Instituti Albanologjik këtë muaj, nga datat 18 deri me 25 maj, organizon edicionin e shtatëmbëdhjetë të konferencës shkencore “Java e Albanologjisë”.
Këtë aktivitet i cili fillon me 18 maj në ora 10:00 Instituti Albanologjik e ka cilësuar si një nga shenjat e rëndësishme identifikuese të këtij institucioni.
Në njoftim është theksuar se “Java e Albanologjisë” është aktivitet i rëndësishëm i IAP-it dhe do t’i ketë pesë sesione, të cilat do t’i kenë temat e tyre bosht si në vijim:
- Sesioni i Gjuhësisë do ta ketë temën bosht “Shqipja në rrethanat e sotme digjitale” dhe do të mbahet më 18.05.2026;
- Sesioni i Letërsisë do ta ketë temën bosht “Letërsia shqipe dhe konteksti” dhe do të mbahet më 19.05.2026;
- Sesioni i Historisë do ta ketë temën bosht “Historiografia shqiptare përballë historiografisë evropiane” dhe do të mbahet më 20.05.2026;
- Sesioni i Folklorit dhe etnomuzikologjisë do ta ketë temën bosht “Trashëgimia kulturore si kujtesë: këngët, rrëfimet, fotografitë” dhe do të mbahet më 21.05.2026;
- Sesioni i Etnologjisë do ta ketë temën bosht “Antropologjia e ushqimit në kontekstin shqiptar: vazhdimësi dhe ndryshim” dhe do të mbahet më 22.05.2026.
Po ashtu, Instituti Albanologjik ka njoftuar se programi i plotë të konferencës shkencore “Java e Albanologjisë 17/2026” për këtë vit është kështu:
PROGRAMI
18 maj, e hënë, ora 10:00-10:30
Hapja e punimeve të konferencës shkencore “Java e Albanologjisë”, 17/2026
18 maj, e hënë, ora 11:00
SESIONI I (Salla e katit II)
Seanca e parë: GJUHËSI
SHQIPJA NË RRETHANAT E SOTME DIGJITALE
Drejtojnë seancën
Akad. Valter MEMISHA, Berton SULEJMANI, Faton KRASNIQI
Fjala e hapjes:
Abdurrahim MAXHUNI – Shef i Degës së Gjuhësisë, IAP
1. Valter MEMISHA
Fjalori i madh i gjuhës shqipe, arritje e sfida
2. Ismet OSMANI – Asllan HAMITI
Gjuha shqipe dhe inteligjenca artificiale
3. Naim BERISHA
Shenjat joverbale në komunikimin digjital
4. Berton SULEJMANI
Për një shqipe pa kalkime në Maqedoninë e Veriut: çështje sintaksore
5. Abdurrahim MAXHUNI
Probleme të terminologjisë digjitale në gjuhën shqipe
6. Xhafer BEQIRAJ
Gjuha shqipe në komunikimin digjital dhe sfidat bashkëkohore
7. Faton KRASNIQI
Inteligjenca artificiale dhe përpunimi automatik i shqipes në rrethanat e sotme digjitale.
8. Shpresa ISMAJLI-ALIU
Deiksi në komunikimin online në gjuhën shqipe
9. Sejdi GASHI
Fjalorët elektronikë të shqipes dhe rëndësia e tyre në epokën digjitale
10. Shkëlqim MILLAKU
Politikat gjuhësore për mbrojtjen e shqipes në epokën digjitale
18 maj, e hënë, ora 12:30
SESIONI I (Salla e katit II)
Seanca e dytë: GJUHËSI
SHQIPJA NË RRETHANAT E SOTME DIGJITALE
Drejtojnë seancën
Shpresa ISMAJLI-ALIU, Anila KANANAJ, Afërdita ABDULLAHI-DËRMAKU
1. Anila KANANAJ
Sistemi online i Fjalorit të Madh të Gjuhës Shqipe (2026)
2. Mustafa IBRAHIMI
Digjitalizimi i të folmeve arbëreshe: nga inçizimi në transkriptim dhe sintezë në rrethanat digjitale
3. Vjosa OSMANI
Humori dhe ironia nё komunikimin digjital nё gjuhёn shqipe
4. Olger BRAME
Fjalori i madh online i gjuhës shqipe, botim i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, si infrastrukturë leksikografike për epokën digjitale
5. Afërdita ABDULLAHI-DËRMAKU
Përdorimi i formave të shkurtuara të fjalëve në komunikimin digjital
6. Elsa SKENDERI
Leksikografia informale e “Instagramit”
7. Engjëllushe KARAJ
Vlera e leksikut dialektor në epokën digjitale: rasti i Xhuvanit
8. Shemsi HAZIRI
Shkujdesja ndaj normës drejtshkrimore e ca medieve elektronike në gjuhën shqipe
9. Lonora HYSOLLI
Një platformë digjitale, për dokumentim sistematik të identitetit gjuhësor, historik e kulturor të kolonjës, nën dritën e toponimeve të zonës.
