Kanceri i zorrës së trashë, i njohur edhe si kanceri kolorektal, është konsideruar për një kohë të gjatë si sëmundje që prek kryesisht personat në moshë të shtyrë. Megjithatë, vitet e fundit, vëmendja e komunitetit mjekësor është përqendruar gjithnjë e më shumë te rritja e rasteve të diagnostikuara te personat nën moshën 50-vjeçare.
Ky trend është shqetësues, veçanërisht sepse shumë prej këtyre rasteve zbulohen në faza më të avancuara, kur simptomat janë shfaqur prej kohësh, por janë ngatërruar me probleme të tjera të tretjes.
Ndër faktorët që po studiohen janë ndryshimet në mënyrën e të ushqyerit, konsumimi i shpeshtë i ushqimeve të përpunuara, mbipesha, mungesa e aktivitetit fizik, konsumimi i alkoolit dhe duhanpirja. Megjithatë, shkencëtarët ende nuk kanë një shpjegim të vetëm për rritjen e rasteve te grupmoshat më të reja.
Çfarë e shkakton rritjen e rasteve te të rinjtë?
Shkencëtarët besojnë se kjo rritje mund të lidhet me një kombinim faktorësh. Ndër më të rëndësishmit janë:
- Ushqyerja jo e shëndetshme: Konsumimi i shpeshtë i mishit të kuq dhe mishit të përpunuar, si sallamet, proshutat dhe salsiçet, lidhet me rrezik më të lartë për zhvillimin e kancerit kolorektal.
- Mungesa e fibrave: Një dietë e varfër me fruta, perime dhe drithëra integrale mund të ndikojë negativisht në shëndetin e zorrëve.
- Mungesa e aktivitetit fizik: Qëndrimi i gjatë ulur dhe aktiviteti i pamjaftueshëm fizik janë faktorë që lidhen me rrezik më të lartë.
- Mbipesha dhe obeziteti: Pesha e tepërt trupore është një tjetër faktor që mund të kontribuojë në zhvillimin e kësaj sëmundjeje.
- Alkooli dhe duhani: Të dyja lidhen me rritjen e rrezikut për kancer kolorektal.
Megjithatë, këta faktorë nuk e shpjegojnë tërësisht rritjen e rasteve. Hulumtimet po shqyrtojnë edhe ndikimin e mikrobiomës së zorrëve, ekspozimit ndaj faktorëve mjedisorë dhe ndryshimeve në stilin e jetesës që nga fëmijëria.
Cilat janë simptomat që nuk duhet t’i injorojmë?
Një nga problemet kryesore është se kanceri kolorektal mund të zhvillohet pa simptoma të dukshme në fazat e hershme. Kur ato shfaqen, shpesh ngatërrohen me hemorroide, kapsllëk apo çrregullime të tjera të sistemit tretës.
Simptomat më të zakonshme përfshijnë:
- Gjak në jashtëqitje, qoftë i kuq i ndezur apo me ngjyrë më të errët.
- Ndryshime të vazhdueshme në zakonet e jashtëqitjes, si kapsllëku ose diarreja.
- Dhimbje, ngërçe apo fryrje të vazhdueshme të barkut.
- Ndjesi se zorra nuk zbrazet plotësisht pas jashtëqitjes.
- Humbje e pashpjegueshme e peshës.
- Lodhje e vazhdueshme dhe anemi, veçanërisht nga mungesa e hekurit.
Gjakderdhja nga zorra nuk duhet të konsiderohet automatikisht si pasojë e hemorroideve. Edhe pse jo çdo gjakderdhje është shenjë e kancerit, ajo duhet të vlerësohet nga mjeku.
A mund të preken edhe personat pa histori familjare të kancerit?
Po. Edhe pse historia familjare është një faktor i rëndësishëm rreziku, mungesa e saj nuk garanton se një person nuk do të zhvillojë kancer kolorektal.
Disa forma të kësaj sëmundjeje lidhen me ndryshime gjenetike të trashëguara, si sindroma Lynch dhe polipoza adenomatoze familjare. Megjithatë, shumica e rasteve të diagnostikuara te personat e rinj nuk kanë një predispozitë të njohur gjenetike.
Kjo do të thotë se edhe personat pa histori familjare duhet t’u kushtojnë vëmendje simptomave dhe të kërkojnë vlerësim mjekësor kur ato shfaqen.
Kur duhet të bëhet kontrolli?
Në shumë udhëzime ndërkombëtare, skriningu për personat me rrezik mesatar rekomandohet të fillojë nga mosha 45-vjeçare. Për personat me histori familjare të kancerit kolorektal, sëmundje inflamatore të zorrëve apo faktorë të tjerë të rrezikut, kontrolli mund të nevojitet më herët.
Kolonoskopia është një nga metodat kryesore për ekzaminimin e zorrës së trashë. Përmes saj, mjeku mund të identifikojë polipet, të cilat në disa raste mund të zhvillohen në kancer, dhe t’i largojë ato gjatë procedurës.
Është e rëndësishme të theksohet se personat që kanë simptoma shqetësuese nuk duhet të presin deri në moshën e rekomanduar për skrining. Ata duhet të konsultohen me mjekun, i cili vendos për ekzaminimet e nevojshme.
A mund të parandalohet kanceri kolorektal?
Jo të gjitha rastet mund të parandalohen, por ndryshimet në stilin e jetesës mund të ndihmojnë në uljen e rrezikut.
Ekspertët rekomandojnë konsumimin e më shumë frutave, perimeve dhe ushqimeve të pasura me fibra, kufizimin e mishit të përpunuar dhe mishit të kuq, aktivitet të rregullt fizik, mbajtjen e një peshe të shëndetshme, shmangien e duhanit dhe kufizimin e alkoolit.
Kanceri i zorrës së trashë nuk është më një sëmundje që duhet të konsiderohet vetëm problem i moshës së shtyrë. Njohja e simptomave, diagnostikimi në kohë dhe kontrollet e duhura mund të bëjnë një ndryshim të madh në trajtim dhe në mundësitë për shërim.













