Fëmijët nuk lindin me një fjalor të gatshëm për ndjenjat. Ata e mësojnë gradualisht dallimin mes zemërimit, trishtimit, frikës, gëzimit dhe zhgënjimit duke vëzhguar të rriturit dhe duke provuar situata të ndryshme.
Çfarë duhet të dimë?
Loja me kukulla, figurat me fytyra emocionale dhe tregimet janë mënyra të sigurta për të folur për përjetime që mund të jenë të vështira në momentin kur ndodhin. Prindi mund të pyesë: «Si mendon se ndihet arushi kur ia marrin lodrën?» pa kërkuar përgjigjen e saktë.
Çfarë mund të bëjmë në praktikë?
Një lojë e thjeshtë është pasqyra: njëri bën një shprehje fytyre dhe tjetri përpiqet ta emërtojë. Një tjetër është «moti i ndjenjave»: sot ndihem si diell, re apo stuhi? Me fëmijët e vegjël përdorni dy ose tri emocione fillimisht; me më të rriturit shtoni ndjenja më të ndërlikuara.
Kur duhet të kërkojmë ndihmë ose të tregojmë kujdes?
Mos e përdorni lojën për të detyruar rrëfime. Nëse fëmija thotë «nuk e di», ofroni shembull nga vetja: «Unë sot u mërzita kur u vonova». Synimi është njohja dhe pranimi i emocioneve, jo ndalimi i tyre.
Sipas UNICEF dhe udhëzimeve të CDC për zhvillimin e fëmijëve, emërtimi i emocioneve dhe ndërveprimi i ngrohtë me të rriturit ndihmojnë aftësitë socio-emocionale.
Emocionet e fëmijëve shpesh shfaqen fillimisht si sjellje: hedhja e lodrës mund të shprehë zhgënjim, ndërsa tërheqja në heshtje mund të tregojë frikë ose lodhje. Të rriturit mund të emërtojnë përjetimin pa gjykuar: “Duket se u mërzite sepse loja përfundoi”. Kjo nuk do të thotë se çdo sjellje lejohet; kufijtë dhe mirëkuptimi mund të ekzistojnë bashkë.
Për fëmijët e vegjël përdorni figura me fytyra të ndryshme dhe kërkoni të gjejnë një rast kur janë ndier ashtu. Për më të rriturit, shpikni histori me personazhe që zgjedhin mes disa reagimeve. Loja duhet të jetë e shkurtër dhe e këndshme, jo një test ku ka përgjigje të gabuara. Kur fëmija është shumë i zemëruar, qetësimi vjen para diskutimit.
Prindërit mund të përdorin edhe libra me figura dhe të ndalen te fytyrat e personazheve: “Çfarë mund të ketë ndier ai?”. Përgjigjja e fëmijës mund të jetë ndryshe nga pritshmëria jonë, ndaj kërkoni arsyen pa e korrigjuar menjëherë. Me përsëritje, fjalët për emocionet bëhen pjesë e bisedave të zakonshme familjare.
Loja funksionon më mirë kur fëmija nuk ndihet i testuar. Në vend që të kërkoni vazhdimisht përgjigjen e saktë, përshkruani atë që vëreni: “Kukulla duket e mërzitur sepse humbi lodrën”. Pastaj ftojeni fëmijën të mendojë se çfarë mund ta ndihmojë personazhin. Kjo e lidh njohjen e emocioneve me empatinë dhe zgjidhjen e problemeve.
Mund të krijoni një ritual të shkurtër pas kopshtit: secili zgjedh një ngjyrë ose një figurë që përfaqëson ditën e vet. Fëmijët e vegjël shpesh komunikojnë më lehtë përmes vizatimit, lëvizjes dhe imitimit sesa përmes pyetjeve të drejtpërdrejta. Kur shfaqet zemërimi, pranojeni ndjenjën, por vendosni kufij të qartë për sjelljen: zemërimi lejohet, goditja jo.
Mos prisni që një lojë ta ndryshojë menjëherë reagimin e fëmijës. Aftësitë emocionale zhvillohen me përsëritje, siguri dhe shembullin e të rriturve. Edhe mënyra si prindi kërkon falje ose qetësohet pas një dite të vështirë është pjesë e këtij mësimi.












