Kalimi i kohës në natyrë nuk është vetëm një mënyrë për t’u larguar për pak nga rutina e përditshme. Hulumtimet tregojnë se ekspozimi ndaj mjediseve natyrore mund të ketë përfitime për shëndetin mendor, duke ndihmuar në uljen e stresit dhe ankthit, përmirësimin e humorit, kujtesës dhe përqendrimit.

Sipas Mayo Clinic, shumë studime kanë treguar se qëndrimi në natyrë mund të përmirësojë humorin, të ulë ankthin dhe të ndihmojë funksionet njohëse, përfshirë kujtesën. Praktikimi i rregullt i aktiviteteve në natyrë mund të jetë gjithashtu një mënyrë për të ruajtur qëndrueshmërinë psikologjike dhe për t’u kujdesur për veten.

Si ndikon natyra në shëndetin mendor?

Një nga përfitimet kryesore të kohës së kaluar në natyrë lidhet me menaxhimin e stresit.

Sipas Jodie M. Smith, infermiere praktikuese në Mayo Clinic, stresi aktivizon sistemin nervor simpatik, i cili rrit presionin e gjakut, rrahjet e zemrës dhe nivelin e sheqerit në gjak për ta përgatitur trupin të reagojë ndaj një stimuli stresues.

Stresi nuk është gjithmonë i dëmshëm. Për shembull, ai mund të na motivojë të përfundojmë një detyrë në kohë ose të jemi më të vëmendshëm në situata që kërkojnë kujdes. Megjithatë, ekspozimi i zgjatur ose kronik ndaj stresit mund të ndikojë negativisht në mirëqenien emocionale dhe mendore.

Natyra mund të ndihmojë në kundërbalancimin e këtyre efekteve. Një studim i publikuar në Journal of Environmental Psychology ka treguar se ekspozimi ndaj natyrës mund të ndikojë në rregullimin e sistemit nervor simpatik brenda një kohe relativisht të shkurtër, madje rreth pesë minutash.

Kjo do të thotë se edhe një dalje e shkurtër jashtë mund të jetë e dobishme. Kalimi i rregullt i kohës në natyrë mund të ndihmojë gjithashtu në përballimin e efekteve të grumbulluara të stresit.

Përveç menaxhimit të stresit, kërkimet sugjerojnë se ekspozimi ndaj natyrës mund të jetë një strategji mbështetëse për njerëzit që përballen me probleme të shëndetit mendor, përfshirë depresionin, ankthin, çrregullimin e stresit post-traumatik (PTSD) dhe çrregullimin e vëmendjes me hiperaktivitet (ADHD).

Programet e terapisë të bazuara në natyrë dhe qëndrimi më i gjatë në mjedise natyrore janë studiuar veçanërisht në lidhje me menaxhimin e simptomave të PTSD-së.

Edhe te njerëzit që nuk kanë probleme serioze të shëndetit mendor, koha në natyrë mund të ndihmojë në menaxhimin e emocioneve si vetmia dhe irritimi. Disa kërkime kanë shqyrtuar gjithashtu lidhjen mes ekspozimit ndaj natyrës dhe reduktimit të agresivitetit gjatë drejtimit të automjetit.

Për më tepër, ka dëshmi se qëndrimi në natyrë lidhet me funksionim më të mirë njohës, përfshirë kujtesën, vëmendjen dhe kreativitetin, si dhe me cilësi më të mirë të gjumit.

Sipas Mayo Clinic, një nga arsyet pse natyra mund të jetë kaq e dobishme është se ajo nuk kërkon domosdoshmërisht që të bëjmë diçka. Duke qenë të pranishëm në një mjedis natyror, mendja mund të ketë më shumë hapësirë për t’u qetësuar dhe për të menduar më qartë.

Prandaj, gjatë qëndrimit jashtë, mund të ndihmojë thjesht të vërehen tingujt, aromat dhe pamjet përreth, pa u përqendruar vazhdimisht te telefoni apo detyrat e tjera.

Po nëse jetoni në qytet?

Jo të gjithë kanë mundësi të kalojnë fundjava në pyje apo të bëjnë udhëtime të gjata në natyrë.

Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), më shumë se 55% e popullsisë së botës jeton në zona urbane dhe kjo shifër pritet të rritet në vitet e ardhshme. Jeta në qytet mund të sjellë sfida të ndryshme shëndetësore, ndërsa mungesa e hapësirave të gjelbra mund ta bëjë më të vështirë kontaktin e rregullt me natyrën.

Megjithatë, sipas Mayo Clinic, edhe një hapësirë e vogël e gjelbër mund të jetë e dobishme. Mund të jetë një park pranë vendit të punës, një pemë nën të cilën mund të uleni për disa minuta, një kopsht ose një hapësirë pranë ujit.

Një pushim i qëllimshëm prej pesë minutash gjatë ditës, i kaluar në një mjedis të tillë, mund të ndihmojë në rifreskimin e mendjes dhe t’ju bëjë të ndiheni më mirë dhe më produktivë.

Një tjetër pengesë mund të jetë teknologjia. Mesazhet, emailet dhe rrjetet sociale kërkojnë vazhdimisht vëmendje dhe mund ta largojnë njeriun nga momenti i tanishëm. Për këtë arsye, kur dilni në një hapësirë të gjelbër, mund të jetë e dobishme ta lini telefonin mënjanë.

Të dëgjoni zogjtë, erën ose gjethet që kërcasin nën këmbë dhe të përqendroheni te mjedisi përreth mund ta bëjnë përvojën më të dobishme.

Si të sillni natyrën brenda shtëpisë?

Edhe për njerëzit që kalojnë pjesën më të madhe të ditës brenda, ekzistojnë mënyra për të pasur më shumë kontakt me elementet e natyrës.

Mund të dëgjoni tinguj të regjistruar të zogjve ose shiut, të vendosni bimë në shtëpi dhe në ambientin e punës, të përdorni fotografi të peizazheve natyrore ose aroma që lidhen me natyrën.

Këto metoda nuk e zëvendësojnë plotësisht kalimin e kohës jashtë, por sipas Mayo Clinic mund të ndihmojnë në relaksim dhe në përmirësimin e kënaqësisë gjatë punës.

Në komunitet, mund të krijohen edhe kopshte të përbashkëta, grupe për ecje ose vëzhgim të shpendëve, si dhe iniciativa për përmirësimin e parqeve dhe hapësirave të gjelbra.

Sa kohë duhet të kalojmë në natyrë?

Nuk ekziston një kohë e vetme që konsiderohet e nevojshme për të gjithë. Edhe qëndrimet e shkurtra jashtë mund të kenë përfitime, ndërsa disa kërkime sugjerojnë se periudha më të gjata mund të jenë veçanërisht të dobishme.

Një studim i vitit 2021, i publikuar në International Journal of Environmental Research and Public Health, gjeti se qëndrimet prej rreth 20 deri në 90 minuta në natyrë ishin të lidhura me përfitime për shëndetin mendor. Aktivitetet si kopshtaria, terapitë e bazuara në natyrë dhe ushtrimet në hapësira të gjelbra rezultuan ndër aktivitetet më të dobishme për të rriturit.

Një studim i madh i publikuar në Scientific Reports shqyrtoi lidhjen mes kohës së kaluar në natyrë dhe mirëqenies. Sipas rezultateve, njerëzit që kalonin të paktën dy orë në javë në natyrë kishin më shumë gjasa ta përshkruanin shëndetin dhe mirëqenien e tyre në mënyrë pozitive, krahasuar me ata që nuk kalonin fare kohë në natyrë. Dy orët mund të mblidhen në një dalje më të gjatë ose në disa periudha më të shkurtra gjatë javës.

Nëse dy orë në javë duken të vështira për t’u realizuar, Mayo Clinic sugjeron të fillohet me rreth 15 minuta në ditë.

Për përfitime shtesë, mund të synohet edhe një periudhë më e gjatë në natyrë një herë në javë, duke bërë diçka që ju pëlqen, ndërsa një pjesë e ditës mund t’i kushtohet aktiviteteve jashtë një herë në muaj.

Në fund, nuk është gjithmonë e nevojshme të planifikohet një udhëtim i madh. Edhe një shëtitje e shkurtër në një park, disa minuta pranë një peme ose një pushim larg ekranit mund të jetë një mënyrë e thjeshtë për t’i dhënë mendjes pak hapësirë.