Kur po mendoni të kërkoni ndihmë për shëndetin mendor, mund të jetë e vështirë të dini se nga t’ia filloni. Për shembull, te cili profesionist duhet të drejtoheni? Si ta kuptoni nëse keni nevojë për një psikiatër apo për një psikolog?

Sipas psikiatrit Leopoldo Pozuelo, MD, kjo dilemë nuk duhet të jetë aspak shqetësuese. Të dy profesionistët luajnë një rol të rëndësishëm në kujdesin për shëndetin mendor.

Dallimet mes psikiatrit dhe psikologut

Në shumë raste, kujdesi për shëndetin mendor përfshin dy role kryesore: profesionistë që mund të përshkruajnë medikamente dhe profesionistë që fokusohen kryesisht te terapia.

“Psikiatrit zakonisht bëjnë pjesë në kategorinë e profesionistëve që mund të përshkruajnë medikamente, ndërsa psikologët fokusohen kryesisht te psikoterapia”, shpjegon Dr. Pozuelo. “Të dyja këto role janë thelbësore dhe shpesh plotësojnë njëri-tjetrin në ofrimin e një kujdesi gjithëpërfshirës për shëndetin mendor.”

Fokusi i tyre në shëndetin mendor

“Psikiatrinë mund ta konsideroni si degën e mjekësisë që merret me diagnostikimin dhe trajtimin e problemeve të shëndetit mendor. Ndërsa psikologjia është studimi i mendjes, emocioneve dhe sjelljes”, shpjegon Dr. Pozuelo.

Psikiatrit janë mjekë dhe:

• Mund të diagnostikojnë dhe trajtojnë probleme mendore, emocionale dhe të sjelljes.
• Mund të kërkojnë ose të kryejnë ekzaminime mjekësore.
• Mund të përshkruajnë medikamente dhe të ofrojnë trajtime të tjera mjekësore.
• Kanë trajnim në mjekësi, i cili i ndihmon të kuptojnë lidhjet e rëndësishme mes shëndetit fizik dhe atij mendor.

“Si mjekë, psikiatrit janë trajnuar të vlerësojnë se si simptomat e shëndetit mendor mund të lidhen me probleme shëndetësore që qëndrojnë në themel të tyre”, vijon Dr. Pozuelo. “Ata mund të dallojnë simptomat që mbivendosen për të përcaktuar nëse ato shkaktohen nga një problem psikiatrik, një sëmundje fizike apo nga kombinimi i të dyjave.”

Psikologët kanë një diplomë doktorature, por nuk janë mjekë. Ata janë profesionistë të shëndetit mendor që:

• Specializohen në terapinë e bisedës ose psikoterapinë.
• Mund të kryejnë vlerësime dhe teste psikologjike.
• Nuk përshkruajnë medikamente dhe nuk kërkojnë ekzaminime mjekësore.

Shumë psikologë specializohen në punën me grupe të caktuara njerëzish ose probleme specifike, si dhimbjet kronike, çrregullimet e tretjes apo sëmundjet neurologjike, duke përdorur metoda terapeutike të bazuara në prova shkencore.

Edukimi dhe trajnimi

Si psikiatrat, ashtu edhe psikologët kryejnë trajnime të gjata për të ushtruar profesionin e tyre. Megjithatë, një nga dallimet kryesore mes tyre është formimi arsimor.

“Të dyja kategoritë e profesionistëve përfundojnë fillimisht një diplomë universitare katërvjeçare. Por më pas rrugët e tyre ndahen”, thotë Dr. Pozuelo.

Psikiatrat:

• Përfundojnë katër vite shkollë mjekësore dhe marrin diplomën MD ose DO.
• Kryejnë një program katërvjeçar specializimi në psikiatri, nën mbikëqyrjen e psikiatërve me përvojë.
• Nëse dëshirojnë, mund të vazhdojnë me trajnime të specializuara në fusha si psikiatria e fëmijëve dhe adoleshentëve, psikiatria e varësive ose psikiatria ligjore.

Psikologët:

• Ndjekin një program doktorature PsyD ose PhD në një fushë të psikologjisë.
• Kryejnë një praktikë klinike njëvjeçare me kohë të plotë.
• Kalojnë provimet kombëtare dhe ato specifike të shtetit ku ushtrojnë profesionin.
• Zakonisht kryejnë të paktën një vit praktikë të mbikëqyrur nga një psikolog me përvojë.
• Nëse dëshirojnë, mund të ndjekin trajnime të mëtejshme në aspektet psikologjike të specialiteteve mjekësore, si kardiologjia, neurologjia, sëmundjet gastrointestinale dhe kanceri.

Cilat probleme mund të trajtojnë?

Psikiatrat zakonisht trajtojnë çrregullime më komplekse të shëndetit mendor, të cilat mund të kërkojnë medikamente ose trajtime të tjera mjekësore. Këtu përfshihen:

• Çrregullimi i hiperaktivitetit dhe mungesës së vëmendjes (ADHD)
• Çrregullimi bipolar
• Çrregullimet disociative
• Çrregullimet e humorit
• Çrregullimi obsesiv-kompulsiv (OCD)
• Çrregullimi i panikut
• Çrregullimi skizoafektiv
• Skizofrenia
• Gjendjet psikiatrike të shkaktuara nga probleme të tjera shëndetësore

Si psikiatrat, ashtu edhe psikologët mund të ndihmojnë në trajtimin e problemeve që mund të përfitojnë si nga medikamentet, ashtu edhe nga psikoterapia, si:

• Çrregullimet nga përdorimi i alkoolit dhe substancave të tjera
• Çrregullimet e ankthit
• Çrregullimi dismorfik i trupit
• Depresioni
• Çrregullimet e të ushqyerit
• Çrregullimi i lojërave të fatit
• Çrregullimi obsesiv-kompulsiv (OCD)
• Çrregullimi i panikut
• Çrregullimet e personalitetit
• Depresioni pas lindjes
• Çrregullimi i stresit post-traumatik (PTSD)
• Çrregullimet e gjumit

Psikologët mund t’ju ndihmojnë të menaxhoni mendimet, emocionet dhe sjelljet e jetës së përditshme, pavarësisht nëse ato lidhen apo jo me një diagnozë të shëndetit mendor.

