Lëkura e thatë, e skuqur dhe kruajtja e vazhdueshme mund të jenë shenja të ekzemës, një sëmundje inflamatore e lëkurës që njihet edhe si dermatiti atopik. Edhe pse ekzema shfaqet më shpesh në fëmijëri, ajo mund të prekë njerëzit në çdo moshë dhe, për shumë persona, shoqërohet me periudha përkeqësimi dhe qetësimi gjatë jetës.
Sipas Harvard Health Publishing, dermatiti atopik shkakton kryesisht skuqje dhe kruajtje të lëkurës dhe shpesh shfaqet në fytyrë, duar, krahë, këmbë ose në pjesën pas gjunjëve. Gjendja mund të ketë lidhje me faktorë gjenetikë dhe me mënyrën se si sistemi imunitar reagon ndaj faktorëve të ndryshëm. Historia familjare e ekzemës apo sëmundjeve alergjike mund të rrisë gjithashtu rrezikun.
Ekzema nuk ka aktualisht një kurë përfundimtare, por simptomat mund të kontrollohen dhe shpërthimet mund të menaxhohen me kujdesin e duhur të lëkurës dhe, kur është e nevojshme, me medikamente.
Diagnoza zakonisht vendoset nga mjeku duke ekzaminuar lëkurën dhe duke marrë informacion mbi simptomat, historinë familjare dhe faktorët që mund t’i përkeqësojnë ato. Nuk ekziston një analizë e vetme specifike që konfirmon ekzemën. Në raste të caktuara, mjeku mund të rekomandojë teste për alergjitë ose ekzaminime të tjera për të përjashtuar sëmundje të tjera të lëkurës.
Kruarja është një nga simptomat më karakteristike të ekzemës. Në disa raste, ajo mund të shfaqet edhe përpara se skuqja të bëhet e dukshme. Kruajtja e vazhdueshme mund të dëmtojë barrierën e lëkurës dhe të rrisë rrezikun për infeksione. Në disa forma të ekzemës, si ekzema dishidrotike, mund të shfaqen edhe flluska të vogla me lëng në duar dhe këmbë.
Trajtimi varet nga mosha e pacientit, zona e prekur dhe ashpërsia e simptomave. Një nga hapat më të rëndësishëm është hidratimi i rregullt i lëkurës. Kremrat dhe pomadat hidratuese ndihmojnë në ruajtjen e lagështisë dhe në forcimin e barrierës mbrojtëse të lëkurës. Produktet pa aromë dhe me përbërës sa më të thjeshtë janë zakonisht zgjedhje më të përshtatshme për lëkurën e ndjeshme.
Për shpërthimet inflamatore mund të përdoren kortikosteroide për aplikim në lëkurë, si hidrokortizoni. Ato ndihmojnë në reduktimin e inflamacionit, skuqjes dhe kruajtjes. Megjithatë, përdorimi duhet të bëhet sipas udhëzimit të mjekut ose farmacistit, veçanërisht kur bëhet fjalë për preparate më të fuqishme ose përdorim në zona delikate të trupit. Përdorimi i papërshtatshëm ose afatgjatë i kortikosteroideve mund të shkaktojë efekte anësore, përfshirë hollimin e lëkurës.
Në disa raste përdoren edhe inhibitorët topikë të kalcineurinës, si takrolimusi dhe pimekrolimusi. Këto medikamente ndikojnë në aktivitetin e sistemit imunitar në lëkurë dhe mund të ndihmojnë në kontrollimin e inflamacionit. Djegia ose ndjesia e nxehtësisë në vendin ku aplikohet preparati mund të shfaqet, sidomos në fillim të trajtimit.
Për ekzemën e lehtë deri në mesatare mund të përdoret edhe crisaborole, një medikament jo-steroid që aplikohet në lëkurë. Ai vepron duke frenuar një proces të përfshirë në inflamacionin e lëkurës. Djegia ose dhimbja në vendin e aplikimit janë ndër efektet anësore të mundshme.
Kur ekzema është e moderuar ose e rëndë dhe nuk kontrollohet me trajtime lokale, mjeku mund të rekomandojë terapi sistemike. Këtu përfshihen medikamente që ndikojnë në sistemin imunitar dhe terapi biologjike, si dupilumabi. Sipas burimeve mjekësore, dupilumabi është një antitrup monoklonal që bllokon sinjalizimin e disa proteinave të përfshira në inflamacionin e dermatitit atopik. Ka edhe terapi të tjera moderne sistemike që mund të merren në konsideratë, në varësi të gjendjes së pacientit.
