Mëlçia e yndyrshme nuk është problem shëndetësor që lidhet vetëm me konsumimin e alkoolit. Kjo gjendje mund të zhvillohet edhe te personat që nuk konsumojnë fare alkool, për shkak të faktorëve që lidhen me metabolizmin, ushqyerjen, peshën trupore dhe sëmundje të caktuara.

Mëlçia e yndyrshme shfaqet kur yndyra grumbullohet në qelizat e mëlçisë. Në fazat e hershme, kjo gjendje shpesh nuk shkakton simptoma dhe mund të zbulohet rastësisht gjatë analizave të gjakut ose ekzaminimeve me ultratinguj.

Çfarë e shkakton mëlçinë e yndyrshme te personat që nuk konsumojnë alkool?

Një nga format më të shpeshta është sëmundja e mëlçisë së yndyrshme e lidhur me mosfunksionimin metabolik, e njohur me shkurtesën MASLD.

Disa nga faktorët kryesorë që mund të kontribuojnë në zhvillimin e saj janë:

Mbipesha dhe dhjami abdominal

Grumbullimi i yndyrës, veçanërisht rreth barkut, lidhet me rrezik më të lartë për grumbullimin e yndyrës në mëlçi. Megjithatë, kjo gjendje mund të shfaqet edhe te personat me peshë normale.

Rezistenca ndaj insulinës dhe diabeti i tipit 2

Kur qelizat e trupit nuk i përgjigjen siç duhet insulinës, organizmi mund të ketë vështirësi në rregullimin e nivelit të sheqerit dhe yndyrave. Kjo mund të favorizojë grumbullimin e yndyrës në mëlçi.

Kolesteroli dhe trigliceridet e larta

Nivelet e larta të triglicerideve dhe çrregullimet e tjera të yndyrave në gjak mund të shoqërohen me rrezik më të madh për zhvillimin e mëlçisë së yndyrshme.

Ushqyerja jo e balancuar

Konsumimi i shpeshtë i pijeve me sheqer, ushqimeve me shumë kalori dhe produkteve të pasura me sheqerna të shtuara mund të kontribuojë në këtë gjendje, veçanërisht kur shoqërohet me mungesë të aktivitetit fizik.

Mungesa e aktivitetit fizik

Një mënyrë jetese kryesisht sedentare mund të ndikojë në ndjeshmërinë ndaj insulinës dhe në metabolizmin e yndyrave, duke rritur rrezikun për grumbullimin e tyre në mëlçi.

Cilat janë simptomat e mëlçisë së yndyrshme?

Një nga vështirësitë kryesore është se kjo gjendje shpesh nuk jep shenja të dukshme, sidomos në fazat e hershme.

Kur shfaqen simptoma, ato mund të përfshijnë:

• Lodhje të vazhdueshme.
• Ndjesi të përgjithshme dobësie.
• Shqetësim ose parehati në pjesën e sipërme të djathtë të barkut.
• Ndjesi presioni ose rëndese nën brinjët e djathta.

Këto simptoma nuk janë specifike vetëm për mëlçinë e yndyrshme dhe nuk mjaftojnë për të vendosur diagnozën.

Në disa persona, sëmundja mund të përparojë dhe të shkaktojë inflamacion të mëlçisë, dëmtim të qelizave dhe, me kalimin e kohës, fibrozë ose cirrozë.

Si zbulohet mëlçia e yndyrshme?

Diagnoza mund të kërkojë disa ekzaminime, në varësi të gjendjes së personit dhe vlerësimit të mjekut.

• Analizat e gjakut: Mund të përfshijnë enzimat e mëlçisë, si ALT dhe AST, si dhe kontrolle të sheqerit dhe yndyrave në gjak. Vlerat normale të enzimave nuk e përjashtojnë plotësisht sëmundjen.
• Ultrazëri i barkut: Mund të tregojë grumbullimin e yndyrës në mëlçi, por nuk e përcakton gjithmonë shkallën e dëmtimit.
• Elastografia: Në rastet kur nevojitet, ndihmon në vlerësimin e ngurtësisë së mëlçisë dhe rrezikut për fibrozë.
• Vlerësimi i faktorëve të rrezikut: Mjeku mund të shqyrtojë peshën trupore, perimetrin e belit, diabetin, tensionin e gjakut dhe profilin e yndyrave.

A mund të parandalohet dhe të trajtohet?

Në shumë raste, ndryshimet në stilin e jetesës mund të ndihmojnë në zvogëlimin e yndyrës në mëlçi dhe në uljen e rrezikut për përparimin e sëmundjes.

Disa masa të rëndësishme janë:

• Ushqyerja e balancuar, me më shumë perime, fruta të plota, bishtajore, drithëra integrale dhe burime të shëndetshme proteinash.
• Kufizimi i pijeve me sheqer dhe ushqimeve shumë të përpunuara.
• Aktiviteti fizik i rregullt, duke përshtatur intensitetin me gjendjen shëndetësore.
• Humbja graduale e peshës, nëse ka mbipeshë, sipas këshillave të profesionistit shëndetësor.
• Kontrolli i diabetit, tensionit të gjakut dhe kolesterolit.

Nuk rekomandohet përdorimi i suplementeve ose preparateve për “pastrimin e mëlçisë” pa këshillën e mjekut, pasi disa prej tyre mund të shkaktojnë dëmtime të mëlçisë.

Kur duhet të kërkojmë ndihmë mjekësore?

Personat me diabet të tipit 2, mbipeshë abdominale, trigliceride të larta ose faktorë të tjerë metabolikë duhet të diskutojnë me mjekun nëse kanë nevojë për vlerësim të shëndetit të mëlçisë, edhe nëse nuk kanë simptoma.

Nëse shfaqen zverdhje e lëkurës ose e syve, ënjtje e barkut, konfuzion apo gjakderdhje e pazakontë, nevojitet vlerësim i menjëhershëm mjekësor.