Epilepsia është një gjendje neurologjike në të cilën një person ka prirje për kriza epileptike të përsëritura. Krizat shkaktohen nga ndryshime të përkohshme të aktivitetit elektrik në tru. Ato nuk duken gjithmonë njësoj: disa shoqërohen me humbje të vetëdijes dhe lëvizje të pavullnetshme, ndërsa të tjera shfaqen si hutim i shkurtër, shikim i ngulur apo ndjesi të pazakonta. 

Si mund të duket një krizë? 

Një krizë toniko-klonike mund të shkaktojë ngurtësim, dridhje, rënie dhe më pas përgjumje ose konfuzion. Krizat fokale mund të ndikojnë vetëm në një pjesë të trupit ose në perceptim. Një krizë e vetme nuk nënkupton automatikisht diagnozë të epilepsisë; vlerësimi neurologjik merr parasysh historinë, ekzaminimin dhe, sipas rastit, EEG-në e imazherinë. 

Çfarë të bëjmë gjatë krizës? 

Qëndroni pranë personit, ruani qetësinë dhe matni kohëzgjatjen. Largoni objektet e forta ose të mprehta dhe vendosni diçka të butë nën kokë. Nëse është e mundur, pasi të ndalen lëvizjet e forta, kthejeni butësisht në njërën anë për të mbajtur rrugët e frymëmarrjes të lira. Qëndroni me të derisa të jetë orientuar plotësisht. Mos e mbani me forcë dhe mos i fusni asgjë në gojë: personi nuk mund ta “gëlltisë gjuhën”. Mos i jepni ujë, ushqim ose barna nga goja derisa të jetë zgjuar plotësisht. 

Kur është urgjencë? 

Thirrni ndihmën emergjente nëse kriza zgjat pesë minuta ose më shumë, përsëritet pa rikthim të vetëdijes, është kriza e parë e njohur, ka lëndim, vështirësi në frymëmarrje, ndodh në ujë, ose personi është shtatzënë apo ka diabet. Ndiqni planin individual të krizave nëse personi e ka një të tillë. 

Jeta e përditshme dhe mbështetja 

Trajtimi mund të përfshijë barna kundër krizave dhe, në raste të caktuara, qasje të tjera të specializuara. Marrja e rregullt e terapisë, gjumi i mjaftueshëm dhe identifikimi i nxitësve individualë janë të rëndësishëm. Familjarët, mësuesit dhe kolegët mund të mësojnë ndihmën e parë pa e stigmatizuar personin. 

Pse krizat nuk duken gjithmonë njësoj 

Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), epilepsia prek njerëz të të gjitha moshave dhe nuk është një sëmundje ngjitëse. Jo çdo krizë shoqërohet me dridhje të forta: disa persona mund të ndalojnë për pak çaste aktivitetin, të shikojnë në një pikë ose të bëjnë lëvizje të pavullnetshme. Kjo është arsyeja pse përshkrimi i saktë i episodit, kohëzgjatja dhe rikuperimi pas tij i ndihmojnë mjekët në vlerësim. 

Gabimet që duhet të shmangim gjatë ndihmës së parë 

Sipas Qendrave Amerikane për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC), gjatë krizës nuk duhet ta mbajmë personin me forcë dhe nuk duhet t’i fusim asgjë në gojë. Personi nuk mund ta “gëlltisë gjuhën”. Nuk duhet t’i japim ujë, ushqim apo barna nga goja derisa të jetë plotësisht i vetëdijshëm. Nëse ka mundësi, largojmë objektet e rrezikshme dhe e ndihmojmë të qëndrojë i sigurt. 

Çfarë ndodh pas një krize? 

Pas krizës, personi mund të jetë i lodhur, i hutuar ose të ketë dhimbje muskujsh. Është e dobishme t’i flasim qetë, t’i shpjegojmë çfarë ndodhi dhe të qëndrojmë pranë tij derisa të rikuperohet. Nëse ka një plan individual të përgatitur nga mjeku, ai duhet të ndiqet. Një episod i parë i dyshuar kërkon vlerësim mjekësor edhe nëse personi ndihet më mirë.