Shqetësimi për shëndetin është i natyrshëm. Kur vërejmë një simptomë të pazakontë, është normale të kërkojmë shpjegime ose të konsultohemi me mjekun. Megjithatë, te disa persona, ky shqetësim bëhet i vazhdueshëm dhe i vështirë për t’u kontrolluar, duke ndikuar në jetën e përditshme, marrëdhëniet dhe mirëqenien emocionale.

Kjo gjendje njihet si ankth shëndetësor. Personi mund të ketë frikë të vazhdueshme se vuan nga një sëmundje serioze, edhe kur ekzaminimet nuk tregojnë një problem të tillë. Një simptomë e zakonshme, si dhimbja e kokës, rrahjet e shpejta të zemrës apo lodhja, mund të interpretohet si shenjë e një sëmundjeje të rëndë.

Çfarë është ankthi shëndetësor?

Ankthi shëndetësor është një formë e ankthit në të cilën shqetësimi për mundësinë e të qenit i sëmurë bëhet i tepruar dhe i vazhdueshëm. Në disa raste, ai mund të lidhet me çrregullimin e ankthit nga sëmundja, një diagnozë që vendoset nga profesionistët e shëndetit mendor pas vlerësimit të simptomave dhe ndikimit të tyre në jetën e personit.

Personi mund të jetë vazhdimisht në kërkim të shenjave të një sëmundjeje, të kontrollojë trupin për ndryshime të vogla ose të kërkojë siguri të përsëritur nga familjarët dhe mjekët.

Edhe kur merr rezultate normale nga analizat, lehtësimi mund të zgjasë vetëm për pak kohë. Më pas, lind një dyshim i ri ose shfaqet frika se ndoshta ekzaminimet nuk e kanë zbuluar problemin.

Është e rëndësishme të theksohet se ankthi shëndetësor nuk do të thotë se personi po shtiret ose se simptomat e tij nuk janë reale. Frika dhe shqetësimi mund të jenë shumë të forta dhe të shkaktojnë vuajtje të vërtetë.

Cilat janë shenjat e ankthit shëndetësor?

Ankthi shëndetësor mund të shfaqet në mënyra të ndryshme. Disa nga shenjat më të zakonshme janë:

• Frika e vazhdueshme se një simptomë mund të jetë shenjë e një sëmundjeje serioze.
• Kontrollimi i shpeshtë i trupit, si matja e pulsit, kontrollimi i lëkurës ose prekja e vazhdueshme e një pjese të trupit.
• Kërkimi i vazhdueshëm i simptomave dhe sëmundjeve në internet.
• Nevoja për t’u siguruar vazhdimisht nga familjarët ose mjekët se gjithçka është në rregull.
• Vështirësia për t’u qetësuar edhe pas rezultateve normale të ekzaminimeve.
• Shmangia e kontrolleve mjekësore nga frika e zbulimit të një sëmundjeje.
• Vështirësia për t’u përqendruar në punë, familje ose aktivitete të përditshme për shkak të mendimeve rreth shëndetit.

Jo çdo person që shqetësohet për shëndetin ka ankth shëndetësor. Shqetësimi bëhet problematik kur është i tepruar, vazhdon për një kohë të gjatë dhe ndërhyn në funksionimin e përditshëm.

Pse ndodh ankthi shëndetësor?

Nuk ekziston një shkak i vetëm. Zakonisht, ndikojnë disa faktorë që mund ta bëjnë një person më të ndjeshëm ndaj frikës nga sëmundjet.

Përvojat e mëparshme me sëmundjet

Një sëmundje e rëndë personale, një problem shëndetësor në familje ose humbja e një personi të afërt mund ta shtojë frikën se diçka e ngjashme mund të ndodhë edhe me vetë personin.

Stresi dhe ankthi i përgjithshëm

Personat që përjetojnë nivele të larta stresi mund të bëhen më të vëmendshëm ndaj ndjesive trupore dhe t’i interpretojnë ato si shenja rreziku.

Informacioni i tepërt në internet

Kërkimi i vazhdueshëm i simptomave mund ta shtojë pasigurinë. Një simptomë e zakonshme mund të lidhet me shumë sëmundje të ndryshme, përfshirë ato të rralla dhe serioze. Pa kontekst mjekësor, ky informacion mund ta përforcojë frikën në vend që ta qetësojë personin.

