A ju ka ndodhur ndonjëherë të hyni në një ndërtesë në një ditë të nxehtë dhe të përballeni menjëherë me ajër të ftohtë si akull — vetëm që pak më vonë të filloni të teshtini, t’ju rrjedhë hunda dhe të ndiheni keq në përgjithësi?

Kjo u ndodh shumë njerëzve. Madje, është mjaft e zakonshme saqë njihet si “sëmundja nga kondicioneri”. Por a mund t’ju sëmurë vërtet kondicioneri apo bëhet fjalë thjesht për një mit?

Për këtë pyetje është përgjigjur pulmonologia Neha Solanki, MD, nga Cleveland Clinic.

Një sistem kondicionimi i mirëmbajtur siç duhet nuk ka gjasa t’ju sëmurë drejtpërdrejt. Megjithatë, atmosfera që krijon — ajër më i ftohtë, lagështirë më e ulët dhe ajër i ricikluar brenda ambienteve — mund të ndikojë në shëndetin tuaj.

“Nuk ka asgjë të natyrshme te kondicioneri që po ju sëmur. Është atmosfera që ai krijon ajo që mund të shkaktojë simptoma të rrugëve të sipërme të frymëmarrjes”, shpjegon Dr. Solanki.

Është e ngjashme me mënyrën se si mund të ndiheni keq kur ndryshon moti ose kur temperatura jashtë ndryshon papritur. Ndryshimi nuk ju shkakton domosdoshmërisht një sëmundje, por trupi mund ta ketë të vështirë të përshtatet me kushtet e reja. Pasi përshtatet, simptomat zakonisht zhduken.

Si mund të ndikojë kondicioneri në mënyrën se si ndiheni?

Kondicioneri kryen disa funksione që ndryshojnë cilësinë e ajrit që thithni. Edhe pse këto ndryshime zakonisht janë të dobishme, ato mund të shkaktojnë përkohësisht simptoma të ngjashme me ftohjen ose gripin ndërsa trupi përshtatet.

Kondicioneri vepron si:

• Filtër: Shumica e kondicionerëve përdorin filtra për të larguar irrituesit nga ajri, përfshirë alergjenë si pluhuri, qimet dhe poleni.
• Dehumidifikues: Kur ndryshon temperatura e ajrit në shtëpi, ndryshon edhe niveli i lagështirës. Kondicioneri kalon ajrin e ngrohtë mbi sipërfaqe ftohëse, duke bërë që ajri të kondensohet dhe të humbasë lagështinë.
• Qarkullues ajri: Kondicioneri ndihmon në qarkullimin e ajrit nëpër ambient, duke parandaluar ndjesinë e ajrit të ndenjur. Qarkullimi i vazhdueshëm bën që ajri i brendshëm të kalojë rregullisht përmes filtrit.

Ju dëshironi që kondicioneri të ndryshojë kushtet në shtëpi — pikërisht për këtë arsye e përdorni. Por kur ndryshon cilësia dhe përbërja e ajrit, trupi mund ta ndiejë këtë ndryshim.

Dr. Solanki tregon disa nga efektet më të zakonshme të kondicionerit.

Irritimi i rrugëve të frymëmarrjes

Ajri i ftohtë nga kondicioneri mund të thajë dhe irritojë rrugët e frymëmarrjes, duke shkaktuar simptoma si:

• Kollë;
• Shtrëngim në gjoks;
• Vështirësi në frymëmarrje;
• Dhimbje ose irritim të fytit.

“Rrugët e frymëmarrjes, nga sinuset deri te mushkëritë, janë shumë të ndjeshme”, shpjegon Dr. Solanki. “Kur ajri është shumë i ftohtë ose shumë i thatë, ai mund të shkaktojë një reaksion inflamator dhe ta vështirësojë frymëmarrjen, veçanërisht te personat me sëmundje si astma.”

Tharja e lëkurës dhe mukozave

Ulja e temperaturës dhe, si pasojë, ulja e lagështirës mund të thajnë lëkurën dhe mukozat e ekspozuara.

Në një ambient me kondicioner të fortë mund të shfaqen:

• Lëkurë e thatë;
• Buzë të çara;
• Gjakderdhje nga hunda;
• Sy të thatë ose të irrituar.

Nëse jeni tashmë të dehidratuar, mund të përjetoni edhe lodhje, dhimbje koke, tharje të gojës dhe simptoma të tjera.

Kush mund të jetë më i ndjeshëm?

Çdokush mund të reagojë ndaj një ndryshimi të papritur të temperaturës dhe lagështirës, por disa persona janë më të ndjeshëm ndaj kondicionerit.

Personat me astmë

“Personat me astmë janë veçanërisht të ndjeshëm ndaj lagështirës së ulët”, thotë Dr. Solanki. “Ajri i thatë mund ta përkeqësojë inflamacionin dhe të shkaktojë përkeqësim të simptomave.”

Personat me sëmundje të caktuara autoimune

Për shembull, sindroma Sjögren dëmton gjëndrat që prodhojnë lagështirë, duke shkaktuar tharje të syve dhe gojës. Këto simptoma mund të përkeqësohen në ambiente me kondicioner.

Personat që kanë probleme me bllokimin e hundëve

Nëse vuani rregullisht nga alergjitë sezonale, sinusiti kronik, polipet e hundës ose probleme të tjera që shkaktojnë grumbullim të mukusit, mund të jeni më të ndjeshëm ndaj kondicionerit.