10. Vilma PROKO, Marsela KALA, Marjela NUREDINA
Çështje të arbërishtes në epokën digjitale: Sfidat e bjerrjes dhe mundësi për rigjallërimin përmes teknologjisë
11. Donika BAKIU
Shqipja e të rinjve në rrjetet sociale: mes standardit dhe zhargonit digjital
12. Evis HUDHERA, Ermira MEHMETI, Melisa XHELAJ, Sonila CAUSHAJ, Arbana KOKOSHI
Variacioni dhe norma në shqipen institucionale digjitale në qytetin e Vlorës
19 maj, e martë, ora 10:00
SESIONI II (Salla e katit II)
Seanca e parë: LETËRSI
LETËRSIA SHQIPE DHE KONTEKSTI
Drejtojnë seancën
Hysen MATOSHI, Evalda PACI, Lili SULA
Fjala e hapjes
Gëzim ALIU- Shef i Degës së Letërsisë, IAP
1. Evalda PACI
Letërsia e vjetër shqipe në një optikë të zhvillimeve historike të kulturës librore
2. Hysen MATOSHI
Kontekstet e veprës letrare të Hafiz Ali Korçës
3. Lili SULA
Romani “Të thjeshtët” i Petro Markos: mes kontekstit historiko-kulturor dhe sistemit romanor të autorit
4. Gëzim ALIU
Romani shqiptar në kontekst
5. Sali BYTYÇI
Konteksti politik e shoqëror i krijimit të letërsisë shqipe në Kosovë, pas Luftës së Dytë Botërore
6. Manjola BRAHAJ HALILI, Belfjore QOSE-ZIFLA
Konteksti politik komunist në Shqipëri dhe letërsia e koduar
7. Arben HOXHA
Letërsia shqipe si (mos)zbuluese e konteksteve
8. Mirlinda KRIFCA BEQIRI
Dialogu letrar i poezisë së Agim Vincës me kontekstin
9. Rovena VATA
Dritëro Agolli dhe konteksti: figura e gruas në vargjet poetike para dhe pas viteve 1990
10. Rozina KOSTANI, Eros ÇAUSHI
Vepra letrare dhe gjallimi skenik i komedisë “Karnavalet e Korçës” në dy kohë
11. Eriola ÇOÇAJ
Lufta dhe konteksti historik në romanet e Ismail Kadaresë
12. Rrezarta MORINA
Shkrimtaret gra dhe konteksti politik i një diktature
19 maj, e martë, ora 12:30
SESIONI II (Salla e katit II)
Seanca e dytë: LETËRSI
LETËRSIA SHQIPE DHE KONTEKSTI
Drejtojnë seancën
Adil OLLURI, Albanë MEHMETAJ, Virion GRAÇI
1. Virion GRAÇI
Sizifi në kontekstin letrar-mitologjik, eseistik-filozofik dhe në historinë më të re të Kosovës
2. Fadil GRAJÇEVCI
Esad Mekuli në kontekst
3. Adil OLLURI
Romani i Hajdar Salihut: rrëfimi për helmimet dhe për kontekstin politik
4. Albanë MEHMETAJ
Romani i Koliqit: teksti dhe konteksti
5. Muharem JAKUPI
Konteksti si kriter i interpretimit: norma e brendshme e tekstit dhe horizontet e leximit
6. Jolanda LILA
Mes dy botëve: identiteti arbëresh në poezinë bashkëkohore
7. Saranda BUZHALA
Midis çmitizimit dhe rindërtimit simbolik: Migjeni dhe semantika e realitetit shoqëror
8. Kosovare KRASNIQI
Konteksti biografik i poetit Ali Podrimja dhe reflektimi i tij në poezinë për Kosovën
9. Albenitë XHEMAJLI
Midis tekstit dhe kontekstit: simbolika e vdekjes në veprat e Teki Dërvishit
10. Albin MEHMETI
Konteksti historik dhe politik në prozën e shkurtër të Adem Gashit
11. Leonora HAJRA
Areali real dhe fiksional: Profil i romanit dokumentar në letërsinë shqipe
12. Kosovar BERISHA
Konteksti politik dhe fragmentarizimi si strategji e refuzimit estetik
13. Agnesa BEQIRI
Kadare, gjatë dhe pas regjimit
20 maj, e mërkurë, ora 10:00
SESIONI III (Salla e katit II)
Seanca e parë: HISTORI
HISTORIOGRAFIA SHQIPTARE PËRBALLË HISTORIOGRAFISË EVROPIANE
Drejtojnë seancën
Qerim DALIPI, Albnora MUSA BAKIU, Arianit BUQINCA
Fjala e hapjes
Nuridin AHMETI- Shef i Degës së Historisë, IAP
1. Lulëzim LAJÇI
Shqipëria dhe shqiptarët në diskursin kroat: kontributi i dijetarëve, udhëpërshkruesve dhe publicistëve.
