A ju ka ndodhur ndonjëherë të takoni dikë dhe të harroni emrin e tij vetëm pak minuta më vonë? Apo ndoshta keni marrë pjesë në një ligjëratë, por sapo jeni kthyer në shtëpi nuk keni mundur të kujtoni detajet kryesore?

Pothuajse të gjithë i përjetojnë këto situata herë pas here. Mund të shqetësoheni se ato janë shenjë e dobësimit të kujtesës, por në shumë raste problemi mund të jetë diku tjetër: mund të mos jeni përqendruar mjaftueshëm për ta ruajtur informacionin që në fillim.

“Për shumicën e njerëzve, nuk është domosdoshmërisht problem i kujtesës, por më shumë një problem i përqendrimit ose organizimit, ku informacioni nuk merret ose nuk përpunohet siç duhet që në fillim”, thotë Aaron Bonner-Jackson, PhD, neuropsikolog në Lou Ruvo Center for Brain Health të Cleveland Clinic. “Ata mendojnë se kanë problem me kujtesën, kur në fakt problemi themelor është vështirësia me përqendrimin, fokusin ose organizimin.”

Prandaj, identifikimi i faktorëve që ju shpërqendrojnë dhe zhvillimi i aftësive për të përmirësuar përqendrimin mund të sjellin përfitime të mëdha edhe për kujtesën.

Pse e keni të vështirë të përqendroheni?

Vëmendja është një nga elementet e para dhe më të rëndësishme për një kujtesë të mirë. Nëse nuk përqendroheni dot te informacioni ose stimujt e rinj që merrni, nuk do të jeni në gjendje t’i përpunoni dhe t’i ruani siç duhet në kujtesë.

Aftësia për t’u përqendruar mund të ndryshojë shumë nga një moment në tjetrin. Të gjithëve u ndodh të kenë ditë kur është veçanërisht e vështirë të gjejnë fokusin. Megjithatë, disa faktorë mund ta përkeqësojnë këtë aftësi.

Një prej tyre është kryerja e disa detyrave njëkohësisht. Kur përpiqeni t’i kushtoni vëmendje disa gjërave në të njëjtën kohë, mund të kufizoni aftësinë tuaj për të ruajtur informacionin që është më i rëndësishëm.

“Nëse përpiqeni të bëni dy ose tri gjëra njëkohësisht dhe nuk përqendroheni mirë në asnjërën prej tyre, nuk do ta përpunoni informacionin aq mirë sa për ta ruajtur. Prandaj, kur të përpiqeni ta rikujtoni më vonë, ai nuk do të jetë aty”, shpjegon Dr. Bonner-Jackson.

Edhe mungesa e gjumit, ushqyerja jo e mirë, dehidratimi, uria dhe mungesa e aktivitetit fizik mund të ndikojnë negativisht në përqendrim.

Disa ilaçe, përfshirë disa antihistaminikë që shkaktojnë përgjumje, disa ilaçe për fshikëzën tepër aktive dhe qetësuesit e dhimbjeve, janë gjithashtu të lidhura me probleme të përqendrimit dhe kujtesës.

Përqendrimi i dobët mund të jetë gjithashtu një shenjë karakteristike e çrregullimit të vëmendjes dhe hiperaktivitetit (ADHD), si dhe një veçori e zakonshme e çrregullimeve të humorit, si ankthi dhe depresioni. Ai mund të shfaqet edhe në probleme të tjera shëndetësore, përfshirë diabetin, dhimbjen kronike dhe çrregullimet e tiroides.

“Për shembull, e dimë se te hipotiroidizmi njerëzit priren të ndihen të plogësht dhe e kanë më të vështirë të përqendrohen”, shpjegon Dr. Bonner-Jackson. “Ekzistojnë një sërë problemesh shëndetësore që potencialisht mund të ndikojnë në përqendrimin tuaj.”

Si ta riktheni fokusin?

Një mënyrë për të përmirësuar përqendrimin është të ndryshoni mënyrën se si veproni dhe të krijoni kushte që e ndihmojnë trurin ta përpunojë informacionin.

Përpiquni të përqendroheni në një detyrë në të njëjtën kohë dhe t’i kushtoni asaj gjithë vëmendjen tuaj. Nëse është e nevojshme, bëni pushime të shkurtra dhe të shpeshta.

“Nuk dëshironi ta lodhni veten aq shumë sa të filloni të humbni fokusin dhe të bëni gabime”, thotë Dr. Bonner-Jackson.

Edhe mjedisi ku ndodheni mund të ndikojë në përqendrimin tuaj. Kur keni nevojë të fokusoheni, fikni televizorin, kompjuterin dhe telefonin dhe krijoni një ambient të qetë, me sa më pak shpërqendrime.

