Syri i thatë ndodh kur sytë nuk prodhojnë mjaftueshëm lot ose kur lotët avullojnë shumë shpejt. Kjo gjendje mund të prekë njërin ose të dy sytë.

Syri i thatë mund të jetë i lehtë ose i rëndë. Ndër simptomat më të zakonshme janë dhimbja ose ndjesia e pakëndshme në sy, shikimi i turbullt dhe ndjeshmëria ndaj dritës.

Ndryshimet në stilin e jetesës dhe trajtimet pa recetë, si lotët artificialë, mund të jenë të dobishme. Por në rastet më serioze, mund të nevojitet trajtim me ilaçe ose edhe ndërhyrje kirurgjikale.

Ky artikull shpjegon simptomat dhe shkaqet e syrit të thatë, përmend faktorët e rrezikut dhe jep informacion për diagnostikimin, trajtimin dhe parandalimin e kësaj gjendjeje. Gjithashtu, diskutohet për ndërlikimet që mund të shkaktojë syri i thatë.

Simptomat e syrit të thatë

Sindroma e syrit të thatë mund të shkaktojë një sërë simptomash, si:

• skuqje ose dhembje në sy
• lotim i tepërt
• ndjesi djegieje ose pickimi në sy
• ndjesia sikur ka rërë në sy
• sekrecione viskoze në ose rreth syve
• ndjeshmëri ndaj tymit ose erës
• ndjeshmëri ndaj dritës
• shikim i turbullt, sidomos në fund të ditës
• shikim i dyfishtë
• lodhje e syve pas leximit, edhe për pak kohë
• vështirësi në mbajtjen hapur të syve
• parehati gjatë përdorimit të lenteve të kontaktit
• ngjitje e qepallave në mëngjes gjatë zgjimit

Disa persona përjetojnë dhimbje të forta në sy, të cilat mund të shkaktojnë ankth dhe vështirësi në aktivitetet e përditshme.

Shkaqet e syrit të thatë

Sytë e shëndetshëm janë të mbuluar vazhdimisht nga një shtresë lotësh, e njohur si “filmi lotues”, i cili ndihmon në shikimin e qartë dhe parandalon tharjen. Gjëndrat e lotëve janë përgjegjëse për prodhimin e kësaj shtrese.

Shkaqet kryesore të syrit të thatë janë prodhimi i pamjaftueshëm i lotëve dhe çekuilibri në përbërjen e lotëve që i bën ata të avullojnë më shpejt.

Çekuilibri në përbërjen e lotëve

Filmi lotues përbëhet nga tre shtresa: vaj, ujë dhe mukus. Problemet në secilën prej këtyre shtresave mund të shkaktojnë simptoma të syrit të thatë.

Shtresa e sipërme
Kjo shtresë përmban vajra që prodhohen nga gjëndrat meibomiane në skajet e qepallave. Vaji ndihmon në mbajtjen e qëndrueshme të sipërfaqes së lotëve dhe ngadalëson avullimin. Nëse nuk ka mjaftueshëm vaj, lotët avullojnë më shpejt.

Disa gjendje shëndetësore mund të bllokojnë këto gjëndra dhe të ndërpresin prodhimin e vajit, duke shtuar rrezikun për sy të thatë. Shembuj janë blefariti (inflamacion i qepallave) dhe rozacea (sëmundje inflamatore e lëkurës).

Shtresa e mesme
Kjo është shtresa më e trashë dhe përbëhet nga ujë dhe kripë, të prodhuara nga gjëndrat lotuese. Kjo shtresë pastron syrin duke larguar grimcat dhe irrituesit.

Kur kjo shtresë është shumë e hollë, ajo bëhet e paqëndrueshme. Kjo mund të sjellë kontakt midis shtresës së vajit dhe mukusit, duke krijuar sekrecione të trasha dhe simptoma tipike të syrit të thatë.

