Asnjë prind nuk dëshiron ta shohë fëmijën e tij të ketë vështirësi, veçanërisht në situata që për të tjerët mund të duken krejt të zakonshme. Për fëmijët me autizëm, sfidat mund të shfaqen gjatë ndërveprimeve të përditshme – në klasë, në këndin e lojërave apo edhe gjatë një bisede të thjeshtë.

Megjithatë, aftësitë sociale mund të mësohen dhe prindërit mund të luajnë një rol të rëndësishëm në këtë proces. Puna mund të fillojë gjatë një seance terapie, por ajo nuk duhet të përfundojë aty. Praktika dhe mbështetja e vazhdueshme në jetën e përditshme mund ta ndihmojnë fëmijën t’i përdorë këto aftësi edhe jashtë mjedisit terapeutik.

Sipas terapistes së sjelljes Colleen Muhvic, MEd, NCSP, BCBA, fëmijët nuk i mësojnë aftësitë sociale të izoluar nga bota përreth tyre.

“Fëmijët nuk i mësojnë aftësitë sociale në një vakum”, shpjegon Muhvic. Sipas saj, ajo që ndodh gjatë një seance terapie është e dobishme vetëm nëse prindi vazhdon ta mbështesë fëmijën edhe pasi seanca përfundon.

Më poshtë janë disa mënyra se si prindërit mund ta bëjnë këtë.

1. Mos supozoni se rregullat sociale janë të njëjta për të gjithë

Për shumë njerëz, disa sjellje sociale janë automatike. Për shembull, përshëndetja kur hyni në një dhomë, shikimi i personit me të cilin po flisni ose kuptimi i momentit kur një bisedë ka përfunduar.

Por këto sjellje nuk janë domosdoshmërisht intuitive për një fëmijë me autizëm.

Prandaj, një nga hapat e parë është të kuptoni se fëmija mund të mos i perceptojë këto pritshmëri në të njëjtën mënyrë si ju. Në vend që ta kritikoni për një sjellje që nuk vjen natyrshëm, përpiquni t’ia shpjegoni atë në mënyrë të qartë dhe konkrete.

Durimi dhe mirëkuptimi mund ta ndihmojnë fëmijën të ndihet më i sigurt ndërsa mëson mënyra të reja për të komunikuar dhe ndërvepruar me të tjerët.

2. Mësoni sa më shumë për autizmin së bashku me fëmijën tuaj

Njohuritë e prindit mund të jenë një pjesë e rëndësishme e mbështetjes që merr fëmija.

Informohuni për autizmin dhe mënyrat e ndryshme se si ai mund të ndikojë në komunikim dhe ndërveprim social. Nëse fëmija ndjek një program ose terapi që përfshin trajnimin e aftësive sociale, përpiquni të mësoni edhe ju se çfarë metodash përdoren.

Sa më mirë ta kuptoni mënyrën se si fëmija juaj mëson, aq më lehtë mund të vazhdoni ta mbështesni atë në situatat e përditshme – në shtëpi, në shkollë apo gjatë aktiviteteve me të tjerët.

3. Mos e trajtoni sjelljen si çështje “të drejtë” ose “të gabuar”

Edhe mënyra se si flasim me fëmijën ka rëndësi.

Të quash një sjellje “të gabuar” mund ta bëjë fëmijën të ndihet sikur ka dështuar. Kjo mund të jetë veçanërisht problematike për fëmijët që përpiqen shumë të bëjnë gjërat “siç duhet”.

Në vend të kësaj, mund të përdoren konceptet e sjelljeve “të pritshme” dhe “të papritshme”, të përdorura në sistemin Social Thinking® të ekspertes Michelle Garcia Winner.

Për shembull, nëse dëshironi që fëmija të përqendrohet te personi gjatë një bisede në vend që të ecë sa andej-këndej ose të shikojë diku tjetër, mund t’i shpjegoni se njerëzit zakonisht presin një lloj vëmendjeje kur janë duke folur me dikë.

Qëllimi nuk është ta detyroni fëmijën të sillet në një mënyrë të caktuar, por t’i jepni shembuj konkretë që ai mund t’i kuptojë, vëzhgojë dhe praktikojë.

4. Jepini mundësi të praktikojë

Aftësitë sociale nuk zhvillohen vetëm duke i dëgjuar ose mësuar teorikisht. Ato kërkojnë praktikë në situata reale.

Nëse një terapist, mësues ose këshilltar përdor një sistem shpërblimi për të nxitur një sjellje të caktuar, prindi mund të vazhdojë ta zbatojë atë në mënyrë të qëndrueshme edhe në shtëpi, sipas udhëzimeve të profesionistit.

Në përgjithësi, zhvillimi i një aftësie sociale mund të përfshijë tre hapa: vëzhgimin, praktikën dhe vetë-monitorimin.

Prindi mund të jetë veçanërisht i dobishëm gjatë dy hapave të fundit. Qëndroni pranë fëmijës ndërsa ai ndërvepron me të tjerët dhe ndihmojeni të kuptojë se çfarë po ndodh gjatë një bisede apo situate sociale.

Gjithashtu, vëreni dhe përforconi përpjekjet e tij kur ai arrin të kuptojë vetë nëse një sjellje ishte e përshtatshme për situatën.

5. Mos e shihni si “kurë”, por si një hap drejt më shumë pavarësie

Autizmi nuk ka një kurë dhe synimi i zhvillimit të aftësive sociale nuk duhet të jetë ndryshimi i personalitetit të fëmijës apo detyrimi i tij për t’u përshtatur me çdo normë sociale.

Megjithatë, mësimi i mënyrave të ndryshme për të komunikuar, për të shprehur nevojat dhe për të ndërvepruar me të tjerët mund ta ndihmojë fëmijën të ketë më shumë mundësi për pjesëmarrje dhe pavarësi në jetën e përditshme.

Me kalimin e kohës, shpërblimet për një sjellje të caktuar mund të reduktohen gradualisht, ndërsa fëmija e përvetëson më mirë aftësinë. Kjo duhet të bëhet në bashkëpunim me terapistin ose profesionistin që e mbështet fëmijën, në mënyrë që ritmi të përshtatet me nevojat e tij.

Në fund, një bisedë e suksesshme, një ndërveprim pozitiv apo krijimi i një miqësie të re mund të bëhet shpërblim në vetvete.

Siç shprehet Colleen Muhvic, kur një fëmijë arrin të zhvillojë një bisedë të suksesshme ose të krijojë një miqësi të re, vetë kjo përvojë mund të jetë një lloj shpërblimi – si për fëmijën, ashtu edhe për prindin që e sheh atë të bëjë përparim.