Fjalët që fëmijët dëgjojnë nga prindërit kanë ndikim në mënyrën se si e shohin veten dhe aftësitë e tyre. Një lavdërim i sinqertë, i dhënë në momentin e duhur, mund t’i ndihmojë të ndihen të vlerësuar, të fitojnë vetëbesim dhe të kenë më shumë guxim për të provuar gjëra të reja.

Megjithatë, jo çdo lavdërim ka të njëjtin efekt. Mënyra se si i vlerësojmë fëmijët mund të ndikojë në gatishmërinë e tyre për të mësuar, për t’u përballur me vështirësitë dhe për të pranuar gabimet.

Pse është i rëndësishëm lavdërimi?

I ndihmon fëmijët të besojnë në aftësitë e tyre. Kur prindërit e vërejnë dhe e vlerësojnë përpjekjen e fëmijës, ai mund të ndihet më i motivuar për të mësuar dhe për t’u përmirësuar.

I motivon të provojnë përsëri. Një fëmijë që merr mbështetje kur përballet me një detyrë të vështirë mund të ndihet më i inkurajuar për të vazhduar, edhe kur rezultati nuk është ai që priste.

Ndihmon në ndërtimin e një marrëdhënieje të sigurt me prindërit. Kur fëmijët ndihen të vërejtur dhe të vlerësuar, ata mund ta kenë më të lehtë t’i ndajnë me prindërit gëzimet, shqetësimet dhe vështirësitë e tyre.

Lavdëroni përpjekjen, jo vetëm rezultatin

Në vend që ta lavdërojmë fëmijën vetëm kur fiton, merr nota të mira ose kryen diçka në mënyrë të përsosur, është e dobishme të vlerësojmë edhe përpjekjen, këmbënguljen dhe përparimin e tij.

Sipas Shoqatës Amerikane të Psikologjisë (APA), lavdërimi i lidhur me përpjekjen dhe strategjitë që përdor fëmija mund të ndihmojë në nxitjen e këmbënguljes dhe të mësuarit. Për këtë arsye, është e dobishme të vlerësojmë konkretisht atë që fëmija ka bërë, në vend që të përdorim vetëm etiketime të përgjithshme si “je shumë i zgjuar”.

Për shembull, në vend të shprehjes “Ti je më i miri”, mund të themi:

• “E pashë sa shumë u përpoqe për ta përfunduar këtë.”
• “Nuk u dorëzove, edhe kur ishte e vështirë.”
• “Më pëlqen mënyra si e gjete një zgjidhje tjetër.”
• “Ke përparuar shumë që nga hera e kaluar.”

Këto shprehje e ndihmojnë fëmijën ta kuptojë se përpjekja dhe të mësuarit kanë vlerë, pavarësisht nëse çdo përpjekje përfundon me sukses.

A mund të jetë lavdërimi i tepërt?

Lavdërimi është më i dobishëm kur është i sinqertë, konkret dhe i përshtatshëm për atë që ka bërë fëmija. Nëse e lavdërojmë vazhdimisht për çdo veprim, pa e lidhur lavdërimin me diçka konkrete, fjalët mund ta humbin kuptimin e tyre.

Po ashtu, krahasimet si “Je më i mirë se të gjithë fëmijët e tjerë” mund ta nxisin fëmijën ta lidhë vlerën e vet me suksesin ose me vlerësimin e të tjerëve.

Është e rëndësishme që fëmijët të mësojnë se gabimet janë pjesë e procesit të të mësuarit dhe se dashuria e prindërve nuk varet nga rezultatet apo arritjet e tyre.

Si ta lavdërojmë fëmijën në mënyrë të shëndetshme?

Disa zakone të thjeshta mund ta bëjnë lavdërimin më domethënës:

• Vëreni përpjekjen, jo vetëm suksesin përfundimtar.
• Përdorni fjalë konkrete që tregojnë çfarë vlerësoni.
• Shmangni krahasimin me vëllezërit, motrat ose fëmijët e tjerë.
• Inkurajojeni fëmijën të provojë përsëri kur diçka nuk i shkon mirë.
• Jepini hapësirë të ndihet krenar për arritjet e veta, pa pasur gjithmonë nevojë për miratimin e të tjerëve.

Edhe për fëmijët e vegjël, një buzëqeshje, një përqafim ose disa fjalë inkurajuese mund të jenë mënyra të rëndësishme për t’u treguar se përpjekjet e tyre vihen re.

Vetëbesimi ndërtohet çdo ditë

Lavdërimi është vetëm një pjesë e mënyrës se si fëmijët zhvillojnë vetëbesimin. Ai plotësohet nga dëgjimi, mbështetja, vendosja e kufijve të shëndetshëm dhe mundësia për të marrë vendime të përshtatshme për moshën.

Qëllimi nuk është që fëmija të besojë se është gjithmonë më i miri, por të kuptojë se ka vlerë, se mund të mësojë nga gabimet dhe se është i aftë të përballet me sfidat.

Ndonjëherë, një fjali e thjeshtë si “E pashë sa shumë u përpoqe” mund të jetë më domethënëse sesa një lavdërim i përgjithshëm. Sepse vetëbesimi nuk ndërtohet vetëm duke u treguar fëmijëve se sa të mirë janë, por edhe duke i ndihmuar ta njohin dhe ta vlerësojnë përparimin e tyre.