Përgjigjja ndaj një mesazhi gjatë punës, kontrollimi i postës elektronike, kalimi te një njoftim në telefon dhe kthimi sërish te detyra fillestare. Për shumë njerëz, kjo është bërë pjesë e zakonshme e ditës. Shpesh mendojmë se duke kryer disa gjëra njëkohësisht po kursejmë kohë, por truri ynë nuk funksionon gjithmonë në këtë mënyrë.

Kur kalojmë vazhdimisht nga një detyrë te tjetra, veçanërisht kur ato kërkojnë përqendrim, truri duhet të përshtatë vëmendjen, të rikthejë informacionin përkatës dhe të rifillojë procesin e mendimit. Kjo mund të kërkojë më shumë kohë dhe energji mendore sesa përfundimi i një detyre para se të fillojmë tjetrën.

A mund të bëjë truri disa gjëra njëkohësisht?

Truri mund të përpunojë paralelisht disa lloje informacioni, veçanërisht kur njëra nga veprimtaritë është automatike. Për shembull, një person mund të ecë dhe të zhvillojë një bisedë pa vështirësi të mëdha.

Megjithatë, kur dy detyra kërkojnë përqendrim të vetëdijshëm, si shkrimi i një raporti dhe leximi i një mesazhi që kërkon përgjigje, truri zakonisht duhet ta zhvendosë vëmendjen mes tyre.

Ky proces njihet si ndërrimi i detyrave (task switching). Ajo që ne e përjetojmë si kryerje të disa detyrave njëkohësisht është shpesh një kalim i shpejtë nga njëra te tjetra.

Sa më komplekse të jenë detyrat dhe sa më shpesh të ndërpritemi, aq më i madh mund të jetë ndikimi në përqendrim dhe efikasitet.

Çfarë ndodh në tru sa herë kalojmë nga një detyrë te tjetra?

Kur ndërrojmë detyrën, truri duhet të shkëpusë vëmendjen nga qëllimi i mëparshëm dhe të aktivizojë informacionin e nevojshëm për detyrën e re.

Në këtë proces përfshihen rrjete të ndryshme të trurit, përfshirë zonat e korteksit prefrontal, të cilat ndihmojnë në planifikim, kontrollin e vëmendjes dhe mbajtjen e informacionit në mendje gjatë kryerjes së një detyre.

Për shembull, kur jeni duke shkruar një artikull dhe ndaloni për t’iu përgjigjur një mesazhi, duhet të kaloni nga organizimi i ideve dhe formulimi i fjalive te përmbajtja e mesazhit. Kur ktheheni te artikulli, duhet të rikujtoni se ku e kishit lënë mendimin dhe çfarë synonit të shkruanit më pas.

Ky rikthim mund të duket i vogël, por kur përsëritet shumë herë gjatë ditës, mund të ndërpresë rrjedhën e mendimit dhe të rrisë kohën e nevojshme për ta përfunduar punën.

Pse humbasim përqendrimin kaq lehtë?

Një nga arsyet është se njoftimet dhe informacionet e reja tërheqin vëmendjen tonë. Një mesazh, një tingull ose një njoftim në ekran mund të na nxisë të kontrollojmë se çfarë ka ndodhur, edhe kur jemi duke bërë diçka tjetër.

Çdo ndërprerje mund të kërkojë përpjekje për t’u rikthyer te detyra fillestare. Për më tepër, ndonjëherë vëmendja jonë mbetet pjesërisht te detyra e ndërprerë, ndërsa ne tashmë kemi kaluar te një tjetër.

Nëse kjo ndodh vazhdimisht, mund ta kemi më të vështirë të ruajmë përqendrimin për periudha të gjata. Kjo nuk do të thotë se truri dëmtohet sa herë kontrollojmë telefonin, por se ndërprerjet e shpeshta mund ta bëjnë punën mendore më të lodhshme dhe më pak efikase.

A na bën kryerja e shumë detyrave njëkohësisht më pak produktivë?

