A ju ka ndodhur të jeni duke bërë një detyrë dhe, vetëm pak sekonda më vonë, ta gjeni veten duke kontrolluar telefonin, rrjetet sociale apo emailin? Mjafton një tingull njoftimi, një ikonë që shfaqet në ekran ose thjesht mendimi se mund të ketë ardhur diçka e re, për ta zhvendosur vëmendjen diku tjetër.

Ky fenomen është bërë i njohur me termin “popcorn brain”, ose “truri i kokoshkave” – një shprehje që përshkruan gjendjen kur mendja kalon vazhdimisht nga një mendim apo aktivitet te tjetri, duke e bërë të vështirë përqendrimin në një detyrë të vetme.

Termi u përdor fillimisht nga David M. Levy, Ph.D., shkencëtar kompjuterik në Universitetin e Uashingtonit, për të përshkruar një gjendje ku njeriu bëhet aq i lidhur me ritmin e shpejtë të multitasking-ut elektronik, saqë ritmi më i ngadaltë i jetës jashtë internetit fillon të duket më pak tërheqës.

Megjithatë, “popcorn brain” nuk është një diagnozë e njohur nga Shoqata Amerikane e Psikologjisë apo Shoqata Amerikane e Psikiatrisë. Bëhet fjalë për një term përshkrues që përdoret për të folur rreth shpërqendrimit dhe mënyrës se si përdorimi i vazhdueshëm i teknologjisë mund të ndikojë në vëmendjen tonë.

Një mënyrë e thjeshtë për ta vërejtur këtë te vetja është të lini telefonin në një dhomë tjetër dhe të shihni sa herë gjatë ditës ndjeni dëshirën për të shkuar ta kontrolloni. Vetë impulsi për të parë ekranin është pjesë e asaj që përshkruhet si “popcorn brain”.

Pse telefonat dhe rrjetet sociale na tërheqin kaq shumë vëmendjen?

Truri i njeriut është i prirur të kërkojë shpërblime dhe përforcim shoqëror. Pëlqimet, komentet dhe mesazhet e reja në rrjetet sociale mund të ofrojnë një shpërblim të menjëhershëm, ndërsa platformat digjitale janë krijuar gjithnjë e më shumë për ta mbajtur përdoruesin të angazhuar.

Algoritmet analizojnë interesat dhe sjelljen e përdoruesve për të ofruar përmbajtje që ka më shumë gjasa t’u tërheqë vëmendjen. Njoftimet, përmbajtja e re dhe reagimet nga të tjerët krijojnë një cikël ku kontrollimi i telefonit mund të shndërrohet në një veprim të përsëritur.

Problemi bëhet më i dukshëm kur përpiqemi të bëjmë disa gjëra njëkohësisht. Sipas kërkimeve mbi vëmendjen dhe multitasking-un, truri nuk është aq i aftë në kryerjen e shumë detyrave njëkohësisht sa mund të mendojmë. Në vend që të merremi realisht me disa detyra në të njëjtën kohë, shpesh kalojmë vazhdimisht nga njëra te tjetra.

Ky ndërrim i vazhdueshëm i vëmendjes kërkon burime njohëse dhe, me kalimin e kohës, mund të çojë në lodhje të vëmendjes. Sa më shpesh të ndërpritet përqendrimi, aq më e vështirë mund të bëhet ruajtja e tij. Kështu krijohet një cikël ku shpërqendrimi mund të sjellë edhe më shumë shpërqendrim.

Si mund ta zvogëlojmë shpërqendrimin?

Një nga mënyrat më praktike është përdorimi i vetë teknologjisë për të kufizuar shpërqendrimet. Telefonat inteligjentë ofrojnë funksione si “Focus Mode” ose “Mos shqetëso”, përmes të cilave mund të kufizohen njoftimet gjatë orarit të punës, studimit apo para gjumit. Në shumë pajisje mund të vendosen edhe kufizime ditore për aplikacione të caktuara.

Një tjetër hap është të bëhemi më të vetëdijshëm për momentin kur lind dëshira për të kontrolluar telefonin. Në vend që ta ndjekim menjëherë atë impuls, mund ta vërejmë dhe të rikthehemi te detyra që kemi përpara. Edhe vendosja e telefonit në një dhomë tjetër mund të ndihmojë.

Për ata që kanë nevojë për më shumë strukturë, mund të përdoret edhe metoda Pomodoro, një teknikë menaxhimi të kohës që përfshin 25 minuta punë të përqendruar, të ndjekura nga një pushim prej pesë minutash. Pas katër intervaleve, zakonisht merret një pushim më i gjatë prej 15 deri në 30 minutash.

Në fund, “truri i kokoshkave” nuk është një çrregullim mendor dhe as një diagnozë mjekësore. Termi përdoret për të përshkruar një përvojë që shumë njerëz e njohin në epokën e telefonave inteligjentë dhe rrjeteve sociale: mendja që kërkon vazhdimisht diçka të re.

Ndoshta, për ta rikthyer përqendrimin, hapi i parë nuk është të luftojmë çdo shpërqendrim, por thjesht të mësojmë ta vërejmë momentin kur dora shkon drejt telefonit — dhe të zgjedhim, qoftë edhe për pak minuta, të qëndrojmë aty ku jemi.