Presioni i lartë i gjakut, i njohur edhe si hipertension, ndodh kur gjaku shtyn me forcë më të madhe se normalja ndaj mureve të arterieve. Nëse nuk kontrollohet, hipertensioni mund të rrisë rrezikun për sëmundje të zemrës, goditje në tru dhe komplikime të tjera kardiovaskulare.

Hipertensioni është një gjendje shumë e përhapur. Sipas Shoqatës Amerikane të Zemrës (American Heart Association – AHA), më shumë se 116 milionë njerëz në Shtetet e Bashkuara kanë presion të lartë të gjakut dhe shumë prej tyre nuk e dinë, sepse shpesh nuk shfaq simptoma. Për këtë arsye, hipertensioni shpesh quhet “vrasësi i heshtur”.

“Shpesh ka pak ose aspak simptoma të lidhura me presionin e lartë të gjakut”, thotë Sondra DePalma, asistente mjekësore kardiologjike në PinnacleHealth Cardiovascular Institute me UPMC në Harrisburg, Pensilvani.

Një lajm i mirë është se ndryshimet në stilin e jetës, ushqyerja e shëndetshme dhe disa zakone të përditshme mund të ndihmojnë në uljen dhe kontrollin e presionit të gjakut.

Një vlerë e shëndetshme e presionit të gjakut për të rriturit zakonisht konsiderohet rreth 120/80 mmHg. Numri i parë tregon presionin sistolik, pra forcën me të cilën gjaku shtyn në arterie gjatë rrahjes së zemrës, ndërsa numri i dytë tregon presionin diastolik, pra presionin midis rrahjeve të zemrës.

Sipas udhëzimeve të Shoqatës Amerikane të Zemrës, presioni nga 121/80 deri në 129/80 konsiderohet i ngritur, ndërsa hipertensioni fillon zakonisht nga 130/80 mmHg. Presioni 140/90 mmHg ose më lart konsiderohet hipertension i fazës së dytë.

Kur presioni sistolik kalon 180 mmHg, rreziku për komplikime serioze si infarkti, insuficienca e zemrës ose goditja në tru rritet ndjeshëm. Nëse matja tregon 180/120 mmHg ose më shumë, AHA rekomandon të prisni rreth pesë minuta dhe ta matni përsëri. Nëse vlerat mbeten të larta, duhet të kontaktoni mjekun.

Nëse presioni i lartë shoqërohet me simptoma si dhimbje gjoksi ose shpine, vështirësi në frymëmarrje, mpirje ose dobësi të një pjese të trupit, ndryshime të shikimit apo vështirësi në të folur, kërkohet ndihmë urgjente mjekësore, pasi këto mund të jenë shenja të një emergjence hipertensive.

Një nga mënyrat më të studiuara për kontrollin natyral të presionit të gjakut është ushqyerja e shëndetshme. Dieta DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension), e zhvilluar nga Instituti Kombëtar i Shëndetit në SHBA (National Institutes of Health – NIH), është krijuar posaçërisht për uljen e presionit të gjakut.

Kjo dietë është e ngjashme me dietën mesdhetare dhe përfshin ushqime të pasura me magnez, kalium dhe kalcium, ndërsa kufizon kripën dhe natriumin. Studimet tregojnë se ndjekja e dietës DASH mund të ulë presionin e gjakut brenda disa javësh.

Ushqimet që rekomandohen përfshijnë frutat, perimet, drithërat integrale, avokadon, bananet, spinaqin, arrat dhe farat, produktet e fermentuara si kefiri dhe sasi të moderuara të çokollatës së zezë.

Në të kundërt, duhet të kufizohen ushqimet e përpunuara, ushqimet me shumë kripë, sheqeri i tepërt, salcat e gatshme, disa produkte të bukës dhe ushqimet me përmbajtje të lartë natriumi.

Disa njerëz përdorin uthullën e mollës si një mënyrë natyrale për uljen e presionit të gjakut. Megjithatë, sipas kardiologut John Osborne, drejtor i kardiologjisë në LowT Center/HerKare dhe vullnetar i Shoqatës Amerikane të Zemrës, nuk ka ende prova të mjaftueshme nga studimet klinike te njerëzit për të konfirmuar efektivitetin e saj.

Konsumimi i tepërt i alkoolit mund të rrisë presionin e gjakut. Ndërsa disa persona që konsumojnë sasi të vogla mund të kenë efekte të kufizuara, pirja e tepërt lidhet qartë me rritjen e rrezikut për hipertension.