Jo në çdo situatë, por për detyrat që kërkojnë përqendrim të thellë, kalimi i shpeshtë mes tyre zakonisht ka një kosto.

Mund të na duhet më shumë kohë për të përfunduar një detyrë, të bëjmë më shumë gabime ose të mos e përpunojmë informacionin me të njëjtën thellësi.

Për shembull, një student që lexon një material ndërsa kontrollon vazhdimisht rrjetet sociale mund ta përfundojë leximin, por të ketë më shumë vështirësi për të kujtuar dhe kuptuar informacionin.

E njëjta gjë mund të ndodhë gjatë punës, kur kalojmë vazhdimisht mes postës elektronike, telefonatave, dokumenteve dhe bisedave me kolegët.

Nga ana tjetër, grupimi i detyrave të thjeshta ose automatike mund të jetë praktik. Çelësi është të dallojmë kur ndërrimi i vëmendjes na ndihmon dhe kur na pengon.

Si ndikon kjo në lodhjen mendore?

Kur kalojmë vazhdimisht mes detyrave, duhet të përshtatim vëmendjen, të mbajmë mend qëllime të ndryshme dhe të vendosim se çfarë kërkon përparësi.

Kjo mund të rrisë ndjenjën e ngarkesës mendore, veçanërisht kur detyrat janë të vështira, afatet janë të shkurtra ose ndërprerjet nuk janë nën kontrollin tonë.

Në fund të ditës, mund të ndihemi sikur kemi bërë shumë gjëra, por kemi përfunduar pak prej tyre. Kjo ndodh sepse kalimi i vazhdueshëm mes detyrave mund të na marrë kohë pa qenë gjithmonë i dukshëm.

Megjithatë, lodhja mendore ndikohet edhe nga gjumi, stresi, kohëzgjatja e punës dhe faktorë të tjerë. Nuk mund t’ia atribuojmë çdo ndjenjë lodhjeje vetëm kryerjes së shumë detyrave.

A mund ta stërvitim trurin të përqendrohet më mirë?

Po, mund të krijojmë kushte që e bëjnë më të lehtë ruajtjen e vëmendjes. Nuk është e nevojshme të punojmë gjatë gjithë ditës pa ndërprerje, por mund të jemi më të vetëdijshëm për mënyrën se si e ndajmë kohën.

Disa hapa praktikë mund të ndihmojnë:

• Përfundoni një detyrë para se të kaloni te tjetra. Kur është e mundur, shmangni kalimin e shpeshtë mes punëve që kërkojnë përqendrim.
• Çaktivizoni njoftimet e panevojshme. Kjo mund të zvogëlojë ndërprerjet që nuk janë urgjente.
• Përcaktoni intervale pune. Për shembull, përqendrohuni në një detyrë për 25–30 minuta dhe më pas bëni një pushim të shkurtër, duke e përshtatur kohën sipas nevojës.
• Grupojini detyrat e ngjashme. Përgjigjuni disa mesazheve në një kohë të caktuar, në vend që të ndërprisni vazhdimisht punën për secilin prej tyre.
• Bëni pushime të rregullta. Pushimi mund t’ju ndihmojë të ruani energjinë dhe vëmendjen gjatë ditës.
• Kufizoni përdorimin e telefonit gjatë detyrave të rëndësishme. Vendoseni larg fushës së shikimit nëse e kapni veten duke e kontrolluar pa vetëdije.

Përfundim

Truri ynë mund të përshtatet me shumë situata, por vëmendja nuk është e pakufizuar. Kur ndërrojmë vazhdimisht mes detyrave që kërkojnë përqendrim, harxhojmë kohë duke kaluar nga një qëllim te tjetri dhe duke rikthyer informacionin e nevojshëm.

Në një botë ku njoftimet dhe kërkesat e reja nuk ndalen, të përqendrohesh te një gjë e vetme është bërë më e vështirë, por mbetet një aftësi e vlefshme.

Ndonjëherë, mënyra më efikase për të bërë më shumë nuk është të bëjmë gjithçka njëkohësisht, por t’i japim secilës detyrë vëmendjen që kërkon.