Kur veprojmë pothuajse pa menduar
Shumë zakone të përditshme ndodhin automatikisht: e kontrollojmë telefonin sapo zgjohemi, hamë diçka të ëmbël gjatë stresit ose e shtyjmë aktivitetin fizik për nesër. Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht mungesë vullneti. Truri mëson të lidhë situata të përsëritura me veprime të caktuara, duke kursyer përpjekje mendore. Prandaj, një zakon i krijuar për muaj apo vite mund të vazhdojë edhe kur e dimë se nuk na shërben më.
Si formohen zakonet?
Hulumtimet mbi sjelljen tregojnë se përsëritja e një veprimi në të njëjtin kontekst e bën atë gjithnjë e më automatike. Një sinjal, si ora e ditës, vendi ose një ndjenjë, mund të nxisë veprimin. Për shembull, stresi në fund të punës mund të lidhet me konsumimin e ushqimeve të caktuara. Ndryshimi kërkon të kuptojmë jo vetëm çfarë bëjmë, por edhe kur dhe pse e bëjmë.
Pse planet e mëdha shpesh dështojnë?
Vendimet si “nga nesër do të ndryshoj gjithçka” tingëllojnë motivuese, por janë të vështira për t’u mbajtur. Një studim i botuar në European Journal of Social Psychology nga Phillippa Lally dhe kolegët tregoi se koha e nevojshme për automatizimin e një sjelljeje ndryshon shumë mes njerëzve dhe zakoneve. Nuk ekziston një afat universal prej 21 ditësh. Edhe një ditë e humbur nuk e shkatërron domosdoshmërisht përparimin.
Ndryshoni mjedisin, jo vetëm qëllimin
Nëse dëshironi të hani më shumë fruta, mbajini në vend të dukshëm. Nëse synoni të përdorni më pak telefonin para gjumit, lëreni jashtë dhomës. Nëse doni të ecni çdo ditë, përgatitni këpucët një natë më parë. Këto ndryshime e bëjnë sjelljen e dëshiruar më të lehtë dhe zakonet e vjetra më pak automatike. Mund të ndihmojë edhe lidhja e një zakoni të ri me një rutinë ekzistuese, si një shëtitje e shkurtër pas drekës.
Përparimi nuk është vijë e drejtë
Pengesat, lodhja dhe periudhat e ngarkuara janë normale. Në vend që ta interpretoni një rikthim si dështim, pyesni veten çfarë e nxiti dhe çfarë mund të ndryshoni herën tjetër. Synimet e vogla, të matshme dhe të përsëritshme kanë më shumë gjasa të bëhen pjesë e jetës sesa rregullat tepër të ashpra. Ndryshimi i qëndrueshëm zakonisht ndërtohet me durim, jo me përsosmëri.