2. Qerim DALIPI
Arbërit gjatë mesjetës (shek. VI-XV) në historiografinë maqedone
3. Arianit BUQINCA
Ilirët në vështrimin e historisë dhe arkeologjisë franceze të Pierre Cabanes dhe Jean-Luc Lamboley. (shek.XIX).
4. Zhuljeta KADILLI
Nacionalizmi shqiptar në shek. XIX në vlerësimin e profesoreshë Nathalie Clayer.
5. Zana HOXHA
Arkitektura paleokrisitiane në Kosovë: nga gërmimet te interpretimet.
6. Albnora MUSA BAKIU- Qëndresa PAÇUKU
Ndërtimi i identitetit shqiptar në sytë e Edit Durham dhe Faik Konicës
7. Gentrit SMAKAJ
Diskursi historiografik turk mbi nacionalizmin shqiptar
8. Alda BANUSHI
Fillesat e nacionalizmit shqiptar të shekullit të nëntëmbëdhjetë përmes zhvillimeve socio-kulturore e ndikimeve politike: Perspektiva krahasuese nga historiografia vendase e ajo europiane
9. Albin HALIMI, Dren BRAHIMAJ,
Ballafaqime historiografike: Lufta e Dytë Botërore në Kosovë në prizmin e historiografisë europiane dhe shqiptare
20 maj, e mërkurë, ora 12:30
SESIONI III (Salla e katit II)
Seanca e dytë: HISTORI
HISTORIOGRAFIA SHQIPTARE PËRBALLË HISTORIOGRAFISË EVROPIANE
Drejtojnë seancën
Durim ABDULLAHU, Zana HOXHA, Zekirja SHABANI
1. Memli KRASNIQI, Elitat politike dhe kulturore polake dhe diskursi evropian mbi Ballkanin: ndikime, ndërmjetësime dhe kufizime në kontekstin e “Çështjes Lindore”
2. Durim ABDULLAHU, Për një historiografi për luftën në Kosovë: burime, pikëpamje dhe narrativa
3. Nuridin AHMETI, Kontributi i studiuesve të huaj në Konferencën shkencore për 100 vjetorin e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit.
4. Zekirja SHABANI, Ndërtimi i figurës së Sami Frashërit në diskursin historiografik
5. Agon RREZJA, Studimet shqiptare dhe ndërkombëtare mbi arbërit mesjetar dhe reflektimi i tyre në historiografin evropiane gjatë shekullit XX.
6. Bekim PACI, Trajtimi i disa ngjarjeve në historiografinë shqiptare nga Noel Malcolm (Me theks të veçantë, analizë të një interviste të dhënë në Prishtinë).
7. Muxhahid ISMAILI, Familja e njohur e Vlorajve në studimet e studiuesit Abdulhamit Kërmëzë
8. Kadire HAZERAJ, Fjollë VESELI, Figura të “harruara” shqiptare në historiografinë evropiane: analizë trajtimi i figurës së Ali Pashë Tepelenës
9. Ilir BYTYÇI, Historiografia shqiptare përballë asaj ruse në periudhën kohore 1878-1912
10. Xhemajl HALILI, Epistemologjia e historiografisë të Athanas Gegaj: mes ‘traditës’ kombëtare dhe modelit perëndimore
21 maj, e enjte, ora 10:00
SESIONI IV (Salla e katit II)
Seanca e parë: FOLKLOR
TRASHËGIMIA KULTURORE SI KUJTESË: KËNGËT, RRËFIMET, FOTOGRAFITË
Drejtojnë seancën
Leontina GEGA-MUSA, Neli NAÇO
Fjala e hapjes
Arbnora Dushi- Shefe e Degës së Folklorit, IAP
1. Irena GJONI
Nga Rituali te Identiteti: “Ujët e pafolur/vjedhur” në bregdetin jonian dhe hapësirën arbëreshe, si pjesë e procesit të krijimit të kujtesës kolektive
2. Vlorë FETAJ-BERISHA
Vajtimi si kujtesë dhe biografi: analiza e vajtimit të nënës për të bijën nga Gruda
3. Neli NAÇO
Kolana “Folklori shqiptar”: Ideja, problematikat, realizimi
4. Inis SHKRELI
Figura e Skënderbeut pas gjurmëve të folklorit, rasti i epikës tek arbëreshët
5. Bekim VISHAJ
