Me ardhjen e vjeshtës, ditët shkurtohen, temperaturat ulen dhe ekspozimi ndaj dritës natyrore zvogëlohet. Për disa njerëz, këto ndryshime sjellin vetëm nevojën për më shumë gjumë ose pak më pak energji. Për të tjerë, mund të shoqërohen me ndryshime të dukshme të humorit, mungesë motivimi dhe dëshirë për t’u izoluar.

Por, a mund të ndikojnë vërtet stinët në mënyrën si ndihemi?

Përgjigjja është po. Ndryshimet sezonale mund të ndikojnë në ritmin biologjik të trupit, gjumin dhe humorin. Megjithatë, jo të gjithë i përjetojnë këto ndryshime në të njëjtën mënyrë dhe jo çdo periudhë lodhjeje apo trishtimi lidhet me ndërrimin e stinëve.

Pse ndihemi më të lodhur gjatë vjeshtës dhe dimrit?

Një nga faktorët kryesorë është ndryshimi i ekspozimit ndaj dritës natyrore. Drita ndihmon në rregullimin e orës biologjike, e cila ndikon në ciklin gjumë-zgjim, nivelin e vigjilencës dhe disa procese hormonale.

Kur ditët shkurtohen, ritmi ynë i përditshëm mund të ndryshojë. Disa njerëz ndihen më të përgjumur, e kanë më të vështirë të zgjohen në mëngjes ose vërejnë rënie të energjisë gjatë ditës.

Gjithashtu, temperaturat e ulëta mund të bëjnë që të kalojmë më shumë kohë brenda ambienteve të mbyllura dhe të lëvizim më pak. Kjo mund të ndikojë në aktivitetin fizik, rutinën e përditshme dhe mirëqenien emocionale.

Çfarë është çrregullimi afektiv sezonal?

Çrregullimi afektiv sezonal është një formë e depresionit që lidhet me një model të përsëritur sezonal. Te shumë persona, simptomat shfaqen në vjeshtë ose dimër dhe përmirësohen gjatë pranverës, megjithëse ekziston edhe një formë më e rrallë që shfaqet në muajt e ngrohtë.

Ndër simptomat më të zakonshme janë:

• Trishtimi ose humori i ulët që vazhdon për një periudhë të gjatë.
• Humbja e interesit për aktivitete që më parë sillnin kënaqësi.
• Lodhja dhe mungesa e energjisë.
• Nevoja për të fjetur më shumë se zakonisht.
• Ndryshimet në oreks, veçanërisht dëshira e shtuar për ushqime të pasura me karbohidrate.
• Vështirësitë në përqendrim dhe kryerjen e detyrave të përditshme.
• Tërheqja nga shoqëria dhe aktivitetet sociale.

Është e rëndësishme të theksohet se të ndierit pak më të lodhur gjatë dimrit nuk do të thotë automatikisht se një person ka çrregullim afektiv sezonal. Për diagnozën nevojitet vlerësim nga profesionisti i shëndetit mendor, duke marrë parasysh kohëzgjatjen, intensitetin dhe ndikimin e simptomave në jetën e përditshme.

A ndikon ndryshimi i stinëve në gjumë?

Po. Ndryshimet në ekspozimin ndaj dritës mund të ndikojnë në ritmin cirkadian, pra në ciklin natyror të gjumit dhe zgjimit.

Gjatë muajve me më pak dritë, disa njerëz mund të ndihen më të përgjumur gjatë ditës ose të kenë vështirësi në ruajtjen e një rutine të qëndrueshme të gjumit. Megjithatë, cilësia e gjumit ndikohet edhe nga faktorë të tjerë, si stresi, përdorimi i pajisjeve elektronike në mbrëmje, aktiviteti fizik dhe orari i gjumit.

Mbajtja e një orari të rregullt të gjumit dhe zgjimit mund të ndihmojë në ruajtjen e ritmit biologjik, edhe kur ditët bëhen më të shkurtra.

Si mund të ndikojmë pozitivisht në humor dhe energji?

Edhe pse nuk mund ta kontrollojmë ndryshimin e stinëve, mund të ndërmarrim disa hapa për t’u kujdesur për mirëqenien tonë.

Kaloni kohë në dritën natyrore. Dilni për një shëtitje gjatë ditës, sidomos në orët kur ka më shumë dritë. Edhe një shëtitje e shkurtër mund të ndihmojë në ruajtjen e aktivitetit fizik dhe të rutinës ditore.

Mbani një orar të rregullt gjumi. Përpiquni të flini dhe të zgjoheni në orare të ngjashme çdo ditë. Gjumi i mjaftueshëm ndihmon në përqendrim, humor dhe energji.

Kryeni aktivitet fizik. Ecja, çiklizmi ose ushtrimet në shtëpi mund të ndihmojnë në përmirësimin e humorit dhe mirëqenies së përgjithshme.

Kujdesuni për ushqyerjen. Ushqyerja e ekuilibruar dhe marrja e mjaftueshme e lëngjeve ndihmojnë në ruajtjen e energjisë gjatë ditës.

Mos e neglizhoni kontaktin social. Kalimi i kohës me familjen, miqtë dhe njerëzit e afërt mund të ndihmojë në uljen e ndjenjës së izolimit.

Në disa raste, profesionisti shëndetësor mund të rekomandojë psikoterapi, trajtim medikamentoz ose terapi me dritë të specializuar. Këto trajtime nuk janë të nevojshme për të gjithë dhe duhet të përcaktohen sipas gjendjes së personit.

Kur duhet të kërkojmë ndihmë?

Nëse mungesa e energjisë, trishtimi ose humbja e interesit zgjasin për javë të tëra, përsëriten në të njëjtën periudhë të vitit ose fillojnë të ndikojnë në punë, marrëdhënie dhe jetën e përditshme, është e rëndësishme të konsultoheni me një profesionist shëndetësor.

Lodhja e vazhdueshme nuk lidhet gjithmonë me stinët. Ajo mund të ketë edhe shkaqe të tjera, si anemia, çrregullimet e tiroides, problemet e gjumit ose gjendje të tjera shëndetësore që mund të kërkojnë vlerësim.

Nëse shfaqen mendime për vetëlëndim ose vetëvrasje, kërkoni menjëherë ndihmë profesionale ose kontaktoni shërbimet e urgjencës.