Demenca prek miliona njerëz në të gjithë botën, duke paraqitur një sfidë të madhe për individët, familjet e tyre dhe sistemet e kujdesit shëndetësor.

Edhe pse zakonisht e shoqërojmë rënien njohëse me moshën e vjetër, ndryshimet kryesore në tru fillojnë në të vërtetë në moshën e mesme, dekada para se të shfaqen simptomat e para klinike. Kjo periudhë e hershme ofron një mundësi unike për të vepruar dhe mbështetur shëndetin e trurit shumë kohë para se problemet e kujtesës të bëhen të dukshme.

Lajmi inkurajues është se ndërsa nuk ka zgjidhje magjike, ka hapa që mund të ndihmojnë në mbrojtjen e shëndetit të trurit. Menaxhimi i presionit të gjakut, diabetit, dëgjimit dhe shëndetit mendor, së bashku me zakonet e shëndetshme të jetesës, mund të bëjnë një ndryshim të rëndësishëm në ruajtjen e funksionit njohës në të ardhmen.

Të nxitur nga kjo, shkencëtarët vendosën të hetojnë se cili kombinim i faktorëve mjekësorë, gjenetikë dhe të stilit të jetesës ka ndikimin më të fortë në shëndetin e trurit tek njerëzit e moshës 40 deri në 59 vjeç. Rezultatet e studimit të tyre janë botuar në revistën Alzheimer’s and Dementia.

Si u krye studimi?

Për të kuptuar ndikimin e stilit të jetës dhe historisë mjekësore në shëndetin e trurit në moshën e mesme, studiuesit analizuan të dhënat nga programi PREVENT Dementia. Studimi përfshinte 587 të rritur të shëndetshëm nga ana njohëse të moshës 40 deri në 59 vjeç, të rekrutuar nga pesë universitete në të gjithë Mbretërinë e Bashkuar dhe Irlandën. Rreth gjysma e pjesëmarrësve kishin një prind me histori të demencës.

Hulumtuesit i vlerësuan pjesëmarrësit në katër fusha kryesore. Së pari, ata kryen testime gjithëpërfshirëse njohëse për të matur vëmendjen, aftësitë gjuhësore dhe kujtesën. Së dyti, ata gjurmuan dhjetë faktorë rreziku të modifikueshëm, duke përfshirë presionin e gjakut, kolesterolin, masën trupore, nivelet e sheqerit në gjak, dëgjimin, cilësinë e gjumit, shenjat e depresionit, pirjen e duhanit, konsumin e alkoolit dhe historinë e dëmtimit traumatik të trurit, shkruan Index.hr, transmeton Klankosova.tv.

Së treti, ata regjistruan faktorë të pamodifikueshëm si mosha, gjinia, historia familjare e demencës dhe prania e gjenit APOE ε4, një faktor rreziku i njohur për sëmundjen e Alzheimerit. Së fundmi, ata përdorën një pyetësor të detajuar për të matur faktorët që kontribuojnë në rezervën njohëse, siç janë arsimi, karriera dhe frekuenca e angazhimit në aktivitete stimuluese fizikisht, shoqërisht ose intelektualisht, siç janë të luajturit muzikë, leximi, ushtrimet dhe shoqërimi.

Fuqia e hobive është më e fortë se gjenetika

Duke analizuar të dhënat e mbledhura, shkencëtarët bënë një zbulim të habitshëm. Sipas EatingËell, angazhimi në aktivitete stimuluese tregoi lidhjen më të fortë pozitive me aftësitë njohëse në moshën e mesme.

Në fakt, ndikimi pozitiv i një shumëllojshmërie hobish ishte më i madh se ndikimi negativ i çdo rreziku të vetëm shëndetësor, madje edhe rreziku gjenetik i lidhur me gjenin APOE ε4. Përveç hobive, arsimi tregoi gjithashtu një lidhje të rëndësishme pozitive me rezultate më të mira njohëse.

Një analizë më e detajuar tregoi se përfitimi nuk vjen nga një aktivitet specifik, por nga diversiteti. Pjesëmarrja në një sërë aktivitetesh si shoqërizimi, të luajturit muzikë, të bërit art, ushtrimet, leximi, të mësuarit e një gjuhe të huaj dhe udhëtimet krijojnë një efekt mbrojtës kolektiv.

Nga ana tjetër, studimi zbuloi se simptomat depresive ishin më të lidhura fort me performancë më të dobët njohëse. Këto u pasuan nga një histori e dëmtimit traumatik të trurit, diabetit, presionit të lartë të gjakut, humbjes së dëgjimit dhe cilësisë së dobët të gjumit. Nga faktorët e pandryshueshëm, gjinia mashkullore dhe mosha më e vjetër ishin gjithashtu të lidhura me rezultate pak më të ulëta.

Këto gjetje nxjerrin në pah se si zgjedhjet e përditshme në moshën e mesme mund të formësojnë shëndetin e trurit për vitet që vijnë.