Dhimbja e fytit është një simptomë e zakonshme që mund të shfaqet si pasojë e një infeksioni viral, një infeksioni bakterial apo edhe faktorëve të tjerë, si alergjitë, refluksi i acidit të stomakut dhe ajri i thatë. Zakonisht fillon me një ndjesi irritimi ose gërvishtjeje në fyt dhe më pas mund të shkaktojë dhimbje, veçanërisht gjatë gëlltitjes.
Në shumicën e rasteve, dhimbja e fytit shkaktohet nga viruset dhe largohet vetë brenda disa ditësh, pa pasur nevojë për antibiotikë. Megjithatë, kur shkaktohet nga bakteret, si në rastin e infeksionit të fytit me streptokok, mund të nevojitet trajtim me antibiotikë.
Nëse dhimbja është shumë e fortë, zgjat më shumë se një javë, shoqërohet me temperaturë të lartë, njolla të bardha në bajame, vështirësi në gëlltitje ose probleme me frymëmarrjen, duhet të konsultoheni me mjekun. Vështirësia në frymëmarrje ose pamundësia për të gëlltitur duhet të vlerësohen menjëherë.
Kur dyshohet për infeksion streptokoksik, mjeku mund të kryejë një test të shpejtë për streptokokun, i cili realizohet me një tampon nga fyti dhe mund të japë rezultat brenda pak minutash. Sipas Qendrave për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC), në disa raste, veçanërisht kur testi i shpejtë rezulton negativ te fëmijët dhe adoleshentët, mund të nevojitet edhe një kulturë e fytit. Kjo analizë mund të kërkojë më shumë kohë për të dhënë rezultat. Në raste të caktuara mund të bëhen edhe analiza gjaku, për shembull kur dyshohet për mononukleozë ose një infeksion tjetër.
Trajtimi varet nga shkaku i dhimbjes së fytit. Kur ajo shkaktohet nga një infeksion viral, si ftohja ose gripi, zakonisht mjafton trajtimi i simptomave derisa organizmi ta luftojë vetë infeksionin. Pushimi, marrja e lëngjeve dhe përdorimi i medikamenteve kundër dhimbjes mund të ndihmojnë në lehtësimin e simptomave.
Për dhimbjen dhe temperaturën mund të përdoren medikamente si paracetamoli ose antiinflamatorët josteroidë, përfshirë ibuprofenin. Megjithatë, këto barna nuk janë të përshtatshme për të gjithë dhe duhet të përdoren sipas udhëzimeve. Aspirina nuk duhet t’u jepet fëmijëve dhe adoleshentëve për shkak të rrezikut të sindromës Reye.
Për lehtësim të përkohshëm mund të përdoren edhe pastile ose sprej që mpijnë pjesërisht fytin. Disa prej tyre përmbajnë substanca si benzokaina ose fenoli, ndërsa pastilet me mentol mund të japin një ndjesi freskie dhe të qetësojnë përkohësisht irritimin. Këto produkte nuk e trajtojnë shkakun e infeksionit, por mund ta bëjnë dhimbjen më të përballueshme.
Antibiotikët përdoren vetëm kur dhimbja e fytit shkaktohet nga një infeksion bakterial që kërkon trajtim. Për infeksionin streptokoksik, penicilina dhe amoksicilina janë ndër antibiotikët që rekomandohen më shpesh, sipas CDC. Në rast të alergjisë ndaj penicilinës, mjeku mund të zgjedhë një alternativë tjetër, në varësi të llojit të alergjisë dhe gjendjes së pacientit.
Antibiotikët nuk duhet të merren pa rekomandimin e mjekut. Ata nuk ndihmojnë kundër infeksioneve virale dhe përdorimi i panevojshëm mund të kontribuojë në rezistencën ndaj antibiotikëve. Nëse mjeku përshkruan antibiotikë, trajtimi duhet të merret sipas udhëzimeve të dhëna.
Në raste të caktuara, kur dhimbja dhe inflamacioni i fytit janë të forta, mjeku mund të marrë në konsideratë edhe një dozë të vetme të një kortikosteroidi, si deksametazoni. Megjithatë, kjo nuk është pjesë e trajtimit rutinë për çdo dhimbje fyti dhe duhet të vendoset nga profesionisti shëndetësor.
