Me ardhjen e vjeshtës, ditët shkurtohen, temperaturat bien dhe koha e kaluar jashtë zvogëlohet. Për disa njerëz, këto ndryshime shoqërohen me lodhje, mungesë motivimi dhe dëshirë për të qëndruar më shumë në shtëpi. Por, kur këto ndjenja zgjasin dhe fillojnë të ndikojnë në jetën e përditshme, lind pyetja: a bëhet fjalë për një reagim të zakonshëm ndaj ndryshimit të stinës apo për një problem që kërkon vëmendje profesionale?

Shprehja “depresion vjeshtor” përdoret shpesh për të përshkruar rënien e humorit gjatë muajve të vjeshtës. Megjithatë, jo çdo ndjenjë trishtimi apo lodhjeje gjatë kësaj periudhe nënkupton depresion. Për ta kuptuar dallimin, është e rëndësishme të vërehen kohëzgjatja, intensiteti dhe ndikimi i simptomave në jetën e përditshme.

Pse ndryshon humori gjatë vjeshtës?

Një nga faktorët që mund të ndikojë në humor është zvogëlimi i ekspozimit ndaj dritës natyrore. Drita ndihmon në rregullimin e ritmit cirkadian, pra ciklit natyror të gjumit dhe zgjimit. Ndryshimet në ekspozimin ndaj dritës mund të ndikojnë te gjumi, energjia dhe ritmi i përditshëm.

Po ashtu, me përfundimin e pushimeve verore dhe ndryshimin e rutinës, disa njerëz mund të kenë më pak aktivitete sociale dhe fizike. Kalimi i më shumë kohës brenda, gjumi i çrregullt dhe mungesa e lëvizjes mund të ndikojnë gjithashtu në mënyrën se si ndihen.

Megjithatë, reagimi ndaj ndryshimit të stinëve nuk është i njëjtë për të gjithë. Disa njerëz nuk vërejnë ndryshime të rëndësishme, ndërsa të tjerë mund të përjetojnë simptoma më të theksuara.

Cili është dallimi mes trishtimit sezonal dhe depresionit?

Trishtimi i përkohshëm zakonisht nuk e pengon një person të vazhdojë aktivitetet e përditshme. Edhe nëse ndihet më pak energjik ose më pak i motivuar, ai mund të përjetojë momente kënaqësie, të ruajë interesin për aktivitetet që i pëlqejnë dhe të përmbushë përgjegjësitë e tij.

Ndryshe mund të jetë situata kur simptomat bëhen të vazhdueshme dhe ndikojnë në punë, marrëdhënie, gjumë apo kujdesin ndaj vetes.

Çrregullimi afektiv sezonal është një formë e depresionit që përsëritet në periudha të caktuara të vitit, zakonisht gjatë vjeshtës dhe dimrit. Ai nuk përcaktohet vetëm nga prania e trishtimit, por nga një grup simptomash që zgjasin dhe ndikojnë dukshëm në funksionimin e përditshëm.

Cilat shenja nuk duhen neglizhuar?

Simptomat që mund të shfaqen te personat me depresion sezonal përfshijnë:

• Trishtim ose humor të ulët për pjesën më të madhe të ditës.
• Humbje të interesit për aktivitete që më parë sillnin kënaqësi.
• Lodhje të vazhdueshme dhe mungesë energjie.
• Nevojë më të madhe për gjumë ose ndryshime në orarin e tij.
• Ndryshime në oreks, përfshirë dëshirën më të madhe për ushqime të pasura me karbohidrate.
• Vështirësi në përqendrim dhe marrjen e vendimeve.
• Tërheqje nga shoqëria dhe shmangie të aktiviteteve të zakonshme.
• Ndjenja të pavlefshmërisë, fajit ose pashpresës.

Jo të gjithë personat i përjetojnë të gjitha këto simptoma. Megjithatë, nëse disa prej tyre zgjasin rreth dy javë ose më shumë dhe ndikojnë në jetën e përditshme, rekomandohet konsultimi me një profesionist të shëndetit mendor.

Çfarë mund të ndihmojë gjatë muajve të vjeshtës?

Edhe pse ndryshimet e humorit nuk mund të parandalohen gjithmonë, disa zakone mund të ndihmojnë në ruajtjen e mirëqenies emocionale.

Kaloni kohë në dritën natyrore. Kur është e mundur, dilni jashtë gjatë ditës, veçanërisht në orët e paradites.

Mbani një rutinë të rregullt të gjumit. Përpiquni të flini dhe të zgjoheni në orare të ngjashme çdo ditë.

Qëndroni fizikisht aktivë. Ecja dhe aktivitetet e tjera fizike mund të ndihmojnë në përmirësimin e humorit dhe të gjumit.

Ruani kontaktet shoqërore. Edhe kur nuk keni shumë dëshirë të dilni, komunikimi me miqtë dhe familjen mund t’ju ndihmojë të mos izoloheni.

Mos i injoroni simptomat që vazhdojnë. Nëse trishtimi, lodhja ose mungesa e interesit ndikojnë në jetën tuaj, kërkimi i ndihmës profesionale është një hap i rëndësishëm.

Për disa persona me çrregullim afektiv sezonal, profesionistët mund të rekomandojnë psikoterapi, terapi me dritë ose trajtime të tjera, në varësi të simptomave dhe historisë së tyre shëndetësore. Terapia me dritë nuk duhet të fillohet pa u vlerësuar përshtatshmëria e saj, veçanërisht te personat me probleme të caktuara të syve ose gjendje që mund të ndikojnë në reagimin ndaj dritës.

Kur duhet kërkuar ndihmë profesionale?

Nëse simptomat janë të vazhdueshme, përsëriten çdo vit ose e bëjnë të vështirë përmbushjen e përgjegjësive të zakonshme, është e rëndësishme të konsultoheni me mjekun ose një profesionist të shëndetit mendor. Vlerësimi profesional ndihmon për të dalluar depresionin sezonal nga format e tjera të depresionit dhe nga gjendje të tjera që mund të shkaktojnë lodhje ose ndryshime të humorit.

Nëse shfaqen mendime për vetëlëndim ose vetëvrasje, duhet kërkuar ndihmë urgjente.

Vjeshta nuk është domosdoshmërisht shkaku i çdo ndryshimi emocional. Të ndihesh më i lodhur ose më pak i motivuar herë pas here është pjesë e përvojës njerëzore, por kur këto ndjenja bëhen të vazhdueshme dhe ndikojnë në jetën e përditshme, nuk duhen konsideruar thjesht si një fazë që duhet kaluar vetë. Kujdesi për shëndetin mendor është po aq i rëndësishëm sa kujdesi për shëndetin fizik.