Çdo vit, si me orar të saktë, Delhi mbytet nga ndotja.

Një mjegull e dendur dhe toksike mbulon qytetin, duke djegur sytë, irrituar fytin dhe vënë në alarm pajisjet matëse të cilësisë së ajrit, raporton BBC.

Prej disa ditësh, ajri në Delhi dhe qytetet përreth tij ka luhatur mes kategorive “i dobët” dhe “shumë i dobët”.

Gjendja u përkeqësua ndjeshëm pas festës së Diwalit, një prej festave më të mëdha në Indi, kur fishekzjarrët ndriçuan qiellin e natës dhe mbushën ajrin me tym. Mediat raportuan se ishte cilësia më e keqe e ajrit pas Diwalit gjatë katër viteve të fundit.

Kështu, qyteti u përball përsëri me krizën e tij të zakonshme dhe të parashikueshme – por gjithashtu të shmangshme – të ndotjes së ajrit.

Nuk ka vetëm një faktor për t’u fajësuar për ajrin toksik.

Është një kombinim ngjarjesh – fishekzjarrë, emetimet e automjeteve dhe djegia e mbetjeve bujqësore në shtetet bujqësore Punjab, Haryana dhe Uttar Pradesh – që çojnë çdo vit në të njëjtin rezultat. Dhe pasi ndodh në fillim të dimrit, temperaturat më të ulëta dhe shpejtësitë e vogla të erës bëjnë që ndotësit të mbeten të bllokuar pranë tokës.

Edhe këtë vit besohet se të njëjtët faktorë janë në lojë – megjithëse raportet janë kontradiktore për sa ka kontribuar secili në ndotjen aktuale të ajrit.

Mediat indiane, duke cituar një firmë kërkimesh klimatike, thonë se këtë vit ka pasur një rënie prej 77% të rasteve të djegies së mbetjeve bujqësore për shkak të përmbytjeve shkatërruese që dëmtuan një pjesë të madhe të të korrave në rajon. Ato fajësojnë fishekzjarrët si shkakun kryesor të ndotjes së ajrit në Delhi gjatë periudhës festive.

Por të dhënat zyrtare nga Punjabi tregojnë një histori ndryshe, raportoi agjencia PTI. Sipas bordit rajonal të kontrollit të ndotjes, rastet e djegies së mbetjeve në shtet janë trefishuar në 10 ditët e fundit, me mbi 350 raste të raportuara – nga vetëm 116 që ishin regjistruar deri më 11 tetor.

Në vitet e fundit, autoritetet kanë nisur fushata të synuara për të theksuar ndikimin e dëmshëm të djegies së mbetjeve bujqësore dhe për të promovuar përdorimin e makinerive si alternativë.

Këto përpjekje kanë dhënë disa rezultate në terren. Për shembull, zjarret në fusha në Punjab ranë në 10,909 raste vitin e kaluar nga 36,663 në vitin 2023. Por pavarësisht rënies, praktika vazhdon për një arsye të thjeshtë: kostoja. Është ende mënyra më e lirë për të pastruar arat.

Dhe megjithëse qeveritë e njëpasnjëshme kanë folur për ofrimin e makinerive dhe stimujve financiarë për të penguar djegien e mbetjeve, shumë pak ka ndryshuar në praktikë.

Faktori tjetër kryesor që ndikon në ndotjen e ajrit në Delhi gjatë kësaj periudhe janë fishekzjarrët.

Vetëm disa ditë përpara Diwalit, gjykata më e lartë e Indisë pezulloi pjesërisht ndalimin pesëvjeçar të shitjes dhe ndezjes së fishekzjarrëve në Delhi dhe zonat përreth. Ajo lejoi përdorimin e “fishekzjarrëve të gjelbër” – më pak ndotës – për gjashtë orë gjatë dy ditëve të festës. Ekspertët e kritikuan këtë vendim, duke thënë se fishekzjarrët “e gjelbër” janë vetëm 20 deri në 30% më pak ndotës dhe përsëri lëshojnë grimca të dëmshme që degradojnë cilësinë e ajrit.

Gjithashtu, realiteti në terren ishte shumë larg asaj që kishte urdhëruar gjykata dhe kufizimet u shkelën hapur.

Në shumë pjesë të kryeqytetit, fishekzjarrët filluan që në mëngjes dhe vazhduan deri pas mesnate. Dhe jo të gjithë ishin “të gjelbër”. Në ditët para Diwalit, gazetarët e BBC-së panë edhe fishekzjarrë më ndotës që shiteshin hapur në dyqane.

Ajri i ndotur që banorët janë të detyruar të thithin po shkakton ankesa për kollë, lotim të syve dhe vështirësi në frymëmarrje. Mjekët thonë se ekspozimi afatgjatë dobëson gradualisht mbrojtjen natyrale të trupit, duke e bërë njeriun më të ndjeshëm ndaj sëmundjeve serioze.

Megjithatë, kostoja njerëzore e ndotjes rrallë bëhet prioritet për përfaqësuesit e zgjedhur të rajonit, pasi partitë politike përsërisin çdo vit të njëjtin cikël fajësimesh.

Edhe këtë vit, qeveria e Delhit dhe ajo e Punjab-it janë përfshirë në një luftë deklaratash.

Ministri i Mjedisit i Delhit, Manjinder Singh Sirsa, akuzoi zyrtarët e Punjab-it se “i detyrojnë fermerët të djegin mbetjet bujqësore” për të përkeqësuar qëllimisht ajrin e kryeqytetit.

Partia Aam Aadmi (AAP), që qeveris Punjab-in, i hodhi poshtë akuzat dhe në kthim akuzoi qeverinë e Delhit për “gënjeshtra mbi ndotjen” dhe “lojë me jetën e njerëzve”.

Ndërkohë, ekspertët dhe disa qytetarë thonë se e vetmja rrugë përpara janë zgjidhjet kolektive dhe afatgjata, ku qeveritë shtetërore dhe federale punojnë bashkë në vend që të mbështeten në masa të përkohshme çdo dimër.

Për momentin, ndërsa dimri afrohet, Delhi dhe një pjesë e madhe e Indisë veriore mbyten sërish – një rutinë tragjike vjetore që nuk tregon asnjë shenjë përfundimi. /BBC/