Në raste të caktuara mund të përdoren edhe terapi me dritë ultraviolet, të njohura si fototerapi. Trajtimi kryhet nën mbikëqyrjen e profesionistëve shëndetësorë dhe mund të merret në konsideratë kur trajtimet e tjera nuk japin rezultat të mjaftueshëm.
Antihistaminikët nuk konsiderohen trajtimi kryesor i ekzemës. Megjithatë, në disa raste, sidomos kur kruajtja ndikon në gjumë, mjeku mund të rekomandojë përkohësisht një antihistaminik që shkakton përgjumje. Këto barna nuk duhet të përdoren si zëvendësim i trajtimeve që kontrollojnë inflamacionin e ekzemës.
Përveç medikamenteve, kujdesi i përditshëm i lëkurës luan një rol të rëndësishëm. Produktet me aromë, detergjentët e fortë, uji shumë i nxehtë, djersitja dhe disa materiale të veshjeve mund t’i përkeqësojnë simptomat te disa persona. Për këtë arsye, mund të ndihmojë përdorimi i produkteve pa aromë, larja me ujë të vakët dhe aplikimi i hidratuesit menjëherë pas larjes.
Banjot me tërshërë koloidale mund të ndihmojnë në qetësimin e kruajtjes dhe irritimit të lëkurës. Akademia Amerikane e Dermatologjisë rekomandon gjithashtu hidratimin e rregullt dhe shmangien e faktorëve irritues si pjesë e kujdesit për dermatitin atopik.
Vazelina, ose produkte të tjera me bazë petrolatumi, mund të jenë të dobishme për lëkurën e thatë sepse krijojnë një shtresë që ndihmon në ruajtjen e lagështisë. Ato mund të përdoren krahas trajtimeve të tjera, por nuk e zëvendësojnë trajtimin mjekësor kur ekzema është e rëndë.
Duhet pasur kujdes me të ashtuquajturat “trajtime natyrale”. Jo çdo produkt natyral është i sigurt ose i provuar për ekzemën. Për shembull, aplikimi i uthullës së mollës, mjaltit ose substancave të tjera direkt në lëkurën e irrituar mund të shkaktojë djegie ose acarim dhe nuk duhet të konsiderohet trajtim i provuar për ekzemën. Edhe aloe vera dhe vaji i kokosit, megjithëse mund të kenë veti hidratuese ose qetësuese, nuk duhet të zëvendësojnë terapinë e rekomanduar nga mjeku.
Një faktor tjetër që duhet marrë në konsideratë janë alergjitë. Disa persona me ekzemë mund të kenë edhe alergji ushqimore, por kjo nuk do të thotë se të gjithë njerëzit me ekzemë duhet të eliminojnë ushqime nga dieta. Ushqime si qumështi, vezët, kikirikët, soja, gruri, peshku dhe frutat e detit mund të shkaktojnë reaksione alergjike te persona të caktuar, por eliminimi i tyre pa arsye mjekësore mund të jetë i panevojshëm dhe, veçanërisht te fëmijët, mund të çojë në mangësi ushqyese. Nëse dyshohet për alergji ushqimore, vlerësimi duhet të bëhet nga mjeku ose alergologu.
Nëse ekzema përkeqësohet, shfaqen dhimbje të forta, plagë që rrjedhin, kore të verdha, qelb, temperaturë ose skuqje që përhapet, duhet kërkuar ndihmë mjekësore, pasi këto mund të jenë shenja të një infeksioni të lëkurës.
Në përgjithësi, trajtimi më i mirë për ekzemën nuk është i njëjtë për të gjithë. Disa persona mund ta kontrollojnë gjendjen kryesisht përmes hidratimit dhe shmangies së irrituesve, ndërsa të tjerë kanë nevojë për kortikosteroide lokale, inhibitorë të kalcineurinës, fototerapi ose terapi sistemike. Zgjedhja e trajtimit duhet të bëhet në bazë të moshës, ashpërsisë së ekzemës, zonës së prekur dhe historisë shëndetësore të pacientit sipas artikullit SingleCare.
