“Kur isha fëmijë, vera dukej sikur zgjaste përgjithmonë. Tani, mezi e kuptojmë se si kaloi një vit i tërë.” Kjo është një ndjesi që shumë njerëz e përjetojnë me kalimin e moshës. Ditët mund të duken të zakonshme, javët kalojnë pa u vënë re dhe muajt duket sikur ikin më shpejt se dikur.

Por a kalon vërtet koha më shpejt kur rritemi, apo ndryshon mënyra se si truri ynë e percepton atë?

Përgjigjja është se koha fizike nuk ndryshon, por perceptimi ynë për të mund të ndryshojë me moshën, përvojat dhe mënyrën se si i kujtojmë ngjarjet.

Pse fëmijëria na duket më e gjatë?

Një nga shpjegimet që propozojnë studiuesit lidhet me raportin mes kohës së kaluar dhe moshës që kemi. Për një fëmijë pesëvjeçar, një vit përfaqëson një të pestën e jetës së tij. Për një person 50-vjeçar, i njëjti vit përfaqëson vetëm një të pesëdhjetën e jetës.

Ky krahasim mund të ndihmojë për ta kuptuar intuitivisht pse një vit mund të duket më i gjatë në fëmijëri. Megjithatë, kjo është vetëm një hipotezë shpjeguese dhe jo një ligj shkencor që e shpjegon plotësisht perceptimin e kohës.

Një faktor tjetër është se fëmijëria është e mbushur me përvoja të reja. Mësimi i gjërave të panjohura, njohjet e reja, udhëtimet dhe ndryshimet e shpeshta krijojnë shumë kujtime të dallueshme. Për këtë arsye, kur shikojmë pas, periudhat e fëmijërisë mund të na duken më të pasura dhe më të gjata.

Roli i rutinës në perceptimin e kohës

Me kalimin e viteve, jeta e shumë njerëzve bëhet më e parashikueshme. Puna, obligimet familjare, udhëtimet e përditshme dhe detyrat e përsëritura krijojnë një rutinë ku shumë ditë ngjajnë me njëra-tjetrën.

Kur përjetojmë vazhdimisht situata të ngjashme, truri mund të krijojë më pak kujtime të dallueshme për secilën ditë. Si pasojë, kur e kujtojmë një periudhë të caktuar, ajo mund të na duket më e shkurtër nga sa e kemi përjetuar në të vërtetë.

Në të kundërt, një udhëtim i ri, një përvojë e pazakontë ose një ndryshim i rëndësishëm mund ta bëjë një periudhë të duket më e gjatë në kujtesë, sepse përmban më shumë ngjarje që dallohen nga njëra-tjetra.

Kjo nuk do të thotë se duhet të ndryshojmë vazhdimisht jetën tonë, por përvojat e reja mund të ndikojnë në mënyrën se si i kujtojmë ditët dhe muajt.

A ndikon kujtesa në mënyrën si e përjetojmë kohën?

Po. Studiuesit bëjnë dallim mes kohës që përjetojmë në moment dhe kohës që vlerësojmë kur shikojmë prapa.

Për shembull, një ditë e kaluar duke pritur në një radhë mund të duket shumë e gjatë gjatë përjetimit të saj. Por një javë e mbushur me ngjarje të ngjashme mund të duket e shkurtër kur e kujtojmë më vonë.

Nga ana tjetër, një udhëtim disa ditor mund të duket se ka kaluar shpejt ndërsa po e përjetojmë, por kur e kujtojmë, mund të na duket si një periudhë e gjatë për shkak të numrit të madh të përvojave të reja.

Pra, koha nuk përjetohet dhe nuk kujtohet gjithmonë në të njëjtën mënyrë. Kujtesa, vëmendja dhe emocionet ndikojnë në vlerësimin tonë subjektiv të saj.

A mund ta bëjë stresi kohën të duket më e shpejtë?

Stresi mund të ndikojë në perceptimin e kohës, por jo gjithmonë në të njëjtin drejtim. Gjatë një situate stresuese, disa minuta mund të duken shumë të gjata, ndërsa periudhat e ngarkuara me punë dhe obligime mund të na duken sikur kanë kaluar pa u vënë re.

Kur jemi të përqendruar në shumë detyra njëkohësisht, mund të mos i kushtojmë vëmendje kalimit të kohës. Kur ndalemi dhe shikojmë pas, mund të habitemi se sa shpejt ka kaluar dita ose muaji.

Gjithashtu, mungesa e gjumit dhe lodhja mund të ndikojnë në vëmendje dhe kujtesë, duke ndryshuar mënyrën se si i përjetojmë aktivitetet e përditshme.

A mund të na ndihmojë të jetojmë më të pranishëm?

Edhe pse nuk mund ta ngadalësojmë kohën fizike, mund të bëhemi më të vetëdijshëm për mënyrën se si e përjetojmë atë.

Disa mënyra të thjeshta janë:

• Të provojmë aktivitete të reja dhe të dalim herë pas here nga rutina.
• Të kalojmë kohë me njerëzit tanë pa shpërqendrime të vazhdueshme nga telefoni.
• Të bëjmë shëtitje dhe t’u kushtojmë vëmendje gjërave që zakonisht i kalojmë pa i vënë re.
• Të mbajmë shënime ose fotografi për përvojat që duam të kujtojmë.
• Të gjejmë momente gjatë ditës për të pushuar dhe për të mos u përfshirë vazhdimisht në detyra.

Këto zakone nuk garantojnë se koha do të na duket më e ngadaltë, por mund të na ndihmojnë t’i përjetojmë dhe t’i kujtojmë më qartë ngjarjet e jetës.

Koha kalon njësoj, por ne nuk e përjetojmë njësoj

Nuk ekziston një shpjegim i vetëm shkencor që e sqaron plotësisht pse koha duket sikur përshpejtohet me moshën. Perceptimi i saj ndikohet nga kujtesa, vëmendja, rutina, emocionet dhe mënyra se si truri përpunon përvojat.

Ndoshta arsyeja pse fëmijëria na duket kaq e gjatë nuk është vetëm se atëherë ishim më të vegjël, por edhe se bota ishte e re dhe pothuajse çdo ditë sillte diçka që nuk e kishim përjetuar më parë.