktiviteti fizik mund të zvogëlojë lodhjen e lidhur me SM-në dhe të përmirësojë ecjen dhe ekuilibrin.

“Ndërsa aftësitë tuaja fizike ndryshojnë, identifikoni aktivitete të reja që funksionojnë për ju, si ecja, noti ose përdorimi i një biçiklete stacionare,” thotë Dr. Tworek.

Ekipi juaj mjekësor mund t’ju rekomandojë gjithashtu fizioterapi, e cila mund t’ju ndihmojë të përballoni pengesat ndaj aktivitetit fizik, të përmirësoni disa aftësi fizike dhe të menaxhoni probleme të lidhura me SM-në, si:

• Vështirësitë në ecje.
• Problemet me ekuilibrin.
• Episodet e marramendjes ose vertigos.

9. Menaxhoni edhe problemet e tjera shëndetësore

Hulumtimet tregojnë se njerëzit me SM kanë rrezik më të lartë për disa probleme të tjera shëndetësore që mund të ndikojnë në mënyrën se si përparon sëmundja.

Këto quhen sëmundje shoqëruese (komorbiditete), pra gjendje shëndetësore që shfaqen përveç diagnozës kryesore.

Disa prej tyre që mund ta përkeqësojnë menaxhimin e SM-së janë:

• Presioni i lartë i gjakut.
• Diabeti.
• Kolesteroli i lartë.

“Nëse keni një problem tjetër shëndetësor përveç SM-së, është e rëndësishme të punoni me mjekët tuaj për të përcaktuar mënyrën më të mirë për ta menaxhuar atë,” këshillon Dr. Tworek.

10. Kërkoni mbështetje për shëndetin mendor

Hulumtimet tregojnë se deri në gjysma e njerëzve të diagnostikuar me SM përjetojnë depresion, ndërsa rreth 40% përjetojnë ankth. Kjo është rreth katër herë më shumë krahasuar me njerëzit e diagnostikuar me disa sëmundje të tjera neurologjike.

Ka shumë mënyra për t’u kujdesur për shëndetin mendor, por puna me një psikolog ose terapist – veçanërisht një profesionist me përvojë në punën me njerëzit që jetojnë me sëmundje kronike – mund t’ju ndihmojë të zhvilloni mënyra përballimi për jetën me SM.

“Një nga qëllimet tona kryesore është t’ju ndihmojmë të gjeni aftësitë që e bëjnë stresin e jetës së përditshme më të menaxhueshëm,” thotë Dr. Tworek. “Ne jemi këtu për t’ju mbështetur dhe për të qenë në anën tuaj.”

11. Komunikoni me ekipin tuaj mjekësor

Kujdesi ndaj vetes dhe menaxhimi i stresit mund të ndihmojnë në lehtësimin e disa simptomave të SM-së. Por nëse simptomat vazhdojnë pavarësisht përpjekjeve tuaja, është e rëndësishme t’i kushtoni vëmendje.

“Nëse vini re se një simptomë është e pranishme për një kohë të gjatë dhe nuk duket se ndikohet nga faktorët stresues, kjo mund të jetë një shenjë e mirë se duhet të flisni me neurologun tuaj për të,” këshillon Dr. Tworek.

Kujdesi ndaj vetes mund t’ju ndihmojë të jetoni më mirë me SM-në

Të jetosh me sklerozë multiple mund t’ju bëjë të ndiheni sikur nuk jeni më plotësisht vetvetja. Megjithatë, kujdesi ndaj vetes mund të luajë një rol të rëndësishëm në përballimin e ndryshimeve që sjell SM-ja dhe në ruajtjen e shëndetit fizik dhe mendor.

“Nëse ndonjëherë e gjeni veten duke pasur vështirësi në menaxhimin e një simptome – qoftë ndryshim i humorit apo i funksionimit – ekzistojnë mundësi për të gjetur mbështetje shtesë,” thotë Dr. Tworek. “Kontaktoni mjekun tuaj dhe pyesni se çfarë mund të bëjë ose rekomandojë ai, në mënyrë që gjërat të bëhen më të menaxhueshme.”