“Duhet të ndaloj.” A ju ka ndodhur ta thoni këtë me vete ndërsa vazhdoni të kaloni nga një postim negativ te tjetri në rrjetet sociale?
Ndoshta kishit planifikuar të bëni diçka tjetër – të ushtroheni, të rregulloni shtëpinë, të kaloni kohë me familjen apo të dilni jashtë. Por, në vend të kësaj, përfundoni duke kaluar minuta apo edhe orë përpara ekranit, duke konsumuar një rrjedhë të pafundme lajmesh dhe informacioni shqetësues. Ky fenomen njihet gjerësisht si “doomscrolling”.
Por pse është kaq e vështirë të ndalemi pasi kemi filluar? Dhe çfarë mund të bëjmë për të dalë nga ky cikël?
Sipas Craig N. Sawchuk, Ph.D., L.P., psikolog në Mayo Clinic, doomscrolling lidhet me mënyrën se si truri ynë reagon ndaj informacionit të ri dhe kërcënimeve.
Termi u përhap veçanërisht gjatë vitit 2020, në fillim të pandemisë COVID-19. Të mbyllur në shtëpi dhe të varur më shumë nga telefonat, kompjuterët dhe televizorët për informacion dhe argëtim, njerëzit u përballën vazhdimisht me lajme për kufizimet, protestat, mungesat e produkteve, pasigurinë dhe numrin në rritje të viktimave.
Pasiguria i shtyu shumë njerëz të kërkonin vazhdimisht informacion, por sa më shumë kërkonin, aq më shumë informacion shqetësues gjenin. Dhe kërkimi nuk e zhdukte pasigurinë. Kështu krijohej një cikël i pafund: kërkim, gjetje e lajmeve negative dhe kërkim për edhe më shumë informacion.
Edhe pse pandemia ka kaluar, ky zakon vazhdon për shumë njerëz.
Pse vazhdojmë të shfletojmë lajmet negative?
Sipas Sawchuk, çdo sjellje dhe emocion ka një funksion, dhe kjo vlen edhe për doomscrolling. Shpesh, gjithçka fillon me një qëllim krejt të arsyeshëm: dëshirën për të kuptuar se çfarë po ndodh dhe për t’u përgatitur për atë që mund të vijë.
Problemi shfaqet kur kërkimi i informacionit kalon në një kërkim të vazhdueshëm dhe joefektiv. Në vend që të marrim informacionin që na nevojitet për të marrë një vendim, kalojmë nga një lajm shqetësues te tjetri, duke humbur kohë dhe duke u ndier gjithnjë e më keq.
Sipas Sawchuk, truri i njeriut është i prirur të orientohet drejt gjërave të reja dhe kërcënimeve. Kjo prirje ka pasur një funksion mbrojtës gjatë evolucionit: vërejtja e një rreziku të ri mund të na ndihmonte të largoheshim prej tij përpara se të ishte tepër vonë.
Por ajo që dikur na ndihmonte të mbijetonim mund të bëhet problem në internet.
Si e ushqejnë rrjetet sociale doomscrolling-un?
Para internetit dhe rrjeteve sociale, mundësitë për të konsumuar lajme ishin më të kufizuara. Mund të shihnim edicionin e mbrëmjes në televizor ose të lexonim gazetën, ndërsa mbulimi i një ngjarjeje, sado i madh të ishte, përfundimisht mbyllej.
Me telefonin në dorë, situata është ndryshe. Mund të kërkojmë lajme në çdo moment të ditës ose natës dhe rrjetet sociale nuk kanë një fund të qartë. Postime të reja shfaqen vazhdimisht dhe shumë prej tyre përmbajnë pikërisht atë që truri ynë tenton të vërejë: risi dhe kërcënim.
Për më tepër, platformat mësojnë nga sjellja e përdoruesit. Nëse konsumojmë vazhdimisht përmbajtje negative, algoritmet mund të na shfaqin më shumë përmbajtje të ngjashme. Kjo mund të krijojë një cikël ku sa më shumë shfletojmë, aq më shumë përmbajtje shqetësuese hasim.
Çfarë ndikimi mund të ketë doomscrolling në shëndetin mendor?
Sipas kërkimeve të kryera gjatë pandemisë, konsumimi më i madh i përmbajtjeve negative në rrjetet sociale është shoqëruar me nivele më të larta të shqetësimit psikologjik.