Nevoja për siguri dhe kontroll

Për disa njerëz, pasiguria është veçanërisht e vështirë për t’u përballuar. Ata mund të ndiejnë nevojën për të qenë plotësisht të sigurt se nuk kanë asnjë sëmundje, diçka që në praktikë nuk mund të garantohet në çdo moment.

Si krijohet cikli i ankthit shëndetësor?

Ankthi shëndetësor mund të shndërrohet në një cikël që e përforcon vetveten.

1. Personi vëren një ndjesi trupore, si rrahje të shpejta të zemrës.
2. Mendon se kjo mund të jetë shenjë e një sëmundjeje serioze.
3. Frika rritet dhe trupi reagon me simptoma fizike, si rrahje edhe më të shpejta, djersitje ose marramendje.
4. Personi e interpreton këtë reagim si dëshmi se diçka nuk është në rregull.
5. Kontrollon simptomat në internet, kërkon analiza ose siguri nga të tjerët dhe qetësohet përkohësisht.
6. Kur shfaqet një ndjesi tjetër, cikli fillon përsëri.

Në këtë mënyrë, përpjekjet për të eliminuar çdo dyshim mund ta mbajnë ankthin aktiv.

Si ndikon në jetën e përditshme?

Kur frika nga sëmundjet bëhet e vazhdueshme, ajo mund të ndikojë në disa fusha të jetës.

Personi mund ta ketë të vështirë të përqendrohet në punë, të shijojë kohën me familjen ose të pushojë pa menduar për shëndetin. Mund të shmangë aktivitetet që i konsideron të rrezikshme, të shpenzojë shumë kohë duke kërkuar informacione mjekësore ose të kërkojë ekzaminime të përsëritura.

Në marrëdhëniet me të tjerët, nevoja e vazhdueshme për siguri mund të krijojë tension, ndërsa frika dhe pagjumësia mund ta përkeqësojnë më tej gjendjen emocionale.

Ankthi mund të shkaktojë edhe simptoma fizike reale. Megjithatë, nuk duhet supozuar se çdo simptomë është pasojë e ankthit, pasi problemet shëndetësore dhe ankthi mund të bashkëjetojnë.

Si mund të menaxhohet ankthi shëndetësor?

Ankthi shëndetësor mund të trajtohet dhe të menaxhohet. Hapi i parë është të kuptohet se problemi nuk është vetëm frika nga një sëmundje, por edhe mënyra se si personi e interpreton pasigurinë dhe reagon ndaj saj.

Disa hapa që mund të ndihmojnë janë:

• Kufizimi i kërkimeve të përsëritura në internet. Kërkimi i vazhdueshëm i simptomave mund ta shtojë frikën dhe pasigurinë.
• Shmangia e kontrollimit të vazhdueshëm të trupit. Kontrollimi i shpeshtë mund ta rrisë vëmendjen ndaj ndjesive të zakonshme fizike.
• Mbajtja e një rutine të shëndetshme. Gjumi i mjaftueshëm, aktiviteti fizik dhe aktivitetet relaksuese mund të ndihmojnë në menaxhimin e ankthit.
• Konsultimi i rregullt me një mjek. Një plan i qartë për vlerësimin e simptomave mund të ndihmojë në shmangien e ekzaminimeve të panevojshme, pa neglizhuar problemet reale shëndetësore.
• Kërkimi i ndihmës psikologjike. Terapia njohëse-sjellore mund t’i ndihmojë personat të identifikojnë mendimet që e ushqejnë frikën dhe të ndryshojnë sjelljet që e mbajnë atë aktive.

Në disa raste, profesionisti shëndetësor mund të rekomandojë edhe trajtim me barna, në varësi të ashpërsisë së simptomave dhe gjendjes së përgjithshme të personit.

Kur duhet kërkuar ndihmë profesionale?

Nëse shqetësimi për shëndetin zgjat, shkakton vuajtje të konsiderueshme, pengon aktivitetet e përditshme ose çon në kontrolle dhe kërkime të vazhdueshme, është e arsyeshme të kërkohet ndihmë nga psikologu, psikiatri ose mjeku i familjes.

Nuk është e nevojshme të pritet derisa ankthi të bëhet i padurueshëm. Ndihma e hershme mund ta bëjë më të lehtë menaxhimin e tij.