Shtresa e brendshme

Përbëhet nga mukus që ndihmon përhapjen e njëtrajtshme të lotëve në sipërfaqen e syrit. Probleme në këtë shtresë mund të shkaktojnë zona të thata në korne, membrana transparente që mbulon irisin dhe bebëzën.

Reduktimi i prodhimit të lotëve

Pas moshës 50-vjeçare, prodhimi i lotëve zakonisht bie. Kur bie nën një nivel të caktuar, sytë thahen lehtësisht dhe irritohen. Kjo është më e zakonshme te gratë, sidomos pas menopauzës.

Faktorët e rrezikut për syrin e thatë

Disa faktorë që mund të rrisin rrezikun për zhvillimin e kësaj gjendjeje përfshijnë:

Probleme me qepallat

Çdo herë që ne mbyllim sytë, qepallat shpërndajnë një shtresë lotësh. Çrregullimet e qepallave mund të ndikojnë këtë proces. Disa shembuj janë:

• ektropioni, kur qepalla kthehet nga jashtë
• entropioni, kur qepalla kthehet nga brenda
• blefariti, inflamacion i qepallave

Edhe përdorimi i lenteve të kontaktit mund të ndikojë në përhapjen e lotëve.

Gjendje të tjera mjekësore

Disa sëmundje mund të ulin prodhimin e lotëve, si:

• mungesa e vitaminës A
• sëmundje autoimune, si:
  • sindroma Sjogren
  • lupusi
  • skleroderma
  • artriti reumatoid
• diabeti
• trajtimi me rrezatim

Faktorët mjedisorë

Mjedisi mund të ndikojë në avullimin e lotëve. Disa faktorë përfshijnë:

• mot i thatë, i nxehtë ose me erë
• ngrohje apo ajër i kondicionuar në ambiente të mbyllura
• lartësi të mëdha
• ekspozim ndaj tymit
• përdorim i lenteve të kontaktit

Gjithashtu, aktivitete që kërkojnë përqendrim vizual mund të ulin shpeshtësinë e të mbyllurit të syve, si:

• përdorimi i kompjuterit
• leximi
• drejtimi i automjetit

Medikamente

Disa ilaçe dhe procedura mjekësore mund të shkaktojnë ose përkeqësojnë syrin e thatë, përfshirë:

• disa diuretikë
• antihistaminikë
• dekongestantë
• ilaçe për gjumë
• inhibitorë ACE
• pilula kontraceptive
• disa antidepresivë
• medikamente kundër akneve që përmbajnë isotretinoin
• qetësues me bazë opiatesh, si morfina
• ndërhyrje kirurgjikale si LASIK që përkohësisht mund të rrisin rrezikun për sy të thatë

Diagnostikimi i syrit të thatë

Për të diagnostikuar syrin e thatë, mjeku do të pyesë për simptomat dhe do të ekzaminojë pjesën e përparme të syrit. Mund të bëhet edhe një ekzaminim i zmadhuar i syrit për të parë pjesën e pasme. Ky është një proces i thjeshtë dhe pa dhimbje që përfshin përdorimin e pikave për të zgjeruar bebëzën.

Gjatë këtij ekzaminimi, mjeku mund të vlerësojë:

• sasinë e lotëve
• shpejtësinë e avullimit të tyre
• strukturën e qepallave

Gjithashtu, do të shqyrtohet historia mjekësore dhe çdo ilaç apo suplement që pacienti mund të përdorë.

Trajtimi i syrit të thatë

Qëllimi i trajtimit është:

• të rivendosë nivelet e duhura të lotëve
• të zvogëlojë thatësinë dhe parehatinë
• të ruajë shëndetin e syve

Trajtimi mund të përfshijë:

Shtimi i lotëve

Në raste të lehta, mund të përdoren pika lotësh artificialë që gjenden pa recetë. Farmacisti mund të ndihmojë për të zgjedhur produktin e duhur.

Zakonisht rekomandohet të shmangen produktet me konservues, pasi mund të irritojnë më tej syrin. Ointmentet janë më të përshtatshme për përdorim gjatë natës.