Ka edhe disa mënyra të thjeshta që mund të ndihmojnë në shtëpi. Gargara me ujë të vakët dhe kripë mund të qetësojë irritimin. Mund të përzieni rreth gjysmë luge çaji kripë në një gotë me ujë të vakët, të bëni gargarë për rreth 30 sekonda dhe më pas ta pështyni. Kjo mund të përsëritet disa herë gjatë ditës.
Lëngjet e ngrohta mund të ndihmojnë gjithashtu në qetësimin e fytit. Çaji ose uji i ngrohtë me mjaltë mund të jetë veçanërisht qetësues. Megjithatë, mjalti nuk duhet t’u jepet fëmijëve nën moshën një vjeç për shkak të rrezikut të botulizmit infantil.
Mbajtja e fytit të hidratuar është e rëndësishme, pasi tharja mund ta përkeqësojë ndjesinë e dhimbjes. Pastilet, karamelet e forta ose akulloret mund të ndihmojnë në disa raste, por karamelet e forta nuk duhet t’u jepen fëmijëve të vegjël për shkak të rrezikut të mbytjes.
Ajri i thatë mund ta bëjë fytin edhe më të irrituar. Përdorimi i një lagështuesi të ajrit në dhomë, veçanërisht gjatë natës, mund të ndihmojë në ruajtjen e lagështisë. Pajisja duhet të pastrohet rregullisht për të parandaluar grumbullimin e mykut dhe mikroorganizmave.
Pushimi është po ashtu pjesë e rëndësishme e rikuperimit. Shmangni duhanin, tymin dhe substancat e tjera që mund të irritojnë rrugët e frymëmarrjes. Është gjithashtu e dobishme të shmangni të folurit me zë shumë të lartë nëse fyti është i irrituar.
Megjithatë, jo çdo dhimbje fyti duhet të trajtohet me antibiotikë. Një temperaturë e lartë e shoqëruar me dhimbje fyti nuk do të thotë automatikisht se shkaku është bakterial. Shumica e rasteve janë virale dhe përmirësohen vetë.
Nëse dhimbja nuk përmirësohet pas rreth një jave, përkeqësohet ose përsëritet shpesh, duhet të konsultoheni me mjekun. Kjo është veçanërisht e rëndësishme te fëmijët, të cilët mund të kenë nevojë për testim për infeksion streptokoksik.
Efektet anësore varen nga medikamenti i përdorur. Paracetamoli, për shembull, zakonisht tolerohet mirë kur merret në dozën e rekomanduar, por mbidozimi mund të shkaktojë dëmtim serioz të mëlçisë. Ilaçet antiinflamatore josteroide mund të shkaktojnë shqetësime të stomakut, nauze dhe urth dhe, veçanërisht në doza të larta ose përdorim të zgjatur, mund të rrisin rrezikun për probleme gastrointestinale dhe kardiovaskulare. Pastilet dhe sprejet mpirëse mund të shkaktojnë mpirje të përkohshme të gojës ose ndryshime të shijes, ndërsa antibiotikët mund të shkaktojnë diarre, nauze dhe shqetësime të stomakut.
Nëse pas marrjes së një medikamenti shfaqen urtikarie, ënjtje e fytyrës ose fytit apo vështirësi në frymëmarrje, duhet kërkuar menjëherë ndihmë mjekësore.
Në përgjithësi, nuk ekziston një ilaç që e zhduk dhimbjen e fytit brenda natës. Megjithatë, kombinimi i pushimit, lëngjeve, gargareve me ujë të kripur dhe medikamenteve të përshtatshme kundër dhimbjes mund të ndihmojë në lehtësimin e simptomave. Kur shkaku është bakterial dhe kërkohet antibiotik, trajtimi duhet të përcaktohet nga mjeku pas vlerësimit dhe, kur është e nevojshme, testimit.
Një dhimbje fyti që përsëritet shpesh mund të kërkojë vlerësim më të detajuar nga një mjek specialist i veshit, hundës dhe fytit (ORL), veçanërisht nëse infeksionet janë të shpeshta ose simptomat nuk largohen sipas artikullit SingleCare.
