Dhuna në një marrëdhënie nuk shfaqet gjithmonë përmes goditjeve apo shenjave të dukshme në trup. Ndonjëherë, ajo fshihet pas fjalëve poshtëruese, kontrollit të vazhdueshëm, kërcënimeve, manipulimit emocional dhe përpjekjeve për ta bërë partnerin të dyshojë në veten e tij.

Dhuna psikologjike mund të jetë e vështirë për t’u identifikuar, sepse shpesh zhvillohet gradualisht. Sjelljet që fillimisht duken si xhelozi, shqetësim apo mosmarrëveshje të zakonshme mund të shndërrohen në një model kontrolli që kufizon lirinë dhe dëmton mirëqenien emocionale të partnerit.

Kontrolli që maskohet si dashuri

Një nga arsyet pse dhuna psikologjike është e vështirë të njihet është se kontrolli mund të paraqitet si kujdes. Partneri mund të kërkojë vazhdimisht të dijë se ku ndodhet tjetri, me kë po komunikon, si vishet apo pse dëshiron të kalojë kohë me miqtë dhe familjen.

Në disa marrëdhënie, këto sjellje justifikohen me dashurinë ose frikën nga humbja e partnerit. Megjithatë, kujdesi dhe dashuria nuk duhet të përdoren si arsye për të kufizuar autonominë e një personi.

Kur njëri partner fillon të ndryshojë sjelljen nga frika e reagimit të tjetrit, kjo mund të jetë shenjë e një marrëdhënieje kontrolluese.

Manipulimi emocional dhe dyshimi në vetvete

Dhuna psikologjike mund të përfshijë poshtërimin, fajësimin e vazhdueshëm, kërcënimet, nënçmimin dhe mohimin e përvojave të partnerit.

Një person mund të dëgjojë vazhdimisht se është tepër i ndjeshëm, se i ekzagjeron problemet ose se është vetë përgjegjës për sjelljen e dhunshme të partnerit. Me kalimin e kohës, kjo mund ta bëjë të dyshojë në gjykimin e vet dhe ta ketë më të vështirë të dallojë se çfarë është e pranueshme në një marrëdhënie.

Një formë e manipulimit është edhe gaslighting, kur dikush përpiqet sistematikisht ta bëjë partnerin të dyshojë në kujtesën, perceptimin ose kuptimin e ngjarjeve. Jo çdo mosmarrëveshje apo kujtim i ndryshëm është manipulim, por mohimi dhe shtrembërimi i përsëritur i realitetit si mjet kontrolli mund të jenë shenja abuzimi.

Pse është e vështirë të largohet një person nga një marrëdhënie abuzive?

Nga jashtë, mund të duket e lehtë që një person ta përfundojë një marrëdhënie që i shkakton vuajtje. Në realitet, vendimi mund të ndërlikohet nga shumë faktorë: lidhja emocionale, shpresa se partneri do të ndryshojë, varësia financiare, fëmijët, frika nga hakmarrja ose mungesa e mbështetjes.

Në disa raste, periudhat e abuzimit pasohen nga kërkimfalje, premtime dhe sjellje të dashura. Ky ndryshim mund ta ushqejë shpresën se situata do të përmirësohet, edhe kur modeli i kontrollit përsëritet.

Për këtë arsye, pyetja pse një person qëndron në një marrëdhënie abuzive nuk duhet të shndërrohet në fajësim ndaj tij. Përgjegjësia për dhunën i takon personit që e ushtron atë.

Pasojat që nuk shihen

Edhe kur nuk ka lëndime fizike, dhuna psikologjike mund të ketë pasoja serioze. Ajo mund të lidhet me ankth, simptoma depresive, probleme me gjumin, humbje të vetëbesimit dhe izolim shoqëror.

Personi që e përjeton mund të fillojë të shmangë miqtë, të heqë dorë nga interesat personale ose të marrë vendime kryesisht për të shmangur reagimin e partnerit. Kështu, ndikimi i dhunës mund të shtrihet në jetën profesionale, familjare dhe shoqërore.

Si mund të identifikohet dhuna psikologjike?

Një konflikt i zakonshëm në çift nuk është domosdoshmërisht dhunë. Në marrëdhëniet e shëndetshme, partnerët mund të mos pajtohen, por duhet të jenë në gjendje të shprehin mendimet pa frikë nga kërcënimi, poshtërimi apo ndëshkimi.

Disa shenja që meritojnë vëmendje janë:

• Frika e vazhdueshme nga reagimi i partnerit.
• Poshtërimi, fyerjet dhe nënçmimi i përsëritur.
• Kontrolli i kontakteve shoqërore, telefonit, veshjes ose lëvizjeve.
• Kërcënimet, shantazhi emocional dhe fajësimi sistematik.
• Përpjekjet për ta izoluar personin nga familja dhe miqtë.
• Ndjenja se duhet të kërkojë leje për vendime të zakonshme ose të ndryshojë sjelljen për të shmangur zemërimin e partnerit.

Këto shenja duhen vlerësuar në kontekstin e marrëdhënies, duke marrë parasysh modelin e sjelljes, përsëritjen dhe ndikimin e saj në lirinë dhe sigurinë e personit.

Thyerja e heshtjes dhe kërkimi i ndihmës

Identifikimi i dhunës psikologjike është hapi i parë drejt mbrojtjes së vetes. Biseda me një person të besuar, psikologun ose një shërbim që mbështet viktimat e dhunës mund të ndihmojë në kuptimin e situatës dhe në shqyrtimin e mundësive për mbështetje.

Nëse ekziston frikë nga reagimi i partnerit, kërkimi i ndihmës duhet të bëhet në mënyrë të sigurt. Përballja e drejtpërdrejtë me personin që ushtron kontroll mund ta rrisë rrezikun në disa situata.

Dhuna psikologjike nuk bëhet më pak serioze vetëm sepse nuk lë shenja në trup. Një marrëdhënie e shëndetshme duhet të ofrojë respekt, siguri dhe liri për të qenë vetvetja, jo frikë, kontroll dhe dyshim të vazhdueshëm në vlerën personale.