Edhe kafeina mund të ndikojë te presioni i gjakut. Një analizë e disa studimeve ka treguar se konsumimi i kafeinës mund të shkaktojë rritje të përkohshme të presionit, veçanërisht te personat që tashmë kanë hipertension.

Aktiviteti fizik i rregullt është një tjetër mënyrë efektive për kontrollin e presionit të gjakut. Edhe 30 minuta aktivitet në ditë, si ecja, ngjitja e shkallëve ose ushtrimet aerobike, mund të përmirësojnë shëndetin e zemrës dhe të ndihmojnë në ruajtjen e një peshe të shëndetshme.

Humbja e peshës, edhe në sasi të vogla, mund të ketë ndikim pozitiv. Sipas Shoqatës Amerikane të Zemrës, humbja e rreth 4–5 kilogramëve te personat me mbipeshë mund të ndihmojë në uljen e presionit të gjakut.

Pirja e duhanit dhe përdorimi i nikotinës në forma të tjera, përfshirë cigaret elektronike, mund të ngushtojnë enët e gjakut dhe të rrisin presionin. Lënia e nikotinës ul rrezikun për hipertension dhe sëmundje kardiovaskulare.

Substancat narkotike si kokaina dhe droga të tjera stimuluese mund të shkaktojnë rritje të presionit të gjakut dhe të rrisin rrezikun për infarkt dhe goditje në tru.

Është gjithashtu e rëndësishme të kontrollohen barnat dhe suplementet që përdoren, pasi disa prej tyre mund të ndikojnë në presionin e gjakut. Këtu përfshihen disa ilaçe kundër dhimbjeve si ibuprofeni dhe naprokseni, disa dekongjestantë për hundët, disa ilaçe për migrenën, kortikosteroidet, disa antidepresivë dhe preparate hormonale.

Menaxhimi i stresit është një tjetër faktor i rëndësishëm. Hormonet e stresit mund të ngushtojnë enët e gjakut dhe të rrisin presionin. Teknikat e frymëmarrjes së thellë, meditimi dhe ushtrimet e ndërgjegjësimit mund të ndihmojnë në uljen e reagimit fizik ndaj stresit.

Disa minerale si kalciumi, magnezi dhe kaliumi lidhen me shëndetin e zemrës dhe kontrollin e presionit. Megjithatë, suplementet e kaliumit nuk duhet të merren pa këshillën e mjekut, pasi nivelet e larta të kaliumit mund të jenë të rrezikshme.

Hidratimi i mjaftueshëm është gjithashtu i rëndësishëm. Kur trupi është i dehidratuar, zemra duhet të punojë më shumë për të qarkulluar gjakun, gjë që mund të ndikojë në presionin arterial.

Arrat dhe farat pa kripë, si farat e kungullit, farat chia, farat e lirit, bajamet dhe arrat, përmbajnë minerale dhe përbërës që mund të ndihmojnë në uljen e presionit të gjakut.

Hudhra është studiuar për efektet e saj në shëndetin kardiovaskular. Disa kërkime sugjerojnë se hudhra dhe suplementet e saj mund të ndihmojnë në uljen e presionit, përmirësimin e elasticitetit të arterieve dhe kontrollin e kolesterolit.

Gjumi cilësor është një tjetër pjesë e rëndësishme e kontrollit të hipertensionit. Gjatë gjumit, presioni i gjakut zakonisht ulet, ndërsa mungesa e gjumit ose cilësia e dobët e tij mund ta mbajë presionin më të lartë për periudha më të gjata. Ekspertët rekomandojnë rreth 7–9 orë gjumë në natë.

Nëse presioni i gjakut duket i rritur dhe nuk ka shenja alarmi, disa hapa të thjeshtë mund të ndihmojnë për një ulje të përkohshme: ndaloni aktivitetin, uluni në qetësi, praktikoni frymëmarrje të ngadaltë, bëni një dush të ngrohtë, lexoni ose provoni ushtrime të lehta relaksimi.

Megjithatë, këto metoda nuk zëvendësojnë trajtimin mjekësor. Në disa raste, ilaçet për uljen e presionit janë mënyra më e shpejtë dhe më efektive për ta kontrolluar atë. Mjeku mund të përcaktojë terapinë më të përshtatshme duke marrë parasysh përfitimet dhe efektet anësore të mundshme.

Sipas artikullit SingleCare kombinimi i barnave të përshkruara nga mjeku me një dietë të shëndetshme dhe ndryshime në stilin e jetës mund të ulë ndjeshëm rrezikun për sëmundje të zemrës, goditje në tru dhe komplikime të tjera të hipertensionit.