Ndryshimi i humorit mund të jetë i dukshëm edhe gjatë një seance të vetme shfletimi. Mund ta merrni telefonin në një gjendje normale, por pas disa minutash të ndiheni më të shqetësuar, të zemëruar, të dëshpëruar, të neveritur apo të pafuqishëm.
Sipas Sawchuk, pasi shfaqen këto emocione negative, ato mund të ndikojnë edhe në mënyrën se si e perceptojmë përmbajtjen tjetër. Fillojmë t’u kushtojmë më shumë vëmendje lajmeve dhe postimeve që përforcojnë ndjenjat që tashmë kemi.
Doomscrolling mund të ndikojë edhe në aspekte të tjera të jetës.
Gjumi. Shfletimi i lajmeve negative në mbrëmje mund ta bëjë më të vështirë largimin nga telefoni dhe mund të çojë në shtyrjen e orarit të gjumit. Mungesa e gjumit, nga ana tjetër, mund të ndikojë në humor dhe në mënyrën se si sillemi të nesërmen. Sipas Sawchuk, kur gjumi ndërpritet, mund të bëhemi më pak tolerantë dhe më të paduruar.
Marrëdhëniet shoqërore. Koha e kaluar me familjen dhe miqtë mund të jetë rigjeneruese, por orët e kaluara duke shfletuar telefonin lënë më pak kohë për ndërveprime reale me njerëzit.
Aktiviteti fizik. Ecja, aktiviteti fizik, ekspozimi ndaj dritës së diellit dhe koha në natyrë mund të ndihmojnë në menaxhimin e stresit dhe mbështetjen e humorit. Ndërkohë, doomscrolling zakonisht është një aktivitet sedentare që bëhet brenda.
Si ta ndaloni doomscrolling-un?
Hapi i parë është të pyesni veten nëse informacioni që po konsumoni po ju ndihmon realisht.
A mund të bëni diçka me informacionin që po lexoni? A ju ndihmon ai të planifikoni apo të merrni një vendim, apo thjesht po ju shkakton shqetësim për një ngjarje mbi të cilën nuk keni ndikim?
Sipas Sawchuk, në shumicën e situatave na duhet një sasi e caktuar informacioni për të marrë vendime të informuara. Por gjatë doomscrolling-ut mund të marrim shumë më tepër informacion sesa na nevojitet. Në vend që të na ndihmojë të vendosim, kjo mund të na bëjë të ndihemi të pafuqishëm, të pavendosur ose edhe më negativë.
Gjithashtu, pyesni veten: Si ndihem pasi përfundoj së shfletuari? Nëse zakonisht ndiheni më keq se përpara se të merrnit telefonin, ky është një sinjal që ia vlen t’i kushtoni vëmendje.
Një mënyrë praktike është të bëni një kontroll të humorit çdo 5–10 minuta. Ndërprisni për pak shfletimin dhe pyesni veten nëse ndiheni më mirë apo më keq. Nëse gjendja juaj përkeqësohet, mund të jetë koha për të bërë një pushim.
Mund të vendosni gjithashtu një kufi kohor. Për shembull, mund të përcaktoni që rrjetet sociale t’i përdorni për 15–20 minuta, dy herë në ditë, në vend që të shfletoni pa një kufi të përcaktuar.
Një tjetër mundësi është përdorimi i kohëmatësve dhe aplikacioneve që kufizojnë përdorimin e rrjeteve sociale. Ato mund t’ju paralajmërojnë kur koha e caktuar ka përfunduar ose të kufizojnë aksesin në aplikacione pas një periudhe të caktuar.
Por ndoshta mënyra më e dobishme është të mos mendoni vetëm se çfarë duhet të hiqni, por edhe çfarë mund të vendosni në vend të tij.
Çfarë po lini pas dore për shkak të kohës së kaluar duke shfletuar? Më shumë gjumë? Kohë me miqtë dhe familjen? Një shëtitje jashtë? Aktivitet fizik? Një hobi?
Qëllimi nuk është të mos informoheni për atë që ndodh në botë. Informacioni është i rëndësishëm. Por ekziston një ndryshim mes të informuarit dhe të qëndruarit vazhdimisht të ekspozuar ndaj lajmeve negative pa ndonjë përfitim konkret.
Ndonjëherë, mënyra më e mirë për të mbrojtur shëndetin mendor nuk është të gjejmë edhe një informacion tjetër, por të dimë kur kemi marrë mjaftueshëm informacion dhe ta lëmë telefonin mënjanë.
