A ju ka ndodhur të pranoni një kërkesë edhe kur jeni të lodhur, nuk keni kohë ose thjesht nuk dëshironi ta bëni diçka? Ndonjëherë themi “po” vetëm për të mos i zhgënjyer të tjerët, për të shmangur konfliktin apo nga frika se mund të dukemi egoistë. Megjithatë, të qenët gjithmonë në dispozicion të të tjerëve mund të na lërë pa kohë dhe energji për veten.

Të mësuarit për të thënë “jo” është pjesë e vendosjes së kufijve të shëndetshëm dhe nuk do të thotë se nuk i duam apo nuk i vlerësojmë njerëzit përreth nesh.

Pse ndihemi fajtorë kur themi “jo”?

Shpesh, mënyra se si jemi rritur dhe pritshmëritë e shoqërisë ndikojnë në vështirësinë tonë për të refuzuar një kërkesë. Mund të kemi mësuar se duhet t’i kënaqim të gjithë, të jemi gjithmonë të gatshëm për të ndihmuar ose të mos i zhgënjejmë kurrë njerëzit që duam.

Frika nga refuzimi dhe dëshira për t’u pranuar mund të na shtyjnë të vendosim nevojat e të tjerëve përpara nevojave tona. Si pasojë, mund të marrim përsipër më shumë përgjegjësi sesa mund të përballojmë, të ndihemi të mbingarkuar dhe, me kalimin e kohës, të përjetojmë lodhje emocionale.

Të thuash “jo” nuk do të thotë të jesh egoist

Është e rëndësishme të kuptojmë se ne nuk mund t’i plotësojmë të gjitha kërkesat e të tjerëve. Koha, energjia dhe mundësitë tona janë të kufizuara, prandaj është e natyrshme të vendosim prioritete.

Sipas parimeve të promovuara nga Organizata Botërore e Shëndetësisë për shëndetin mendor dhe mirëqenien, kujdesi për veten dhe menaxhimi i stresit janë pjesë e rëndësishme e ruajtjes së shëndetit mendor. Vendosja e kufijve personalë mund të na ndihmojë të menaxhojmë më mirë përgjegjësitë dhe të ruajmë ekuilibrin mes nevojave tona dhe atyre të të tjerëve.

Të refuzosh një kërkesë nuk do të thotë të refuzosh personin që e ka bërë atë. Mund ta vlerësojmë dikë, ta duam dhe të dëshirojmë ta ndihmojmë, pa qenë të detyruar të pranojmë çdo kërkesë.

Si të mësojmë të themi “jo” pa u ndier fajtorë?

Merrni kohë para se të përgjigjeni. Nëse nuk jeni të sigurt nëse mund ta pranoni një kërkesë, mos u ngutni të thoni “po”. Mund të përgjigjeni: “Po e shikoj nëse kam kohë dhe të tregoj më vonë.” Kjo ju jep mundësinë të mendoni nëse vërtet mund dhe dëshironi të angazhoheni.

Përgjigjuni shkurt dhe me qartësi. Nuk keni nevojë të krijoni shpjegime të gjata për çdo refuzim. Një përgjigje e sjellshme, si “Faleminderit që mendove për mua, por këtë herë nuk mundem”, është e mjaftueshme.

Pranoni se nuk mund t’i kënaqni të gjithë. Edhe nëse silleni me kujdes dhe respekt, dikush mund të zhgënjehet nga përgjigjja juaj. Kjo nuk do të thotë automatikisht se keni bërë diçka të gabuar.

Filloni me situata të vogla. Nëse e keni të vështirë të refuzoni, praktikoni fillimisht në situata me më pak presion. Me kalimin e kohës, mund të bëhet më e lehtë të shprehni kufijtë tuaj edhe në marrëdhënie më të rëndësishme.

Ofroni alternativa vetëm nëse dëshironi dhe mundeni. Nëse nuk keni kohë sot, por mund të ndihmoni një ditë tjetër, mund ta propozoni këtë. Megjithatë, nuk është e nevojshme të gjeni gjithmonë një zgjidhje alternative për ta bërë refuzimin më të pranueshëm.

Si të përballemi me ndjenjën e fajit pas refuzimit?

Edhe kur e dimë se kemi marrë vendimin e duhur, mund të ndihemi fajtorë. Në këto raste, ia vlen të ndalemi dhe ta pyesim veten: “A kam bërë diçka të padrejtë, apo thjesht nuk e plotësova një pritshmëri të dikujt tjetër?”

Këto janë dy gjëra të ndryshme. Faji mund të jetë i dobishëm kur kemi lënduar dikë ose kemi vepruar padrejtësisht, sepse na nxit të reflektojmë dhe të përmirësojmë sjelljen. Por jo çdo ndjenjë faji tregon se kemi bërë diçka të gabuar.

Në vend që ta kritikojmë veten për refuzimin, mund të kujtojmë arsyen pse e morëm atë vendim: ndoshta kishim nevojë për pushim, duhej të përqendroheshim te familja ose kishim arritur kufirin e angazhimeve tona.

Kufijtë e shëndetshëm i forcojnë marrëdhëniet

Marrëdhëniet e shëndetshme nuk ndërtohen vetëm mbi gatishmërinë për të ndihmuar, por edhe mbi respektin për nevojat dhe kufijtë e njëri-tjetrit. Kur shprehemi sinqerisht për atë që mund dhe nuk mund të bëjmë, u japim të tjerëve mundësinë të na njohin dhe të krijojnë pritshmëri më realiste ndaj nesh.

Të mësosh të thuash “jo” është një proces që kërkon kohë dhe praktikë. Nuk është e nevojshme ta bëjmë në mënyrë të ashpër apo të ftohtë. Mund të jemi të sjellshëm, të ndjeshëm dhe njëkohësisht të vendosur.

Në fund, të kujdesesh për veten nuk do të thotë të kujdesesh më pak për të tjerët. Do të thotë të kuptosh se edhe nevojat e tua kanë rëndësi dhe se nuk duhet të sakrifikosh vazhdimisht mirëqenien tënde për t’i bërë të gjithë të tjerët të lumtur.