Personat me sy të thatë

Ajri i thatë dhe qarkullimi i vazhdueshëm i tij mund të jenë veçanërisht të pakëndshëm për personat me probleme që shkaktojnë tharje të syve.

Personat me sëmundje të mushkërive

Nëse keni astmë, COPD, kancer të mushkërive ose një problem tjetër që ndikon në frymëmarrje, ndryshimet në lagështirë dhe cilësinë e ajrit mund t’i përkeqësojnë simptomat.

Dr. Solanki vëren se ndjeshmëria ndaj efekteve të kondicionerit mund të rritet edhe me moshën.

Te të rriturit e moshuar, veshkat mund të mos e ruajnë ujin aq mirë sa më parë, ndërsa ndjenja e etjes mund të ulet. Për këtë arsye, ata mund të mos e rrisin konsumin e ujit kur ajri është i thatë.

Të gjithë këta faktorë mund ta bëjnë më të vështirë ruajtjen e ekuilibrit të lëngjeve te personat mbi 65 vjeç që qëndrojnë në ambiente me kondicioner.

Edhe hormonet mund të luajnë rol.

“Gratë priren të kenë nivele më të larta të tharjes së syve dhe mukozave për shkak të ndryshimeve hormonale. Kjo mund ta bëjë qëndrimin në ambiente me lagështirë të ulët më të pakëndshëm”, shton Dr. Solanki.

Kondicioneri dhe alergjitë

Nëse keni alergji, kondicioneri mund të jetë njëkohësisht mik dhe armik.

Nga njëra anë, një sistem i mirë HVAC mund të filtrojë shumë prej alergjenëve në shtëpi.

Nga ana tjetër, qarkullimi i vazhdueshëm i ajrit do të thotë se alergjenët që filtrat nuk arrijnë t’i kapin vazhdojnë të qarkullojnë në ambient. Nëse sistemi nuk mirëmbahet siç duhet, mund të krijohen edhe irritues të rinj, si myku.

“Nëse nuk keni filtra të mirë në sistemin e kondicionimit, thjesht po i riktheni këta alergjenë në hapësirën tuaj të jetesës me forcë të plotë”, paralajmëron Dr. Solanki.

A ekziston vërtet “gripi nga kondicioneri”?

Jo. “Gripi nga kondicioneri” nuk është një sëmundje e vërtetë.

Një ndryshim i papritur në temperaturë dhe lagështirë mund të shkaktojë simptoma që ngjajnë me një infeksion viral të rrugëve të sipërme të frymëmarrjes. Por, sipas Dr. Solanki, nuk ekziston ndonjë mikrob specifik që vjen nga kondicioneri dhe shkakton këto simptoma.

Nëse simptomat vazhdojnë, mund të jetë fjala për një infeksion të vërtetë viral, dhe jo për atë që quhet “sëmundja nga kondicioneri”.

Si të parandaloni problemet shëndetësore nga kondicioneri?

Nëse kondicioneri ju bën të ndiheni të lodhur ose jo mirë, lajmi i mirë është se disa ndryshime të vogla mund të ndihmojnë.

“Shumë prej faktorëve që kontribuojnë në simptomat e lidhura me kondicionerin mund të kontrollohen përmes mirëmbajtjes së duhur në shtëpi”, thotë Dr. Solanki.

Për të reduktuar problemet:

• Ndërroni filtrat sipas udhëzimeve. Nëse simptomat përkeqësohen, mund të jetë e nevojshme t’i ndërroni filtrat më shpesh.
• Merrni në konsideratë një pastrues ajri. Edhe kondicioneri më i mirë nuk mund t’i largojë të gjithë irrituesit nga ajri. Një pastrues ajri në dhomën e gjumit mund të largojë grimcat që mbeten në ajër gjatë gjumit.
• Pastroni kanalet e ajrit çdo tre deri në pesë vjet. Heqja e pluhurit dhe papastërtive të grumbulluara mund ta ndihmojë sistemin të funksionojë më mirë dhe të përmirësojë cilësinë e ajrit brenda.
• Kryeni mirëmbajtje të rregullt të sistemit HVAC. Në mënyrë ideale, kondicioneri duhet të kontrollohet dhe të servisohet çdo vit.
• Monitoroni nivelin e lagështirës në shtëpi. Agjencia Amerikane për Mbrojtjen e Mjedisit (EPA) rekomandon që lagështira në shtëpi të mbahet ndërmjet 30% dhe 50%. Nëse niveli është jashtë këtij intervali, mund të përdorni një lagështues ajri.
• Pastroni rregullisht kondicionerët portativë ose të dritares. Këto pajisje mund të grumbullojnë po aq pluhur, myk dhe irritues të tjerë, veçanërisht kur qëndrojnë të ruajtura gjatë dimrit.

Kondicioneri duhet të jetë burim rehatie, jo shkak i simptomave që ngjajnë me ftohjen ose gripin. Nëse edhe pas mirëmbajtjes së duhur përdorimi i tij vazhdon t’ju shkaktojë probleme, flisni me një profesionist shëndetësor.

Ajo që duket si “sëmundje nga kondicioneri” mund të jetë në fakt shenjë e një problemi tjetër shëndetësor.