Truri kalon përmes pesë fazave të veçanta në jetë, me pika kthesë kryesore në moshat nëntë, 32, 66 dhe 83, kanë zbuluar shkencëtarët, raporton BBC.

Rreth 4,000 persona deri në moshën 90 vjeç iu nënshtruan skanimeve për të zbuluar lidhjet midis qelizave të trurit të tyre.

Hulumtuesit në Universitetin e Cambridge treguan se truri qëndron në fazën e adoleshencës deri në fillim të të 30-tave kur arrin kulmin.

Ata thonë se rezultatet mund të na ndihmojnë të kuptojmë pse rreziku i çrregullimeve të shëndetit mendor dhe dementias ndryshon gjatë jetës.

Truri ndryshon vazhdimisht si përgjigje ndaj njohurive dhe përvojave të reja, por kërkimi tregon se kjo nuk ndodh në një model të qetë nga lindja deri në vdekje.

Pesë fazat e trurit:

• Fëmijëria: nga lindja deri në nëntë vjeç
  
• Adoleshenca: nga nëntë deri në 32
  
• Të rriturit: nga 32 deri në 66
  
• Plakja e hershme: nga 66 deri në 83
  
• Plakja e vonshme: nga 83 e tutje
  

“Truri rikonfigurohet gjatë gjithë jetës. Ai gjithmonë forcon dhe dobëson lidhjet dhe nuk ka një model të qëndrueshëm – ka luhatje dhe faza të rikonfigurimit të trurit,” tha autori kryesor i kërkimit, Dr Alexa Mousley, për BBC.

Disa persona arrijnë këto piketa më herët ose më vonë se të tjerët, por kërkuesit thanë se ishte mbresëlënëse sa qartë këto moshë dallonin në të dhëna.

Këto modele janë zbuluar vetëm tani për shkak të sasive të mëdha të skanimeve të trurit që ishin të disponueshme në studim, i cili u publikua në revistën Nature Communications.

Fëmijëria

Periudha e parë është kur truri rritet shpejt në madhësi, por gjithashtu hollon mbingarkesën e lidhjeve midis qelizave të trurit, të quajtura sinapse, të krijuara në fillim të jetës.

Truri bëhet më pak efikas gjatë kësaj faze. Ai funksionon si një fëmijë që lëviz në park, duke shkuar kudo që dëshiron, në vend që të shkojë direkt nga pika A në B.

Adoleshenca

Kjo ndryshon papritur nga mosha nëntë kur lidhjet në tru kalojnë një periudhë efikasiteti të rreptë. “Është një ndryshim i madh,” tha Dr Mousley, duke përshkruar ndryshimin më të thellë midis fazave të trurit.

Kjo është gjithashtu koha kur ekziston rreziku më i madh për fillimin e çrregullimeve të shëndetit mendor.

S’është çudi që adoleshenca fillon rreth fillimit të pubertetit, por kjo është prova më e fundit që sugjeron se ajo përfundon shumë më vonë se sa mendonim. Mendohej dikur se ishte e kufizuar vetëm në vitet e adoleshencës, para se neuroshkenca të sugjeronte se vazhdonte deri në të 20-tat dhe tani deri në fillim të të 30-tave.

Kjo fazë është periudha e vetme kur rrjeti i neuroneve bëhet më efikas. Dr Mousley tha se kjo mbështet shumë matje të funksionit të trurit që sugjerojnë se ai arrin kulmin në të 30-tat e hershme, por shtoi se ishte “shumë interesante” që truri qëndron në të njëjtën fazë midis nëntë dhe 32 vjeç.

Të rriturit

Më pas vjen një periudhë stabiliteti për trurin ndërsa hyn në erën më të gjatë të tij, që zgjas tre dekada.

Ndryshimi është më i ngadaltë gjatë kësaj kohe krahasuar me fazat e mëparshme, por këtu shohim që përmirësimet në efikasitetin e trurit fillojnë të kthehen prapa.

Dr Mousley tha se kjo “përputhet me një plateau të inteligjencës dhe personalitetit” që shumë prej nesh do ta kenë vërejtur ose përjetuar.

Plakja e hershme

Kjo fillon në moshën 66, por nuk është një rënie e menjëhershme dhe e papritur. Në vend të kësaj, ka ndryshime në modelet e lidhjeve në tru.

Në vend që të funksionojë si një tru i tërë, organi bëhet gjithnjë e më i ndarë në rajone që punojnë ngushtë së bashku, si anëtarët e një bande që fillojnë projekte solo.

Edhe pse studimi shikoi trurin e shëndetshëm, kjo është gjithashtu mosha kur fillojnë të shfaqen dementia dhe presioni i lartë i gjakut, që ndikojnë në shëndetin e trurit.

Plakja e vonshme

Pastaj, në moshën 83, hyjmë në fazën e fundit. Ka më pak të dhëna se për grupet e tjera, pasi ishte më e vështirë të gjendeshin trurin e shëndetshëm për skanime.

Ndryshimet në tru janë të ngjashme me plakjen e hershme, por edhe më të theksuara.

Dr Mousley tha se ajo që e befasoi vërtet ishte sa mirë moshat e ndryshme “përputhen me shumë pika kyçe” si puberteti, shqetësimet shëndetësore më vonë në jetë dhe madje ndryshimet sociale të mëdha në të 30-tat e hershme, si prindërimi.

Një studim shumë interesant

Studimi nuk analizoi burrat dhe gratë veç e veç, por lindin pyetje të tilla si ndikimi i menopauzës.
Duncan Astle, profesor i neuroinformatikës në Universitetin e Cambridge dhe pjesë e ekipit përgjegjës për kërkimin, tha: “Shumë kushte neurozhvillimore, të shëndetit mendor dhe neurologjike lidhen me mënyrën se si truri është i lidhur. Diferencat në lidhjet e trurit parashikojnë vështirësi me vëmendjen, gjuhën, kujtesën dhe shumë sjellje të ndryshme.”

Drejtoresha e qendrës për shkencat e trurit në Universitetin e Edinburgh, Prof Tara Spires-Jones, e cila nuk punoi në këtë artikull kërkimi, tha: “Ky është një studim shumë interesant që nxjerr në pah sa shumë ndryshon truri ynë gjatë jetës.”

Ajo tha se rezultatet “përputhen mirë” me kuptimin tonë për plakjen e trurit, por paralajmëroi se “jo të gjithë do të përjetojnë këto ndryshime të rrjetit në të njëjtat mosha”. /BBC/