Ruajtja e lotëve

Kjo metodë përfshin mbajtjen e lotëve në sy për një kohë më të gjatë duke bllokuar kanalet e lotëve që i nxjerrin jashtë.

Kjo mund të bëhet përkohësisht me tapa silikoni ose xheli, ose përherë përmes ndërhyrjes kirurgjikale.

Nxitja e prodhimit të lotëve

Mjeku mund të përshkruajë pika që stimulojnë prodhimin e lotëve, si cyclosporina (Restasis, Cequa) ose lifitegrast (Xiidra), sidomos në rastet e rënda.

Trajtimi i shkakut themelor

Në varësi të shkakut, trajtimi ndryshon. Për shembull, nëse është i pranishëm blefariti bakterial, mund të jepen antibiotikë lokalë ose oralë. Ndërsa për sëmundjet autoimune, mund të rregullohet plani i trajtimit për kontroll më të mirë.

Trajtime në kushte shtëpie

Mjeku mund të rekomandojë:

• pastrimin e qepallave me produkte të posaçme për të hequr vajrat dhe bakteret
• kompresa të ngrohta për të lehtësuar dhimbjen ose ndjesinë e djegies
• masazh të lehtë të qepallave

Ndryshime në dietë

Sipas Institutit Kombëtar të Syrit në SHBA, mungesa e vitaminës A ose e acideve yndyrore omega-3 mund të rrisë rrezikun për sy të thatë. Studimet tregojnë se këto suplemente mund të ndihmojnë edhe në trajtimin e gjendjes.

Burimet e vitaminës A përfshijnë:

• mëlçia
• peshku vajor
• vezët
• djathi
• qumështi dhe kosi
• perime të kuqe
• perime jeshile me gjethe

Burimet e omega-3 përfshijnë:

• peshku vajor
• ushqimet e detit
• fara liri
• soja
• vaji i kanolës

Pajisje të posaçme mjekësore

Sistemet me impuls termik ndihmojnë gjëndrat meibomiane duke përdorur nxehtësi dhe presion. Disa shembuj janë Lipiflow dhe TearCare.

Drita me puls të fortë (IPL) është terapi me dritë që përdoret gjithnjë e më shumë për trajtimin e syrit të thatë të shkaktuar nga çrregullimi i gjëndrave meibomiane.

Kirurgjia

Sipas Institutit Kombëtar të Syrit, kirurgjia mund të jetë një opsion për personat që kanë sy të thatë si pasojë e ndonjë problemi mekanik me qepallat, si për shembull lirimi i qepallave të poshtme që lejon lotët të rrjedhin jashtë.

Parandalimi i syrit të thatë

Shoqata Amerikane e Optometrisë sugjeron këto masa parandaluese:

• mbyllja e syve në mënyrë të rregullt gjatë leximit ose përdorimit të kompjuterit
• përdorimi i syzeve të diellit me skelet mbrojtës për të shmangur faktorët mjedisorë
• shmangia e mjediseve të thata në natyrë
• përdorimi i një lagështuesi në shtëpi apo në punë
• konsumimi i mjaftueshëm i ujit
• konsultimi me mjekun për suplemente që ndihmojnë në shëndetin e syve

Ndërlikimet e syrit të thatë

Shumë raste të lehta nuk shkaktojnë ndërlikime. Por rastet e rënda ose të vazhdueshme mund të çojnë në:

• konjuktivit (inflamacion i membranës së bardhë të syrit)
• ulcerë ose mbresë në korné

Konjuktiviti zakonisht kalon me trajtim të duhur, por në raste të rënda mund të ketë pasoja serioze, përfshirë edhe verbëri.

Ulçerimi dhe formimi i mbresave në korne mund të shkaktojnë dhimbje si edhe ndryshime të përhershme në shikim.

Nëse ndjeni dhimbje të fortë ose shikimi përkeqësohet, kërkoni menjëherë ndihmë mjekësore. /Healthline Media/