Kur një fëmijë lëndon dikë, reagimi i menjëhershëm i të rriturit shpesh është «thuaj më fal». Por një fjalë e thënë nën presion nuk do të thotë domosdoshmërisht se fëmija e ka kuptuar çfarë ka ndodhur.
Çfarë duhet të dimë?
Fëmijët e vegjël po mësojnë ende të kontrollojnë impulset dhe të kuptojnë këndvështrimin e tjetrit. Së pari ndihmojeni të qetësohet, pastaj përshkruani veprimin pa e etiketuar: «E shtyve shokun dhe ai u rrëzua».
Çfarë mund të bëjmë në praktikë?
Pyesni çfarë mund të bëhet për ta ndrequr situatën: të sjellë ujë, të ndihmojë të rindërtohet loja ose të pyesë nëse tjetri është mirë. Prindi mund të modelojë një falje të sinqertë kur gabon vetë, duke thënë çfarë do të bëjë ndryshe.
Kur duhet të kërkojmë ndihmë ose të tregojmë kujdes?
Mos e përdorni faljen si kusht për të përfunduar konfliktin. Nëse fëmija nuk është gati, jepini kohë. Qëllimi është përgjegjësia dhe empatia, jo një formulë që shqiptohet për të kënaqur të rriturit.
Sipas UNICEF dhe American Academy of Pediatrics, modelimi i sjelljes dhe udhëzimi i qetë ndihmojnë zhvillimin social të fëmijëve.
Kërkimi i faljes është aftësi që zhvillohet me kohën, jo një fjali që fëmija duhet ta përsërisë menjëherë pas konfliktit. Kur fëmija është i zemëruar ose i frikësuar, kërkesa “thuaj më fal” mund të prodhojë bindje formale pa kuptuar ndikimin e sjelljes. Së pari ndihmojeni të qetësohet dhe të kuptojë çfarë ndodhi.
Mund të pyesni: “Si mendon se u ndie shoku kur ia more lodrën?” dhe “Çfarë mund të bëjmë për ta ndrequr?”. Ndonjëherë riparimi është kthimi i lodrës, ndihma për të rindërtuar diçka ose një fjalë e sinqertë. Të rriturit japin shembull kur kërkojnë falje për gabimet e tyre. Synimi është përgjegjësia dhe empatia, jo turpërimi.
Kur fëmija ka lënduar dikë, mund të ndihmojë që i rrituri ta përshkruajë pasojën pa etiketa: “Ai u mërzit sepse iu prish loja”. Shmangni fjalitë si “je fëmijë i keq”. Kështu ndahet sjellja nga identiteti i fëmijës dhe hapet mundësia për ta korrigjuar gabimin në mënyrë konkrete.
Një “më fal” i thënë vetëm për të përfunduar konfliktin nuk do të thotë domosdoshmërisht se fëmija e kupton ndikimin e veprimit të vet. Fëmijët e vegjël ende po zhvillojnë aftësinë për të parë situatën nga këndvështrimi i tjetrit. Për këtë arsye, më shumë vlerë ka riparimi i marrëdhënies sesa përsëritja mekanike e një fjale.
Pas një konflikti, ndihmojeni fëmijën të qetësohet dhe përshkruani çfarë ndodhi: “Kur ia more lodrën, ai u mërzit”. Pastaj ofroni zgjedhje konkrete: ta ktheni lodrën, të ndihmoni në rregullim ose të pyesni çfarë do ta bënte tjetrin të ndihej më mirë. Kërkimi i faljes mund të vijë më natyrshëm kur fëmija ndihet i sigurt.
Modeli i të rriturve është vendimtar. Kur prindi pranon një gabim dhe kërkon falje pa justifikime të gjata, fëmija sheh se përgjegjësia nuk është poshtërim. Në të njëjtën kohë, nuk duhet ta detyrojmë fëmijën të përqafojë ose të prekë dikë si kusht për pajtim.













