Mëlçia e dhjamosur është një gjendje në të cilën yndyra grumbullohet në qelizat e mëlçisë. Ajo mund të zhvillohet gradualisht, pa shkaktuar shenja të dukshme për një kohë të gjatë, duke bërë që shumë njerëz të mos e kuptojnë se e kanë këtë problem shëndetësor.
E njohur më parë si sëmundja e mëlçisë së dhjamosur joalkoolike (NAFLD), forma e lidhur me çrregullimet metabolike sot quhet MASLD (sëmundja steatotike e mëlçisë e lidhur me mosfunksionimin metabolik).
Kjo gjendje lidhet shpesh me mbipeshën, obezitetin, rezistencën ndaj insulinës, diabetin e tipit 2 dhe nivelet e larta të yndyrave në gjak. Megjithatë, mund të shfaqet edhe te persona që nuk kanë mbipeshë.
Cilat janë shenjat që mund të shfaqen?
Në fazat e hershme, mëlçia e dhjamosur zakonisht nuk shkakton simptoma. Kur ato shfaqen, mund të përfshijnë:
- Lodhje dhe mungesë energjie.
- Ndjesi të përgjithshme të pakëndshme.
- Dhimbje ose parehati në pjesën e sipërme të djathtë të barkut, nën brinjë.
Në fazat më të avancuara, kur sëmundja ka shkaktuar dëmtime të konsiderueshme të mëlçisë, mund të shfaqen edhe zverdhja e lëkurës dhe syve, ënjtja e barkut dhe e këmbëve. NIDDK+1
Kush është më i rrezikuar?
Ekzistojnë disa faktorë që rrisin mundësinë e zhvillimit të kësaj gjendjeje:
- Mbipesha dhe obeziteti, veçanërisht dhjami i grumbulluar rreth barkut.
- Diabeti i tipit 2.
- Rezistenca ndaj insulinës.
- Kolesteroli dhe trigliceridet e larta.
- Tensioni i lartë i gjakut.
- Mungesa e aktivitetit fizik.
- Sindroma e vezoreve policistike (PCOS).
Gjithashtu, mëlçia e dhjamosur mund të shfaqet edhe te persona me peshë normale, prandaj pesha trupore nuk është kriteri i vetëm për vlerësimin e rrezikut. NHS+1
Si diagnostikohet mëlçia e dhjamosur?
Meqenëse sëmundja shpesh nuk shoqërohet me simptoma, ajo mund të zbulohet rastësisht gjatë kontrolleve rutinore.
Për diagnostikim, mjeku mund të rekomandojë:
- Analiza të gjakut për vlerësimin e enzimave të mëlçisë, si ALT dhe AST.
- Ultrazë të barkut për të identifikuar grumbullimin e yndyrës në mëlçi.
- Elastografi për të vlerësuar ngurtësimin e mëlçisë dhe praninë e fibrozës.
- Analiza të tjera për të vlerësuar faktorët metabolikë dhe përjashtuar shkaqe të tjera të dëmtimit të mëlçisë.
Vlen të theksohet se analizat normale të enzimave të mëlçisë nuk e përjashtojnë gjithmonë praninë e sëmundjes ose të fibrozës. NIDDK+1
A mund të shkaktojë komplikime?
Jo çdo person me mëlçi të dhjamosur zhvillon komplikime. Megjithatë, te disa persona, grumbullimi i yndyrës mund të shoqërohet me inflamacion dhe dëmtim të qelizave të mëlçisë.
Me kalimin e kohës, kjo mund të çojë në fibrozë (formim të indit mbresor), cirrozë dhe, në disa raste, kancer të mëlçisë.
Pikërisht për këtë arsye, identifikimi i hershëm i personave me rrezik për fibrozë është i rëndësishëm. NIDDK+1
Si mund të parandalohet dhe trajtohet?
Në shumë raste, ndryshimet në stilin e jetesës mund të ndihmojnë në përmirësimin e gjendjes së mëlçisë dhe parandalimin e përparimit të sëmundjes.
Rekomandimet kryesore përfshijnë:
- Mbajtjen e një peshe të shëndetshme dhe, nëse ka mbipeshë, humbjen graduale të kilogramëve.
- Konsumimin e ushqimeve të pasura me fibra, perimeve, frutave dhe drithërave integrale.
- Kufizimin e pijeve me sheqer, ëmbëlsirave dhe ushqimeve shumë të përpunuara.
- Aktivitetin fizik të rregullt.
- Kontrollin e diabetit, kolesterolit dhe tensionit të gjakut.
- Shmangien e konsumimit të alkoolit.
Humbja graduale e 3–5 për qind të peshës trupore mund të ndihmojë në zvogëlimin e yndyrës në mëlçi, ndërsa humbja më e madhe mund të ndihmojë edhe në përmirësimin e inflamacionit dhe fibrozës. NIDDK+1
Pse nuk duhet të presim shfaqjen e simptomave?
Mëlçia është një organ me rol thelbësor në metabolizëm, tretje dhe përpunimin e substancave në organizëm. Një nga veçoritë e sëmundjeve të saj është se dëmtimet mund të përparojnë për një kohë të gjatë pa shkaktuar shqetësime të dukshme.
Prandaj, personat me diabet të tipit 2, mbipeshë, rezistencë ndaj insulinës ose faktorë të tjerë metabolikë duhet të diskutojnë me mjekun për vlerësimin e shëndetit të mëlçisë.
