Koha është një ide abstrakte
Për të rriturit, fjalët “dje”, “nesër” dhe “pas një ore” duken të thjeshta. Për një fëmijë të vogël, koha është shumë më abstrakte sesa një lodër apo një ngjarje që mund ta shohë. Kuptimi i saj zhvillohet gradualisht, së bashku me gjuhën, kujtesën, vëmendjen dhe aftësinë për të renditur ngjarjet.
Vitet e para: para dhe pas
Fëmijët e vegjël fillimisht kuptojnë se disa gjëra ndodhin në një rend të caktuar: zgjohemi, hamë mëngjes, dalim dhe më pas flemë. Ata mund ta parashikojnë një aktivitet falë rutinës, pa e kuptuar ende orën. Shprehjet “së pari i mbledhim lodrat, pastaj dalim” janë zakonisht më të qarta sesa “dalim pas 20 minutash”.
Mosha parashkollore: dje, sot dhe nesër
Gjatë viteve parashkollore, fëmijët fillojnë t’i përdorin më shpesh fjalët që tregojnë kohën, por mund t’i ngatërrojnë. Një ngjarje e javës së kaluar mund të përshkruhet si “dje”, ndërsa çdo plan i ardhshëm si “nesër”. Kjo është pjesë e zakonshme e zhvillimit dhe nuk do të thotë domosdoshmërisht se fëmija nuk ka kujtesë të mirë.
Kur hyn në lojë ora?
Kuptimi i ditëve të javës, kalendarit dhe orës bëhet më i qëndrueshëm përgjatë viteve të shkollës fillore. Nuk ka një moshë të vetme kur të gjithë fëmijët e zotërojnë këtë aftësi. Përvoja, mësimi, gjuha dhe mënyra si shpjegohet koha ndikojnë në ritmin e zhvillimit.
Si mund ta ndihmojmë fëmijën?
Kalendari me figura, një tabelë me rutinën e ditës dhe numërimi i netëve deri te një ngjarje e dëshiruar e bëjnë kohën më konkrete. Mund të flisni për fotografi nga e kaluara dhe plane të afërta, duke i renditur: “fillimisht shkuam në park, pastaj hëngrëm drekë”. Për fëmijët më të mëdhenj, orët me akrepa dhe lojërat me kohëzgjatje mund të jenë të dobishme.
Durimi është më i rëndësishëm se korrigjimi
Nëse një fëmijë pyet vazhdimisht “kur do të vijë?”, përgjigjja “pas dy ditësh” mund të mos i thotë shumë. Më ndihmuese është “do të flemë edhe dy net”. Shpjegimet e përsëritura, pa qortim, ndërtojnë gradualisht kuptimin e kohës dhe e bëjnë pritjen më të përballueshme.