Këngët popullore për Dëshmorët dhe Luftën e UÇK-së – Trashëgimi historike dhe kulturore
6. Silvana NINI
Roli i imazhit në gjurmimin e veshjes historike: ndërmjet sfidave, paradigmave, kujtesës dhe rikrijimit
7. Leontina GEGA-MUSA
Trashëgimia gojore arbëneshe: roli i formave të shkurtra në ruajtjen e identitetit
21 maj, e enjte, ora 12:30
SESIONI IV (Salla e katit II)
Seanca e dytë: FOLKLOR
TRASHËGIMIA KULTURORE SI KUJTESË: KËNGËT, RRËFIMET, FOTOGRAFITË
Drejtojnë seancën
Arbnora DUSHI, Silvana NINI
1. Ermela BROCI
Fotografia dhe kufijtë e kujtesës muzeale
2. Albin SADIKU
Folklori muzikor, kujtesë dhe dëshmi e pakontestueshme e trashëgimisë kulturore të shqiptarëve të Preshevës, Bujanocit dhe të Medvegjës
3. Mimoza SHQEFNI
Fotografia etnografike e (pa) njohur e Rrok Zojzit
4. Ylberza HALILI
Nga ‘Bac u kry’ te kujtesa vizuale: Grafitet dhe fotografia në ndërtimin e kujtesës kolektive për heroin kombëtar Adem Jashari
5. Fitim VELIU
Adem Jashari në këngët historike dhe në kujtesën personale
6. Visar MUNISHI
Rikonfigurimi i praktikave performuese: Muzika tradicionale shqiptare e Kosovës midis kontekstit lokal dhe atij transnacional
7. Arbnora DUSHI
Rrëfimi personal gojor: trashëgimi dhe kujtesë
22 maj, e premte, ora 10:00
SESIONI V (Salla e katit II)
Seanca e parë: ETNOLOGJI
ANTROPOLOGJIA E USHQIMIT NË KONTEKSTIN SHQIPTAR: VAZHDIMËSI DHE NDRYSHIM
Drejtojnë seancën
Hiriet ZIBERI, Valon SHKODRA, Bukurije MUSTAFA
Fjala e hapjes
Angjelina HAMZA-HASANAJ- Shefe e Degës së Etnologjisë
1. ARSIM CANOLLI
Buka si kulturë: antropologji e kulturës buknore
2. NEXHAT ÇOÇAJ
Përgatitja e tharmit të bukës përmes bozës së melit
3. VIOLETA KOTSEVA
The Orchard of Bulgaria. On the Construction of a Symbol
4. BUKURIJE MUSTAFA
Rituali dhe rëndësia etnografike e të gatuarit të ndurdhisë / flisë në vise të ndryshme të Maqedonisë së Veriut
5. JONIDA SELA
Gatimi si performancë, kalimi nga kuzhinat e mbyllura tek të hapurat dhe fenomene të tjera performative.
6. PETYA VASILEVA – GRUEVA
Culinary traditions in a modern interpretation – vieë from Bulgari
7. LUMNIJE KADRIU
Ushqimi në kontekst të identitetit dhe transnacionalitetit
22 maj, e premte, ora 12:30
SESIONI V (Salla e katit II)
Seanca e dytë: ETNOLOGJI
ANTROPOLOGJIA E USHQIMIT NË KONTEKSTIN SHQIPTAR: VAZHDIMËSI DHE NDRYSHIM
Drejtojnë seancën
Rini USEINI, Jonida SELA, Lumnije KADRIU
1. Angjelina HAMZA-HASANAJ
Ushqimi si praktikë rituale në dasmat në Kosovë: ndërmjet simbolikës dhe transformimeve shoqërore
2. Iliana STRAHILOVA
Of Meats and Men: Gender Specifities and Transformations in food preparation
3. Teuta BAJO
Kulaçi i nuses dhe simbolika e ushqimit në dasmën arbëreshe të Italisë së Jugut
4. Rini USEINI
Kufijtë kulturor të shijes: një analizë antropologjike e ushqimeve të pranueshme dhe të pazakonshme
4. Valon SHKODRA
Gastronomia tradicionale si faktor tërheqës për turistët në Kosovë
6. Hiriet ZIBERI
Ushqimi element i rëndësishëm ne ruajtjen e traditave ne fshatin Koritë të Malit të Thatë
7. Arbnora KOLGJERAJ-REXHAJ Furrtarët e Hasit: Ndërmjet kujtesës, praktikës dhe transformimit shoqëror
8. Afet JASHARI
Mikpritja dhe tryeza si kategori kulturore tek shqiptarët e Maqedonisë së Veriut