“Sa herë që kaloni nga një detyrë te tjetra, qoftë qëllimisht apo për shkak të një shpërqendrimi, ka një kosto”, thotë ai. “Sa herë që e bëni këtë, po pakësoni rezervën tuaj të vëmendjes. Prandaj, sa më shumë të përqendroheni në një gjë të vetme, aq më mirë.”

Është gjithashtu e rëndësishme të adresoni çdo ilaç ose problem shëndetësor që mund të jetë duke ndikuar në përqendrimin tuaj.

Dr. Bonner-Jackson sugjeron gjithashtu terapinë e rehabilitimit kognitiv, e cila mund të ndihmojë në zhvillimin e mënyrave për të përmirësuar vëmendjen dhe kujtesën. Një prej teknikave është vizualizimi i informacionit që dëshironi të mbani mend.

“Vizualizimi mund të jetë një mjet shumë i fuqishëm, sepse sa më shumë mënyra të përdorni për ta përpunuar informacionin, aq më shumë ka gjasa ta mbani mend”, shton ai.

Për shembull, në vend që vetëm të dëgjoni një informacion, mund ta përfytyroni atë dhe ta përsërisni me zë. Kjo krijon më shumë mënyra përmes të cilave truri mund ta përpunojë dhe ta ruajë informacionin.

“Përmes disa zakoneve mund ta përmirësoni përqendrimin”, vazhdon Dr. Bonner-Jackson. “Ideja është se nëse mund të ndryshoni mënyrën se si e përpunoni informacionin, kjo mund të sjellë përfitime të mëvonshme edhe për kujtesën.”

12 këshilla për përqendrim dhe kujtesë më të mirë

Sipas Dr. Bonner-Jackson, këto janë disa mënyra për të përmirësuar përqendrimin dhe për të ndihmuar trurin të ruajë dhe të rikujtojë informacionin më me efektivitet:

1. Flini mjaftueshëm. Nëse keni çrregullime të gjumit, si pagjumësia ose apnea obstruktive e gjumit, flisni me mjekun.
2. Tregojini mjekut nëse përjetoni stres, ankth ose depresion. Trajtimi i këtyre problemeve dhe i gjendjeve të tjera shëndetësore mund të ndihmojë në përmirësimin e përqendrimit dhe kujtesës.
3. Rishikoni ilaçet që përdorni me mjekun. Disa prej tyre mund të ndikojnë në përqendrimin ose kujtesën.
4. Kujdesuni për shëndetin e zemrës. Aktiviteti i rregullt fizik dhe një dietë e pasur me fruta, perime, drithëra integrale dhe burime të proteinave të dobëta, ndërsa e varfër në yndyra të ngopura, sheqerna të shtuara dhe ushqime të përpunuara, mund të jetë e dobishme. “Ne mendojmë se gjërat që janë të mira për zemrën dhe enët e gjakut priren të jenë më të mira edhe për njohjen dhe trurin”, thotë Dr. Bonner-Jackson.
5. Kufizoni kafeinën. Edhe pse sasi të moderuara mund ta përmirësojnë përkohësisht fokusin, konsumimi i tepërt mund të ketë efekt të kundërt.
6. Korrigjoni problemet me shikimin ose dëgjimin. Ato mund të pengojnë marrjen dhe përpunimin e informacionit të ri.
7. Shmangni kryerjen e shumë detyrave njëkohësisht. Sidomos kur njëra prej tyre kërkon përqendrim të madh.
8. Përdorni disa shqisa gjatë mësimit të informacionit të ri. Përpiquni ta vizualizoni dhe ta përsërisni me zë informacionin që po merrni.
9. Ndajeni informacionin e madh në pjesë më të vogla. Për shembull, një numër telefoni me 10 shifra mund të ndahet në kodin treshifror të zonës, tri shifrat pasuese dhe katër shifrat e fundit. Kjo mund ta bëjë më të lehtë mbajtjen mend të tij.
10. Përdorni asociacionet. Lidhni informacionin e ri me fjalë, ide ose kujtime që tashmë i keni në mendje.
11. Përsëriteni informacionin e ri. Nëse mësoni emrin e dikujt, merrni udhëzime ose bëni një listë pazari, përsëriteni informacionin disa herë. Rikthejuni atij më vonë gjatë ditës dhe përsëriteni përsëri pas njëfarë kohe.
12. Përmirësoni mjedisin tuaj. Fikni televizorin dhe pajisjet e tjera elektronike dhe largoni zhurmat apo burimet e tjera të shpërqendrimit.

Në fund të fundit, kujtesa e mirë nuk varet vetëm nga aftësia për të rikujtuar informacionin, por edhe nga mënyra se si e merrni dhe e përpunoni atë që në fillim. Sa më mirë të përqendroheni, aq më shumë mundësi i jepni trurit për ta ruajtur informacionin dhe për ta rikthyer atë kur t’ju nevojitet.