Ata mund t’ju ndihmojnë gjithashtu për probleme të tilla si:

• Problemet me zemërimin
• Problemet familjare dhe në marrëdhënie
• Hidhërimi dhe humbja
• Jeta me një sëmundje kronike
• Vetëvlerësimi i ulët
• Fobitë
• Menaxhimi i stresit
• Traumat
• Zakonet jo të shëndetshme

Si punojnë psikiatrat dhe psikologët së bashku?

Shumë psikiatër dhe psikologë punojnë në ekipe së bashku. Disa njerëz mund të kenë nevojë të ndjekin trajtim te të dy profesionistët për një periudhë më të gjatë.

“Shumë probleme përfitojnë nga të dyja llojet e trajtimit”, shpjegon Dr. Pozuelo. “Shpesh, kujdesi më i mirë për shëndetin mendor vjen nga kombinimi i këndvështrimeve dhe metodave të tyre.”

Për shembull, nëse jetoni me një çrregullim të rëndë ankthi, mund të vizitoheni nga një psikiatër, i cili mund të përshkruajë dhe menaxhojë medikamente ose trajtime të tjera për të përmirësuar simptomat. Në të njëjtën kohë, mund të punoni me një psikolog, i cili ju ndihmon të zhvilloni strategji për ta menaxhuar më mirë jetën me ankthin.

Si bashkëpunojnë profesionistët e shëndetit mendor?

Në shumë institucione shëndetësore, profesionistët e shëndetit mendor janë pjesë e ekipeve më të mëdha të kujdesit. Për shembull, mjeku i familjes mund të bashkëpunojë me një terapist, ndërsa psikiatri mund të punojë së bashku me psikologun për të siguruar që pacienti të marrë si mbështetje me medikamente, ashtu edhe terapi, nëse ka nevojë.

“Gjithnjë e më shumë sisteme shëndetësore po e integrojnë mbështetjen për shëndetin mendor drejtpërdrejt në klinikat mjekësore, në mënyrë që shëndeti emocional dhe ai fizik të trajtohen së bashku”, thotë Dr. Pozuelo.

Edhe profesionistë të tjerë mund të luajnë një rol:

Profesionistët e praktikës së avancuar (APP): Psikiatrat shpesh punojnë së bashku me profesionistë të tjerë që mund të përshkruajnë medikamente, si infermierët praktikues ose asistentët e mjekut. Ata mund të vlerësojnë simptomat, të vendosin diagnoza dhe të përshkruajnë medikamente.

Terapistët: Përveç psikiatërve dhe psikologëve, në mesin e profesionistëve të shëndetit mendor janë edhe punonjësit socialë të licencuar dhe këshilltarët klinikë profesionistë të licencuar, të cilët shpesh përfshihen në kategorinë e “terapistëve”. Ata nuk mund të përshkruajnë medikamente, por mund të ofrojnë terapi dhe mbështetje të tjera për shëndetin mendor.

Në disa klinika, për shembull, një punonjës social ose këshilltar mund të jetë profesionisti i parë që bisedon me ju për shqetësimet tuaja dhe përcakton se çfarë lloj kujdesi mund të jetë më i përshtatshëm. Nëse nevojat tuaja janë më komplekse, ai mund t’ju drejtojë te një psikiatër. Nëse fokusi kryesor është terapia, mund të punoni me një psikolog ose me një terapist të specializuar në një fushë të caktuar.

“Kjo qasje e bazuar në punën në ekip përdoret në kujdesin bashkëpunues”, thotë Dr. Pozuelo. “Për ju, kjo thjesht do të thotë se nuk duhet t’i kuptoni të gjitha vetë. Profesionistët tuaj punojnë së bashku për t’u siguruar që të merrni nivelin e duhur të mbështetjes.”

Cilin duhet të vizitoni?

Kur po përpiqeni të kuptoni se cili profesionist i shëndetit mendor është më i përshtatshëm për ju, një pikënisje e mirë është mjeku juaj i kujdesit parësor. Ai mund t’ju shpjegojë mundësitë dhe t’ju ndihmojë të përcaktoni se te cili profesionist duhet të drejtoheni.

Për më tepër, psikiatrat, psikologët dhe profesionistët e tjerë të shëndetit mendor shpesh i referojnë pacientët te njëri-tjetri. Pra, nëse vizitoheni fillimisht nga njëri profesionist dhe ai mendon se do të përfitonit edhe nga një tjetër, mund t’ju ndihmojë të krijoni këtë lidhje.

Ka shumë mundësi dhe alternativa, por përpiquni të mos ndiheni të mbingarkuar dhe mos e shtyni kërkimin e ndihmës.

“Ju nuk keni nevojë ta dini që në fillim se cili lloj profesionisti i shëndetit mendor është i duhuri për ju”, siguron Dr. Pozuelo.

“Filloni me një profesionist të cilit i besoni dhe lëreni atë t’ju udhëheqë. Gjëja më e rëndësishme është të filloni, në mënyrë që të merrni kujdesin për të cilin keni nevojë.”